Vladimir Propp

Vladimir Propp árið 1928

Vladimir Yakovlevich Propp (29. apríl 1895 – 22. ágúst 1970) var rússneskur formalisti. Hann rannsakaði byggingareiningar í rússneskum ævintýrum og reyndi að finna atriði sem voru sameiginleg öllum sögunum. Árið 1928 kom út bók eftir hann á rússnesku um formgerð ævintýra en enskur titill hennar er Morphology of the folktale.

Propp fann 31 frásagnarliði í þeim ævintýrum sem hann skoðaði. Hann skilgreindi frásagnarlið sem athöfn persónu í ljósi mikilvægis hennar fyrir atburðarás.

Þessir 31 frásagnarliðir eru:

1. Hvarf: einhver úr fjölskyldunni fer. Það getur verið hetjan eða einhver sem hetjan bjargar síðar.
2. Bann: Hetjan er kynnt fyrir reglum um hvað má og hvað má ekki og þannig vöruð við.
3. Bann brotið: Skúrkurinn kemur inn í söguna.
4. Leit skúrksins: Skúrkurinn (oft í dulargervi) safnar upplýsingum og leitar að einhverju, reynir að handsama einhvern og komast að einhverju
5. Sending: Skúrkurinn fær upplýsingar um fórnarlambið. Leitin hefur skilað árangri og upplýsingar berast annaðhvort um sögupersónur eða aðstæður til dæmis kort yfir hvar fjársjóður er.
6. Blekking: Hetjan eða fórnarlambið er beitt blekkingum af skúrkinum (sem oft er í dulargervi) og veitir honum aðgang eða yfirráð yfir einhverju.
7. Vitorð: Fórnarlamdið hjálpar skúrkinum. Blekking skúrksins hefur heppnast og hetjan eða fórnarlambið hegða sér eins og kemur skúrkinum best.
8. Vöntun eða glæpur: Skúrkurinn gerir eitthvað af sér, meiðir eða slasar fjölskyldumeðlim (rænir, stelur, eyðileggjur uppskeru, veldur brottnámi, leggur álög á, skiptir um barn, fremur morð, fangar, hótar og svo framvegis)
9. Sáttargjörð: Tjónið verður ljóst, hetjan heyrir ákall um hjálp eða losnar úr hafti og uppgötvar núna blekkingu skúrksins
10. Fyrsta andspyrna: Hetjan ákveður núna að gera eitthvað sem dregur úr vöntun (til dæmis finna töfradrykk)
11. Brottför: Hetjan fer að heiman
12. Fyrsta virkni gefanda: Hetjan er reynd, ráðist á hana og hún þannig undirbúin undir að þiggja töfra eða hjálp
13. Hetjan bregst við: Hetjan bregst við framtíðargefanda (fellur á eða nær prófi, frelsar fanga, leggur niður deilur, veitir þjónustu osfr)
14. Móttaka á töfrakrafti: Hetjan kaupir, finnur, býr til, étur eða drekkur eða krafturinn birtist snögglega
15. Leiðsögn: Hetjan er leidd í gegnum, færð að, eða fær vísbendingar um hvar leita eigi að þeim hlut sem hún vill
16. Bardagi: Hetjan og skúrkurinn mætast og takast á með beinum hætti
17. Brennimark: Hetjan er merkt (til dæmis slasast eða fær hring eða sjal)
18. Sigur: Skúrkurinn er yfirunninn
19. Upplausn: Leyst er úr flækjum/vöntun, álögum létt, fangar fá frelsi
20. Snýr við: Hetjan snýr við
21. Ofsókn: Ráðist er á hetjuna reynt að drepa hana, éta eða lítillækka
22. Björgun: Hetjunni er bjargað frá árásaraðilum (hlutir í vegi ofsækjenda, hetjan er falin eða felur sig, hetjan breytir um form, hetjunni er bjargar úr lífsháska)
23. Óvænt heimkoma: Hetjan kemur heim eða í annað land, er í dulargervi og þekkist ekki
24. Hetjukrafa: Einhver þykist vera hetjan og hafa drýgt þær dáðir sem hetjan gerði
25. Erfið þraut: hetjan verður að leysa erfiða þraut
26. Lausn: Hetjan leysir þrautina
27. Viðurkenning: Hetjan fær viðurkenningu (er merkt á einhvern hátt, fær einhvern hlut)
28. Afhjúpun: Skúrkurinn og illvirki hans eru afhjúpuð
29. Umbreyting: Hetjan fær nýtt útlit (verður fríðari, fær ný föt og svo framvegis)
30. Refsing: Skúrkurinn fær makleg málagjöld.
31. Gifting: Hetjan giftist/kvænist og tekur við krúnunni (er verðlaunuð og fær hærri stöðu)