Ástrónesísk tungumál

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Ástrónesísk tungumál er ein stærsta málaætt jarðar hvað varðar fjölda tungumála og landfræðilega útbreiðslu. Hún teygir sig frá Madagaskar í vestri til Páskaeyju í austri og Tævan og Havæ í norðri til Nýja Sjálands í suðri. Alls telur ættin um 700 tungumál.

Tökuorðið „ástrónesískt“ hefur ekkert með Ástralíu að gera enda eru þessi mál ekki þar töluð þó þau séu það þar allt í kring heldur er „ástró“ leitt af auster úr latínu sem merkir „suður“ og νῆσος (nesos) úr grísku sem merkir „eyja“.

Af einkennandi atriðum fyrir mál þessarar ættar má nefna að tiltekni greinirinn er ávallt undansettur, fleirtala nafnorða er oft mynduð með tvítekningu og samhljóðarunur eru af mjög skornum skammti. Sem dæmi um hve takmarkaðar samhljóðarunur eru má nefna að í havæísku eru bókstaflega aldrei tveir samhljóðar í röð og ekkert orð í málinu endar á samhljóða. Enn fremur tvær útgáfur af persónufornafni fyrstu persónu fleirtölu, það er að segja annars vegar „ég og hann“ eða „ég og þeir“, sem vísar til fyrstu persónu eintölu auk þriðju persónu, og hins vegar „ég og þú“ eða „ég, þú og fleiri“, sem vísar til fyrstu persónu eintölu auk annarrar persónu. Með öðrum orðum áheyrenda-aðgreinandi fleirtölufornöfn.

Talið er að ástrónesísk mál séu upprunin í Tævan og hafi þaðan dreifst út um heimin. Nýlegar erfðafræðilegar rannsóknarniðurstöður þikja stirkja þá tilgátu. Áður fyrr var mikið litið til suður Kína sem 'úrhæmat' þessarar málaættar. Kínverjar hófu að flitja til Tævan í stórum stíl á sextán hundrað talinu og í dag tala aðeins um 2 % íbúa Tævan ástrónesísk mál. 25 ástrónesísk tævönsk frumbiggja mál eru þekkt. Af þeim eru 9 útdauð og þau sem eftir lifa mörg í hættu á að fara sömu leið. Lifandi eru atíal, búnúní, amis, kanakanabú, kavalan, pævan, sassíat, púíúma, rúkæ, saróa, sídik, taó, tsú, pasei, síræja og jamí en útdauð teljast basaí, ketagalan, taokas, babúsa, favorlang, papora, hóanía, tævóan og makatá. Af þessum málum nítur jamí talsverðrar sérstöðu þar sem málið er ekki talað á sjálfri Tævan-eyju heldur eyjunni Bútúrú 46 kílómetra í suðaustri frá Tævan og kom málið þangað svo seint sem kringum 1200 eftir krist með sæfarendum frá Filippseyjum og tilheirir það því allt annari grein ástrónesískra mála.

  Þessi tungumálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.