Yllir

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Yllir
Svartyllir (Sambucus nigra)
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Skipting: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Ættbálkur: Stúfubálkur (Dipsacales)
Ætt: Geitblaðsætt (Adoxaceae)
Ættkvísl: Sambucus
Tegundir

Sjá grein

Yllir (fræðiheiti: Sambucus) er ættkvísl með á fjórða tug tegunda marggreindra lauffellandi runna eða trjáa innan geitblaðsættar.

Finnst villtur um allan heim, að Suðurskautslandinu undanskildu. Á norðlægum slóðum, aðalega Norður-Evrópu, er algengastur Rauðyllir (Sambucus racemosa) og tegundaafbrigði af honum sem verður oft 4 - 6 metra hár runni. Sunnar í Evrópu og Norður-Ameríku er algengastur Svartyllir (Sambucus nigra) og tegundaafbrigði af honum, en hann getur mest orið um 15 metra hátt tré.

Lýsing[breyta]

Laufblöðin gagnstæð, stakfjöðruð og sagtennt. Blómin eru lítil og hvít í stórum endastæðum klösum. Hann blómstrar snemma og verða berin rauð eða svört. Harðvaxta, skuggþolin og þrífst best í rökum jarðvegi. Yllir er víða ræktaður og úr blómunum er unnir drykkir en berjunum sulta og lyf.

Þjóðtrú[breyta]

Gömul lækningajurt sem þótti góð gegn kvefi en eitruð í miklu magni. Í þjóðtrú er yllir annaðhvort notaður til að fæla burt nornir eða að þær söfnuðust við yllinn þegar ber hans voru fullþroskuð. Ekki þótti gott að smíða vöggu úr ylli því þá áttu álfar og nornir að ásækja barnið sem í henni lág. Einnig þótti ógæfulegt að fella ylli vegna þess að þá myndi yllimóðirin hefna sín grimmilega.

Tegundir[breyta]

Svartberjayllir er ýmist flokkaður sem ein tegund Sambucus nigra sem finnast í hlýrri hlutum Evrópu og Norður Ameríku með nokkrum svæðisbundnum stofnum eða undirtegundum, eða sem hópur af nokkrum svipuðum tegundum.

  • Svartberjayllir Sambucus melanocarpa Vestur Norður-Ameríka; er millistig milli síðusta og næstu hóps. Blómin eru í ávalri greindri blómskipun en berin eru svört, hann er lítill runni, sjaldan meira en 3 - 4 metrar á á hæð. Sumir grasafræðingar vilja telja hann með rauðberja yllis hópnum.

Rauðberjayllir er ýmist meðhöndlaður sem ein tegund, Sambucus racemosa sem finnst á kaldari slóðum á norðurhveli jarðar, með nokkrum svæðisbundnum stofnum eða undirtegund, eða sem hópur af nokkrum svipuðum tegundum.

  • Dvergyllir ólíkt öðrum Yllum er fjölær og vaxa nýjar greinar upp af rótinni á hverju ári.
    • Sambucus adnata (Asíudvergyllir; Himalæjafjöll og austur-Asía; rauð ber)
    • Sambucus ebulus (Evrópudvergyllir; Mið-og Suður-Evrópa, Norðvestu-Afríka og Suðvestur-Asía; svört ber)

Önnur afbryggði:


Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist


  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.