Vatnshyrna

Vatnshyrna var skinnhandrit sem varð eldi að bráð í brunanum í Kaupmannahöfn árið 1728 og er aðeins til í eftirritum. Vatnshyrna var mikið handrit Íslendingasagna, sem Jón Hákonarson í Víðidalstungu lét Magnús Þórhallsson afrita á milli 1391 og 1395.

Árni Hákonarson var íslenskur bóndasonar frá Vatnshorni í Dalasýslu, hann hélt til náms í Kaupmannahöfn,árið 1681, og hafði með sér handrit með íslendingasögum og handrit konungasagna som kallað er Hulda ( AM 66 fol.), auk fleiri bóka.

Árið 1686 seldi hann bókasafnaranum, Peder Hansen Resen, íslendingasöguhandritið og árið 1687 seldi hann Árna Magnússyni handritið Huldu en það var eitt af fyrstu skinnhandritunum sem Árni eignaðist. Nafngiftin Vatnshyrna er komin af því að Árni Hákonarson var frá Vatnshorni. Árni Magnússon fékk sennilega Vatnshyrnu að láni og hafði til afnota 1686-88. Þeir Árni Magnússon og Ásgeir Jónsson skrifuðu upp allar sögurbókarinnar utan einnar, Króka-Refs sögu. Arngrímur Jónsson lærði vísar til bókar sem inniheldur texta Kjalnesinga sögu, Þórðar sögu hreðu og Bárðar sögu Snæfellsáss í ritum sínum, Crymogæu og Gronlandiu. Fræðimenn telja að það handrit, sem Árni Magnússon og Ásgeir Jónsson skrifuðu eftir hafi verið það sama og Arngrímur hafði undir höndum.

Stór hluti handritsins varð hluti af handritasafni Peders Resens og bókin er því einnig kölluð Codex Resenianus. Við andlát sitt árið 1688 arfleiddi Resen Háskólabókasafnið í Kaupmannahöfn að bókinni.

Þá innihélt handritið eftirfarandi texta:

• Flóamanna saga
• Laxdæla saga
• Hænsna-Þóris saga
• Vatnsdæla saga
• Eyrbyggja saga
• Kjalnesinga saga
• Króka-Refs saga
• Stjörnu-Odda draumr
• Bergbúa þáttr
• Kumlbúa þáttr
• Draumur Þorsteins Síðu-Hallssonar

Árni Magnússon og Ásgeiri Jónssyni höfðu gert afrit af öllum þessum textum í handritinu sem eyðilagist í eldinum, fyrir utan Króka-Refs sögu.

Annað handrit sem nefnt er Gervi-Vatnshyrna, var sett saman á sama svæði og á svipuðum tíma (um 1400) og Vatnshyrna.Sögur bókanna tveggja er um margt líkar en þær eru ekki allar þær sömu og ekki heldur sagðar á sama hátt. Gervi-Vatnshyrna er varðveitt undir þremur safnmörkum og í þremur hlutum. sem í AM 445b 4to, AM 445c 4to og AM 564a 4to. Gervi-Vatnshyrna innihélt þessar sögur:

• Landnámabók
• Vatnsdæla saga
• Flóamanna saga
• Eyrbyggja saga
• Bárðar saga Snæfellsáss
• Þórðar saga hreðu
• Bergbúa þáttr
• Kumlbúa þáttr
• Draumr Þorsteins Síðu-Hallssonar
• Gísla saga
• Víga-Glúms saga
• Harðar saga ok Hólmverja

Heimildir

• Stefán Karlsson (2000) Um Vatnshyrnu. í Stafkrókar: Ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni af sjötugsafmæli hans 2. desember 1998, ritstýrt af Stefán Karlsson og Guðvarður Már Gunnlaugsson. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, bls 355.
• Sigurgeir Steingrímsson. (2002). „Árni Magnússon“. Handritin. Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigur!sson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. bls. 85-99.
• Soffía Guðmundsdóttir og Laufey Guðnadóttir. (2002). “Bókagerð á miðöldum“. Handritin. Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigurðsson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Reykjavík, bls. 45-61.
• Valgerður Hilmarsdóttir (2013) Myndin af Vatnshyrnu Draumaþættir í AM 555h 4to, AM 564c 4to og AM 564a 4to varðveisla og efnisleg tengsl  MA ritgerð. Háskóli Íslands