Sýklalyf

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Penisillín, fyrsta sýklalyfið uppgötvað af Alexander Fleming árið 1928

Sýklalyf (einnig fúkalyf eða fúkkalyf) á vanalega við efni sem drepa eða hindra vöxt gerla (baktería),[1] og eru sýklalyf undirflokkur örverueyðandi efna. Fyrsta sýklalyfið sem fannst var penisillín en það var skoski líffræðingurinn Alexander Fleming sem fyrstur var til þess að finna efnið penisillin af tilviljun í myglu sem hafði ræktast upp í rannsóknarstofuni hjá honum árið 1928. Eftir það hafa verið þróuð mörg sýklalyf með mismunandi virkni. Til eru bæði svokölluð sérvirk sýklalyf sem verka þá á ákveðnar bakteríur sem valda sýkingum en láta aðra bakteríu flóru í friði og síðan eru breiðvirk sýklalyf sem „drepa allt“.[2]

Fjórflokkun sýklalyfja[breyta]

Hægt er að flokka sýklalyf eftir virkni þeirra í fjóra flokka (Tenover FC, 2006).

Truflun á nýsmíði frumuveggsins[breyta]

Innan þessa flokks eru β-laktasar; penisillin, kefalósporín, ampicillín, carbapenem og monobactam. Einnig eru hér efnin glýkópeptíð ásamt vancomycin og teicoplanin. β-laktasa hamla nýmyndun frumuveggsins með því að trufla ensímin sem nauðsynleg eru til nýmundunar peptíðóglýcan lagsins. Vancomycin og teiocoplanin hamla einnig nýmyndunar frumu veggsins, þetta gera þau með því að koma í veg fyrir víxltengingu peptíðóglýcana sem er nauðsynleg fyrir stöðuga nýmyndun á frumuveggnum. [3]

Hömlun á nýmyndun próteina[breyta]

Makrólíð, amínóglýkósíð, klóramfenikól, tetrasýklín, streptogramin og oxazolidinones eru sýklalyf innan þessa flokks. Ríbósóm baktería eru frábrugðin hliðstæðu einingunum í heilkjarna frumum. Þessi sýklalyf nýta sér það og geta þannig sérstaklega hamlað bakteríuvöxt. Makrólíð, amínóglýkósíð og tetrasýklín bindast 30S undireiningunum ríbósómsins á meðan klóramfeníkólið bindist 50S undireiningum.[4]

Truflun á nýmyndun kjarnsýra[breyta]

Í þessum flokk eru meðal annarra lyfin fluoroquinolones, en þau raska nýmyndun á DNA með því að rjúfa tvöföldu DNA sameindina meðan á DNA afritun stendur.[5]

Hömlun á efnaskiptaferli[breyta]

Í þessum flokk eru efni á við súlfónamíð og gagnvirkar fólínsýrur.[6]

Rannsóknir hafa sýnt að of mikil notkun sumra sýklalyfa og röng notkun þeirra getur valdið ónæmi gagnvart þeim og þannig þarf sífellt sterkari skammta og lyfjagjöfin dregst yfir lengra tímabil en eðlilegt getur talist.[7] Sumstaðar hafa sýklalyf (til dæmis aureomysín, penisillín og oxýtetracýklín) verið notuð sem íblöndunarefni í dýrafóður.

Tilvísanir[breyta]

  1. Davey PG (2000). "Antimicrobial chemotherapy", in Ledingham JGG, Warrell DA: Concise Oxford Textbook of Medicine. Oxford: Oxford University Press, 1475. ISBN 0192628704. 
  2. Karl G. Kristinnsson, 1989.
  3. Tenover FC, 2006
  4. Tenover FC, 2006.
  5. Tenover FC, 2006.
  6. Tenover FC, 2006.
  7. Heimasíða CNN

Heimildir[breyta]

  • Karl G. Kristinnsson. (1989). „Ný breiðrófs-sýklalyf“. Læknablaðið, 75, 141-147.
  • Tenover FC. (2006). „Mechanisms of antimicrobial resistance in bacteria“. The American Journal of Medicine, 119(6), S3-S10

Tenglar[breyta]

Wiki letter w.svg  Þessi grein er stubbur sem ekki hefur verið settur í undirflokk. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina, eða með því að flokka hana betur.