Fara í innihald

Uppreisnin á Indlandi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Kort af Norður-Indlandi frá 1912 þar sem helstu átakasvæði eru merkt með rauðu.

Uppreisnin á Indlandi var meiriháttar uppreisn gegn yfirráðum Breska Austur-Indíafélagsins á Indlandi árið 1857. Á þeim tíma fór félagið með nýlendustjórn Indlands í nafni bresku krúnunnar.[1][2] Átökin hófust þegar sepahíar í hersveitum félagsins í Meerut, 64 km norðvestan við Delí, snerust gegn breskum yfirboðurum sínum 10. maí. Í kjölfarið brutust út uppreisnir víða um landið, en aðallega við Gangesfljót í norðurhlutanum og Mið-Indlandi.[3][4] Uppreisnin var ógnun við hernaðarleg yfirráð Breska heimsveldisins í heimshlutanum. Bretar brugðust því við með mikilli hörku og tókst að gera út af við síðustu leifar uppreisnarinnar í Gwalior 20. júní 1858.[5][6][7] Þann 1. nóvember 1858 gáfu Bretar uppreisnarmönnum sem ekki höfðu gerst sekir um morð upp sakir, en lýstu ekki átökum formlega lokið fyrr en 8. júlí 1859.

Heiti atburðanna er umdeilt. Þetta hefur verið kallað ýmist uppreisn, bylting, eða „fyrsta sjálfstæðisstríð Indlands“.[8] Uppreisnin markaði ákveðin vatnaskil í stjórn Breska heimsveldisins, því Bretar neyddust til að endurskoða fyrirkomulagið við stjórn Indlands.[8] Í kjölfarið voru sett lög um stjórn Indlands 1858 sem kváðu á um bein yfirráð ríkisstjórnar Bretlands á Indlandi, sem aftur leiddi til upplausnar Breska Austur-Indíafélagsins.[9]

Ástæður uppreisnarinnar voru mjög misjafnar eftir stöðum og hópum, en meðal umkvörtunarefna voru tilraunir Breta til félagslegra umbóta sem réðust gegn indverska erfðastéttakerfinu, skattheimta af landareignum og virðingarleysi gagnvart landeigendum og innfæddri yfirstétt, og efasemdir um að nýir stjórnendur færðu með sér bætta stjórnhætti.[10] Þótt margir Indverjar hafi risið gegn Bretum, voru líka margir sem börðust með Bretum gegn uppreisnarmönnum, og meirihluti íbúa víðast hvar tók ekki þátt í uppreisninni. Báðir aðilar frömdu grimmdarverk sem eru með þeim allra verstu sem heimildir eru til um: Uppreisnarmenn myrtu ekki aðeins breska hermenn, heldur almenna borgara, konur þeirra og börn; meðan breskir foringjar fyrirskipuðu fjöldamorð þar sem heilu þorpin voru þurrkuð út. Borgirnar Delí og Lucknow voru rústir einar eftir bardaga, og breskir hermenn fóru hömlulítið ránshendi um hallir Mógúlanna.[10]

Í sumum héruðum, sérstaklega í Awadh, var almennur stuðningur við uppreisnina sem fékk á sig yfirbragð sjálfstæðisstríðs gegn kúgun Breta. Leiðtogar uppreisnarmanna gáfu þó aldrei út neinar yfirlýsingar eða kröfur um breytta stjórn. Þrátt fyrir það varð uppreisnin til þess að gerðar voru grundvallarbreytingar á fyrirkomulagi bresku nýlendustjórnarinnar. Þann 1. nóvember 1858 gaf Viktoría Bretadrottning út yfirlýsingu þar sem Indverjum var lofað jafnræði, óháð stétt eða trúfélagi, og að Bretar myndu hætta afskiptum af trúmálum þeirra.[11][12] Næstu áratugi áttu Indverjar oft eftir að minna á orð drottningar þegar loforð um jafnan rétt á við Breta raungerðust ekki á sama tíma og þjóðernisstefna fór vaxandi.[13]

Um 6000 af 40.000 Bretum sem á þeim tíma bjuggu á Indlandi voru drepin, þar á meðal margir almennir borgarar. Talið er að yfir 800.000 Indverjar, flestir almennir borgarar, hafi látið lífið í hefndaraðgerðum Breta og vegna sjúkdóma og hungursneyðar í kjölfarið.[14]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Marshall, P. J. (2007). The Making and Unmaking of Empires: Britain, India, and America c. 1750–1783. Oxford and New York: Oxford University Press. bls. 197. ISBN 978-0-19-922666-5.
  2. ↑ David, Saul (2003). The Indian Mutiny: 1857. London: Penguin Books. bls. 9. ISBN 978-0-14-100554-6.
  3. ↑ Bose, Sugata; Jalal, Ayesha (2004 [1997]). Modern South Asia: History, Culture, Political Economy (2. útgáfa). London: Routledge. bls. 72–73. ISBN 978-0-415-30787-1.
  4. ↑ Marriott, John (2013), The other empire: Metropolis, India and progress in the colonial imagination, Manchester University Press, bls. 195, ISBN 978-1-84779-061-3
  5. ↑ Bandyopadhyay, Sekhara (2004). From Plassey to Partition: A History of Modern India. New Delhi: Orient Longman. bls. 169–172. ISBN 978-81-250-2596-2.
  6. ↑ Brown, Judith M. (1994). Modern India: The Origins of an Asian Democracy (2. útgáfa). Oxford University Press. bls. 85–87. ISBN 978-0-19-873113-9.
  7. ↑ Metcalf, Barbara D.; Metcalf, Thomas R. (2006). A Concise History of Modern India (2. útgáfa). Cambridge University Press. bls. 100–106. ISBN 978-0-521-68225-1.
  8. 1 2 Peers, Douglas M. (2006), „Britain and Empire“, Í Williams, Chris (ritstjóri), A Companion to 19th-Century Britain, John Wiley & Sons, bls. 63, ISBN 978-1-4051-5679-0
  9. ↑ Bayly, Christopher Alan (1987). Indian Society and the Making of the British Empire. The New Cambridge History of India. II.1. bindi. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-38650-0.
  10. 1 2 Marshall, P. J. (2001), „1783–1870: An expanding empire“, Í P. J. Marshall (ritstjóri), The Cambridge Illustrated History of the British Empire, Cambridge University Press, bls. 50, ISBN 978-0-521-00254-7
  11. ↑ Adcock, C.S. (2013), The Limits of Tolerance: Indian Secularism and the Politics of Religious Freedom, Oxford University Press, bls. 23–25, ISBN 978-0-19-999543-1
  12. ↑ Taylor, Miles (2016), „The British royal family and the colonial empire from the Georgians to Prince George“, Í Aldrish, Robert; McCreery, Cindy (ritstjórar), Crowns and Colonies: European Monarchies and Overseas Empires, Manchester University Press, bls. 38–39, ISBN 978-1-5261-0088-7, afrit af uppruna á 19. september 2023, sótt 30. mars 2017
  13. ↑ Embree, Ainslie Thomas; Hay, Stephen N.; Bary, William Theodore De (1988), „Nationalism Takes Root: The Moderates“, Sources of Indian Tradition: Modern India and Pakistan, Columbia University Press, bls. 85, ISBN 978-0-231-06414-9, afrit af uppruna á 19. september 2023, sótt 19. september 2023
  14. ↑ Peers, Douglas M. (2013). India Under Colonial Rule: 1700–1885. Routledge. ISBN 978-1-317-88286-2.
  Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Uppreisnin_á_Indlandi&oldid=1967965“