Þjórsá
| Þjórsá | |
|---|---|
 |
|
| Uppspretta | Hofsjökull |
| Árós | Ströndin nálægt Þykkvabæ |
| Lengd | 230 km |
| Meðalrennsli | 310-360 m³/s[1] |
| Vatnasvið | 7.578 km² |
Þjórsá er lengsta á Íslands, alls 230 km löng. Hún er jökulá að uppruna sem á meginupptök sín í Hofsjökli og rennur í suður til sjávar vestan Þykkvabæjar. Í hana falla fjölmargar dragár og lindár. Þjórsá er sýslumörk Rangárvallasýslu og Árnessýslu og er sóttvarnarlína hvað varðar búfjárveikivarnir.
Efnisyfirlit |
[breyta] Merking
Orðið þjór merkir naut og er Þjórsá því Nautsá. Orðið þjór kemur nokkrum sinnum fyrir í fornritum, en lifir nú einungis í örnefnum. Í nágrannamálunum eru til samsvarandi orð: danska - tyr, sænska - tjur, latína - taurus, írska - tarbh. Íslendingar tóku upp úr írsku orðið „tarfur“, og hefur það ef til vill rutt orðinu „þjór“ úr málinu.
[breyta] Samgöngur
Tvær brýr eru á ánni, önnur á þjóðvegi nr. 1 neðan við Þjórsártún og hin við Sandafell rétt neðan Sultartangavirkjunar. Gamla brúin við Þjótanda var tekin í notkun árið 1895 og endurgerð nokkru neðar árið 1949. Nýja brúin, sem leysti þá gömlu af hólmi, var tekin í notkun árið 2003 og er tæpur kílómetri á milli þeirra.
Nokkur vöð eru á ánni, þau helstu eru Nautavað við Þjórsárholt og Hagavað við bæinn Haga.
Gamla Sprengisandsleiðin lá inn Gnúpverjaafrétt og yfir Þjórsá á vaði á móts við Sóleyjarhöfða, sem er austan árinnar. Þarna vestan ár er fjallkofi fyrir fjallmenn Gnúpverja, sem kallast Bólstaður.
[breyta] Fossar
Í Þjórsá eru margir fagrir fossar. Sé talið ofan frá er röðin eftirfarandi: Kjálkaversfoss, Dynkur, Gljúfurleitarfoss, Tröllkonuhlaup, Þjófafoss, Minna-Núps flúðir, Búðafoss og Hestfoss sitt hvoru megin við Árnes og að lokum Urriðafoss.
[breyta] Fiskigengd
Miklar nytjar eru af veiði í Þjórsá en þar er einkum stunduð netaveiði. Í ánni lifa þær fisktegundir sem algengar eru í ám og vötnum landsins, lax, urriði, bleikja, hornsíli og áll. Flundra hefur einnig veiðst í Þjórsárósi. Í Þjórsá og þverám hennar er að finna einn af stærri laxastofnum landsins og góður stofn sjóbirtings gengur á vatnasvæðið. Þar eru einnig staðbundin bleikja og urriði. Mestur hluti villtra laxa sem ganga á vatnasvæðið er alinn upp í Þjórsá sjálfri. Selir ganga upp í Þjórsá, allt upp að Urriðafossi, til lax- og silungsveiða.
[breyta] Virkjanir
Í Þjórsá eru tvær vatnsaflsvirkjanir, Búrfellsvirkjun og Sultartangavirkjun. Búðarhálsvirkjun er í byggingu og á teikniborðinu eru þrjár til viðbótar; Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun.[2] Þær eru umdeildar og margir íbúar á svæðinu á móti þeim.
[breyta] Tilvísanir
- ↑ http://www.thjorsa.is/category.aspx?catID=40
- ↑ Nýjar virkjanir í Þjórsá (22. nóvember 2007), skoðað þann 1. desember 2007.
[breyta] Heimildir
- Vísindavefurinn: „Hver er lengsta á á Íslandi og hvað er hún löng?“
- Vegagerðin - saga og minjar - söguleg gögn - blaðaefni um vegagerð árið 1895b, skoðað þann 26. febrúar 2006.
- Gísli Gestsson, safnvörður. Árbók FÍ 1956. Árnessýsla milli Hvítár og Þjórsár. , .
[breyta] Tengill
- Nýjar virkjanir í Þjórsá, upplýsingavefur Landsvirkjunar
- Umræðuvefur um virkjanir í Þjórsá
- Vísindavefurinn: „Af hverju dregur Þjórsá nafn sitt?“
