Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir
Kristín Björnsdóttir (um 1374 – 1458),[1] oftast nefnd Vatnsfjarðar-Kristín,[2] var íslensk hefðarkona á 14. og 15. öld og einna auðugust Íslendinga á sinni tíð.[3]
Kristín var dóttir Björns Einarssonar Jórsalafara og Solveigar Þorsteinsdóttur konu hans, sem bjuggu í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp. Sagnir, líklega rangar, segja að hún hafi átt einn bróður, Þorleif, og segja sögur að hann hafi verið hraustmenni en Kristín heilsuveil og lengi rúmliggjandi á unga aldri. Þorleifur drukknaði við Melgraseyri uppkominn og er sagt að þegar lík hans var borið heim í Vatnsfjörð hafi Kristínu brugðið svo við að hún reis úr rekkju, var alheilbrigð upp frá því[4][5] og náði háum aldri.[1] Kristín tók við öllum auði foreldra sinna eftir lát þeirra. Hún erfði marga tugi jarða víðs vegar um Vestfirði og ýmsar aðrar eignir.[3] Mörgum jarðanna fylgdu hlunnindi af fiskveiði, reka og öðru. Kristín þótti skörungur og rausnarkona mikil.
Kristín var tvígift. Fyrri maður hennar, sem hún giftist 1392, var Jón, bróðir Lofts Guttormssonar ríka.[4] Hann lést í Svartadauða.[5] Þau bjuggu í Hvammi í Dölum. Þau áttu einn son sem einnig hét Jón og dó á unglingsaldri, og erfði þá Kristín enn mikinn auð eftir hann. Síðan giftist hún Þorleifi Árnasyni sýslumanni sem átti miklar eignir á Norðurlandi, til dæmis höfuðbólin Auðbrekku í Hörgárdal, Glaumbæ í Skagafirði[6] og margar jarðir í Húnaþingi. Hún bjó í Vatnsfirði eftir lát hans[7] en síðustu árin var hún í Æðey. Hún er jafnan kennd við Vatnsfjörð, en átti þó aldrei þá jörð. Solveig móðir hennar gaf Birni syni hennar jörðina 1433.[8]
Börn þeirra Kristínar og Þorleifs voru:
- Einar hirðstjóri[9]
- Björn ríki hirðstjóri á Skarði, maður Ólafar ríku Loftsdóttur[10]
- Árni í Glaumbæ, sem giftist Soffíu Loftsdóttur[11]
- Helga eldri kona Guðmundar Arasonar ríka á Reykhólum[12][4]
- Solveig húsfreyja í Víðidalstungu og á Breiðabólstað, kona Orms Loftssonar[13]
- Helga yngri, húsfreyja á Holtastöðum í Langadal, kona Skúla Loftssonar[14]
- Guðný, kona Eiríks slógnefs Loftssonar á Grund í Eyjafirði.[15]
Fimm systkinanna giftust börnum Lofts Guttormssonar.[8]
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 Guðfinna, Ragnarsdóttir (1 febrúar 2014). „Leikur að ættfræði“ [A game of genealogy]. Fréttabréf Ættfræðifélagsins. 32 (1): 10. ISSN 1023-2672 – gegnum Tímarit.
- ↑ Blöndal, Sigrúna (1 febrúar 1926). „Ólöf ríka“ [Ólöf the rich]. Úrval. bls. 49. Sótt 16 febrúar 2026.
- 1 2 Ragnarsdóttir, Guðfinna (1 nóvember 2015). „Ég er Þingeyingur, Langnesingur, MR-ingur...“ [I'm from Þingeyingur, from Langnes, from MR]. Fréttabréf Ættfræðifélagsins. 33 (4): 8. ISSN 1023-2672. Sótt 16 febrúar 2026 – gegnum Tímarit.
- 1 2 3 Jónsson, Janus (1914). „Björn bóndi Einarsson Jórsalafari“ [The farmer Björn Einarsson Jórsalafari]. Andvari Tímarit: Hins Íslenzka Þjóðvinafélags. 39: 158–159 – gegnum Tímarit.
- 1 2 Blöndal, Sigrún (19 júní 1961). Helgadóttir, Guðrún P. (ritstjóri). „Ólöf ríka Loptsdóttir“ [Ólöf Loftsdóttir the rich]. bls. 6. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ „17. Kynþáttur: Ætt Solveigar ríku“. Almanak fyrir árið 1927 [1927 Almanac]. 33. bindi. Winnipeg: Ólafur S. Thorgeirsson. 1926. bls. 99.
- ↑ Sigurðardóttir, Sigríður (2011). „Glaumbær: Kirkja og staður“ (PDF). Glaumbaer.is. bls. 3. Sótt 16 febrúar 2026.
- 1 2 Arthur, Susanne Miriam. Sigurðsson, Gísli; Pálsson, Viðar (ritstjórar). „The importance of marital and maternal ties in the distribution of Icelandic manuscripts from the middle ages to the seventeenth century“. Gripla. XXIII. Reykjavík: Stofnun Árna Magnússonar: 205 – gegnum Tímarit.
- ↑ Hjartarson, Hjörtur (17 október 1998). „Ráðgátanum Guðmund Ríka“. timarit.is. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ Arnórsson, Einar (1949). „Víg Páls á Skarði“ [The Death of Páll of Skarð]. Saga: Tímarit Sögufélags. XXIV: 127–128 – gegnum Tímarit.
- ↑ „Family of Árni ÞORLEIFSSON and Soffía LOFTSDÓTTIR“. www.faroeiceland.ca. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ „Miðaldakonur“ [Women of the Middle Ages]. 19. Júní.. bindi XIII no. 5. 1 maí 1929. bls. 67. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ „Family of Ormur LOFTSSON and Sólveig ÞORLEIFSDÓTTIR“. www.faroeiceland.ca. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ „Family of Loftur "ríki" GUTTORMSSON and Kristín ODDSDÓTTIR“. www.faroeiceland.ca. Sótt 16 febrúar 2026.
- ↑ „Family of Eiríkur "slógnefur" LOFTSSON and Guðný ÞORLEIFSDÓTTIR“. www.faroeiceland.ca. Sótt 16 febrúar 2026.