Fyrsta málfræðiritgerðin

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Fyrsta málfræðiritgerðin er sú fyrsta af fjórum íslenskum ritgerðum um málfræði í Ormsbók Snorra-Eddu. Hún var, eins og segir í ritgerðinni sjálfri, „skrifuð til þess að hægara verði at rita og lesa sem nú tíðist og á þessu landi bæði lög og áttvísi eða þýðingar helgar eða svo þau hin spaklegu fræði er Ari Þorgilsson hefir á bækur sett af skynsamlegu viti“.

Nafn sitt fær ritgerðin einfaldlega vegna þess að hún er fremst þessara fjögurra í handritinu. Hún þykir einnig merkust ritgerðanna fjögurra, og er að öllum líkindum frá síðari hluta 12. aldar.^[1] Fræðimenn hafa ekki verið á einu máli um hvenær ritgerðin var samin og hefur tímabilið 1130-1180 verið nefnt. Höfundur verksins er ekki kunnur, en hann er oftast nefndur „fyrsti málfræðingurinn“.

Í ritgerðinni er gerð tilraun til að fella latneska stafrófið að íslenska hljóðkerfinu eins og það var þá, auk þess sem reynt er að sýna fram á nauðsyn samræmdrar stafsetningar. Auk þess að vera ómetanleg heimild um sögu íslenska hljóðkerfisins, beitir höfundur aðferðum sem ekki tíðkuðust í hljóðkerfisfræði fyrr en á 20. öld, þ.e.a.s. hann notar svokölluð lágmarkspör til að sýna hvaða hljóð eru merkingargreinandi.

[breyta] Neðanmálsgreinar

[breyta] Tenglar

Vísindavefurinn

• Vísindavefurinn: „Hvað þótti merkilegt við fyrstu málfræðiritgerðina?“
• Vísindavefurinn: „Hvernig var fyrsta málfræðiritgerðin?“ og „Hver var fyrsti málfræðingurinn, hvenær var hann uppi og hvert var aðalverkefni hans?“

Texti úr fyrstu málfræðiritgerðinni

• Fyrstu málfræðiritgerðin eftir fyrsta málfræðinginn á heimasíðu Málvísindastofnun Háskóla Íslands
• Fyrsta Málfrœðiritgerðin (The first grammatical treatise) á Old Norse etexts
• Fyrsta málfræðiritgerðin á heimasíðu Íslenska málfræðifélagsins