Vilhjálmur Einarsson

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Vilhjálmur Einarsson (f. 5. júní 1934) er íslenskur íþróttamaður og skólastjóri frá Egilsstöðum. Hann fæddist 5. júní 1934 að Hafranesi við Reyðarfjörð. Foreldrar hans voru Sigríður Vilhjálmsdóttir og Einar Stefánsson. Árið 1942 fluttu þau að Eiðum þar sem var vaxandi íþróttalíf. Margir frændur Vilhjálms voru íþróttakappar á Austfjörðum þegar hann var drengur og leit hann mikið upp til þeirra. Hann byrjaði ungur að stunda alhliða íþróttir og fór að einbeita sér að þrístökki á menntaskólaárunum. Árið 1952 vann hann fyrsta mótið sitt í þrístökki en það var landsmót sem haldið var á Eiðum, þar kom hann öllum á óvart. Hann setti Norðurlandamet í þrístökki rétt áður en það átti að velja keppendur frá Íslandi á Ólympíuleikana í Melbourne í Ástralíu árið 1956 sem tryggði honum þátttöku. Hann setti Ólympíumet á mótinu og átti það í tvo klukkutíma en endaði í öðru sæti, hann er enn eini Íslendingurinn sem hefur sett Ólympíumet. Vilhjálmur lenti í þriðja sæti á Evrópumeistaramóti í Stokkhólmi árið 1958, það var þá næst besti árangur Norðurlandabúa. Hann keppti aftur á Ólympíuleikunum árið 1960 og lenti þá í 5. sæti. Hann lenti í sjötta sæti á Evrópumeistarmóti í Belgrad árið 1962 og lauk þar ferli sínum með glæsibrag. Hann var valinn fyrsti íþróttamaður ársins á Íslandi 20. janúar 1956 en hann var valinn 4 sinnum í viðbót, 1957, 1958, 1960 og 1961. Vilhjálmur giftist Gerði Unnarsdóttur og eignuðust þau saman sex syni.

Uppvaxtarár[breyta]

Vilhjálmur Einarsson fæddist þann 5. júní 1934 að Hafranesi við Reyðarfjörð. Foreldrar hans voru Sigríður Vilhjálmsdóttir frá Hánefsstöðum á Seyðisfirði og Einar Stefánsson frá Mýrum í Skriðdal.

Foreldrar hans æfðu ekki skipulagðar íþróttir enda lítið um það á Austfjörðum þegar þau voru á barna- og unglingsárum en faðir hans var talinn góður knattspyrnumaður og móðir hans var létt á fæti og dreymdi um að æfa ballett sem varð þó ekki raunin. Á uppvaxtarárum Vilhjálms jókst áhugi á frjálsum íþróttum mikið þrátt fyrir lélegar aðstæður en fólk ferðaðist þá á bátum og hestum og kannski nokkrum bílum á milli fjarða og keppti í íþróttum. Tækni og aðbúnaður var ekkert í líkingu við það hvernig hann er í dag en fólk lét það ekki á sig fá.[1]

Árið 1942 fluttist fjölskyldan að Eiðum þar sem Einar faðir Vilhjálms vann við að byggja íþróttasal og sundlaug. Á þessum árum voru haldin nokkur íþróttamót U.Í.A. á Eiðum og þar fylgdist Vilhjálmur með frændum sínum Tómasi og Þorvarði Árnarsonum sem hann leit mikið upp til og voru miklar fyrirmyndir hans. Vilhjálmur skaraði fram úr í sundi þegar hann var drengur. Sundlaugin á Eiðum var sú eina á Austfjörðum á þessum tíma og var hann mikið í henni. „Eg er í vandræðum með strákinn. Eg má ekki gefa honum 10 svona ungum en hann syndir alveg nákvæmlega eins og eg vil láta synda“[2] sagði sundkennarinn hans við foreldra hans þannig að hann sýndi þarna fram á hæfileika sína í íþróttum aðeins átta ára gamall.[3]

Vilhjálmur vann sveitastörfin heima hjá sér þegar hann var ungur. Hann sótti kýrnar og tók þátt í heyskap og kunni vel að meta sveitina. Árið 1945 flutti hann til Egilsstaða en þá var að myndast þéttbýli þar og vann hann í byggingavinnu á sumrin. Hann byrjaði fyrstu árin að leika sér með kúlu, spjót og kringlu en hann var nokkuð þéttur sem barn og því voru möguleikarnir taldir mestir í kastgreinum. Ekki gekk það eins vel og hann vildi þannig að hann tók upp á því að grafa stökkgryfju því hann langaði í langstökk og þrístökk, hún var 1x4 metrar og eina skóflustungu á dýpt.[4]

Sumarið 1943 var Vilhjálmur á Seyðisfirði með fjölskyldu sinni. Þar var hann einn af stofnendum íþróttafélagsins Svanurinn sem lagði aðallega stund á frjálsar íþróttir. Þarna keppti Vilhjálmur fyrst í frjálsum íþróttum. Hann var síðan aftur á Seyðisfirði árin 1947-48 í skóla þar hjá Hjálmari Vilhjámssyni frænda sínum og Sigrúnu Helgadóttur konu hans. Þar lærði hann fimleika og frjálsar og voru það fyrstu skipulögðu íþróttirnar sem hann iðkaði. Vilhjálmur fór í Menntaskólann á Akureyri veturinn 1950-51. Þar var mikið íþróttalíf og tók hann þátt í því af kappi. Hann spilaði fótbolta, blak, stundaði skíði, frjálsar íþróttir og fleira. Í 6. bekk var hann formaður íþróttafélagsins í skólanum. Í lok skólagöngunnar var hann farinn að hallast meira að stökkíþróttunum og frjálsum en hinum íþróttunum. Árið 1952 tók Vilhjálmur þátt á Landsmóti á Eiðum, fyrst var haldin undankeppni fyrir mótið og komst hann áfram í hástökki, langstökki og þrístökki. Hann keppti reyndar bara í þrístökki og setti íslandsmet í drengjaflokki. Hann hafði alltaf stokkið á hægri fæti en hitti þarna á vinstri fótinn og setti þetta met. Þarna fann hann sína íþrótt sem hann stundaði eftir þetta en tók samt alltaf þátt í íþróttalífi skólans.[5]

Vilhjálmur fékk styrk til að fara í skóla til Bandaríkjanna 1954-1956, þar stundaði hann margar íþróttir en reyndar ekki þrístökk vegna þess að það var ekki í boði. Hann var í skólaliðinu í langstökki, hástökki og kúluvarpi. Hann keppti í þrístökki á móti í Darthmouth og lenti þar í þriðja sæti og stökk 14,93 metra en metið hans þá var 15,19 metrar. Vilhjálmur stóð sig vel í náminu og dúxaði á lokaprófunum. Hann útskrifaðist með BA-próf í listum og byggingarlist. Þótt að hann hafi ekki æft þrístökk í þessi ár þá æfði hann hinar greinarnar við mjög góðar aðstæður sem hann hafði ekki kynnst áður og kynntist betur skipulögðu og metnaðarfullu íþróttastarfi.[6]

Ólympíuleikar og Evrópumeistaramót[breyta]

Olympics.gif

Vilhjálmur setti Norðurlandamet í þrístökki rétt áður en það átti að velja íslenska keppendur á Ólympíuleikana. Hann stökk 15,83 metra og kom fólki á Norðurlöndunum á óvart þar sem fáir könnuðust við hann. Þetta tryggði honum keppni á Ólympíuleikunum í Melbourne árið 1956. Vilhjálmur fór á Ólympíuleikana ásamt Hilmari Þorbjarnarsyni keppanda í 100 metra hlaupi og Ólafi Sveinssyni fararstjóra. Það var þann 27. nóvember sem þrístökkskeppnin var. Fyrsta stökk Vilhjálms var ógilt en hann bætti vel fyrir það í næsta stökki þar sem hann setti Ólympíumet, stökk 16,25 metra (seinna breytt í 16,26 metra). Metið átti hann í tvo klukkutíma en þá bætti Brasilíumaðurinn Ferreira Da Silva það með stökki sínu upp á 16,35 metra í fjórðu tilraun. Hann endaði í öðru sæti og var fyrsti Íslendingurinn til að komast á verðlaunapall á Ólympíuleikum. Þetta var frábær frammistaða hjá íslenska kappanum og Íslendingar fylltust stolti. Enginn hafði búist við því að sjá Íslending á verðlaunapalli og hvað þá að setja Ólympíumet. Da Silva var heimsþekktur og Vilhjálmur varð það þarna með því að komast fram úr honum. Vilhjálmur er eini íslenski einstaklingurinn sem hefur náð öðru sæti í frjálsum íþróttum á Ólympíuleikum.[7]

Vilhjálmur varð í þriðja sæti á Evrópumeistaramóti í Stokkhólmi árið 1958 og var það næst besti árangur Norðurlandabúa frá upphafi þannig að það voru fleiri en Íslendingar sem fögnuðu þessarri frammistöðu. Á Ólympíuleikunum í Róm árið 1960 keppti Vilhjálmur bæði í langstökki og þrístökki. Hann keppti samt bara í langstökki til að prófa brautina, stökk aðeins tvö stökk og voru þau mæld 6,64 m og 6,76 m. Í þrístökkinu stökk hann lengst 16,37 og lenti í 5. sæti, frábær árangur. Vilhjálmur varð í sjötta sæti á Evrópumeistaramótinu í Belgrad í Júgóslavíu árið 1962 og hætti að keppa eftir það. Vilhjálmur keppti á fjölda annarra móta en þessi fjögur stórmót standa upp úr.[8].[9]

Fjölskyldan[breyta]

Vilhjálmur hefur aðallega starfað við kennslu- og uppeldismál og einnig verið skólastjóri eftir að hann lauk íþróttaferli sínum. Hann giftist Gerði Unndórsdóttur og eignuðust þau saman synina Rúnar, Einar, Unnar, Garðar, Hjálmar og Sigmar. Einar Vilhjálmsson var afreksmaður í íþróttum eins og faðir hans. Hann lenti í sjötta sæti í spjótkasti á Ólympíuleikunum í Los Angeles árið 1984, hann varð í 13. sæti árið 1988 og var þá mjög óheppinn að komast ekki í úrslit. Árið 1992 varð hann í 14. sæti á Ólympíuleikunum í Barcelona og var aftur mjög nálægt því að komast í úrslit.[10].[11] Skemmtikrafturinn Simmi er yngsti sonur hans.

Tilvísanir[breyta]

  1. Vilhjálmur Einarsson: bls. 9-13
  2. Vilhjálmur Einarsson: bls. 15
  3. Vilhjálmur Einarsson bls. 13-15
  4. Vilhjálmur Einarsson: bls. 17-21
  5. Vilhjálmur Einarsson bls. 22-23, 26-30
  6. Vilhjálmur Einarsson bls. 37-43
  7. Gísli Halldórsson: bls. 165-169
  8. Gísli Halldórsson: bls. 183-184
  9. Vilhjálmur Einarsson: bls. 120-123, 130-131
  10. Vilhjálmur Einarsson: bls. 6, 43
  11. Gísli Halldórsson: bls. 318, 349, 381

Heimildir[breyta]

  • Gísli Halldórsson: Íslendingar á Ólympíuleikum. Þáttaka fyrstu 100 árin. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands, Reykjavík 2003.
  • Vilhjálmur Einarsson o.fl.: Silfurmaðurinn. Íþróttaferill Vilhjálms Einarssonar. Uppruni - umhverfi - afrek. Námshringjaskólinn, Egilsstöðum 1995.