Fara í innihald

UNITA

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Þjóðarsamtök til algers sjálfstæðis Angóla
União Nacional para a Independência Total de Angola
Fáni UNITA
Fáni UNITA
Formaður Adalberto Costa Júnior
Stofnár 10. desember 1966; fyrir 59 árum (1966-12-10)
Stofnandi Jonas Savimbi
Höfuðstöðvar Lúanda
Stjórnmálaleg
hugmyndafræði
Sæti á þjóðþinginu
Vefsíða unitaangola.org

Þjóðarsamtök til algers sjálfstæðis Angóla (portúgalska: União Nacional para a Independência Total de Angola, skammstafað UNITA) er angólskur stjórnmálaflokkur. UNITA var áður hernaðarhreyfing sem barðist fyrir sjálfstæði Angóla undan Portúgal og síðan andkommúnistahreyfing sem barðist gegn sósíalískum stjórnvöldum Angóla í angólsku borgarastyrjöldinni.

Sjálfstæðisstríð Angóla hófst árið 1961 og hafði slæm efnahagsleg og pólitísk áhrif á Portúgal og portúgalska nýlenduveldið. Árið 1974 leiddi nellikubyltingin svonefnda til endaloka hinnar íhaldssömu einræðisstjórnar sem Salazar hafði stofnað í Portúgal. Á þessum tíma var UNITA studd af Kínverjum og stundaði skæruhernað í anda maóista.[3] UNITA tók hins vegar smám saman upp harða hægristefnu og vann með nýlendustjórninni til að veikja marxísku þjóðernishreyfinguna MPLA.[4] Jonas Savimbi var leiðtogi UNITA frá stofnun hreyfingarinnar til dauðadags árið 2002.[3]

Eftir fimmtán ára skæruhernað gegn portúgalska hernum skrifuðu þrjár helstu sjálfstæðishreyfingar Angóla, Þjóðfylkingin til frelsunar Angóla (FNLA), Alþýðuhreyfingin til frelsunar Angóla og Þjóðarsamtök til algers sjálfstæðis Angóla (UNITA) þann 15. janúar 1975 undir samning um yfirlýsingu sjálfstæðis landsins þann 11. nóvember næsta ár. Portúgalska nýlendustjórnin undirritaði samninga um valdatilfærslu til hreyfinganna þriggja. Hlutverk UNITA í sjálfstæðisstríðinu er þó umdeilt vegna mögulegs samstarfs hermanna hreyfinganna við nýlenduherinn á móti hermönnum MPLA. Afríska einingarbandalagið viðurkenndi hreyfinguna því ekki sem raunverulega frelsishreyfingu.[5]

Í október 1975 brutust hins vegar út átök milli FNLA og UNITA annars vegar og MPLA hins vegar.[6] Þann 11. nóvember 1975 lýstu FNLA og UNITA yfir stofnun „lýðstjórnaralþýðulýðveldis“ í borginni Huambo en MPLA lýsti yfir stofnun alþýðulýðveldis í höfuðborginni Lúanda með Angostinho Neto sem forseta.[7]

Á tíunda áratugnum var UNITA einangrað í síauknum mæli þar sem Bandaríkjamenn hættu stuðningi við hreyfinguna eftir lok kalda stríðsins, aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku lauk árið 1991[8] og ríkisstjórn Mobutu í Kongó (áður Saír) féll árið 1997. Sameinuðu þjóðirnar hófu jafnframt refsiaðgerðir gegn UNITA fyrir að virða ekki skilmála friðarsamkomulags sem var undirritað í Lusaka árið 1994. Hreyfingin missti jafnframt stjórn á mörgum demantanámunum sem höfðu fjármagnað hernað hennar. Hluti hermanna UNITA lagði því niður vopn og nokkrir meðlimir í hreyfingunni voru skipaðir í embætti í þjóðstjórn undir forystu MPLA.[9]

Jonas Savimbi var leiðtogi UNITA frá stofnun hreyfingarinnar til dauðadags árið 2002.

Jonas Savimbi var drepinn í bardaga árið 2002 og eftirmaður hans, Isaías Samakuva, ákvað að hætta vopnaðri baráttu og taka þátt í lýðræðislegum kosningum. UNITA hlaut 16 þingsæti af 120 í kosningum Angóla árið 2008. Borgarastyrjöldin hafði leitt til nærri milljón dauðsfalla og skilið eftir milljónir jarðsprengna gegn liðsafla sem enn valda dauðsföllum í dag. Enn er sterk þjóðernisvitund meðal þjóðarbrota í landinu en frá því að friður náðist hefur sameiginleg þjóðerniskennd Algóla í heild sinni styrkst.

Árið 2019 var Adalberto Costa Júnior kjörinn forseti UNITA á flokksþingi og tók við forystunni af Samakuva.[10] Árið 2021 komst stjórnlagadómstóll Angóla að þeirri niðurstöðu að kjör Costa í forystu flokksins hefði ekki farið rétt fram og ógilti hana. Þingmenn UNITA gagnrýndu þessa ákvörðun og sögðu hana tekna af pólitískum en ekki lagalegum ástæðum.[10] UNITA efndi til annars flokksþings árið 2023 þar sem Costa var aftur kjörinn forseti flokksins.[11]

Í kosningum Angóla árið 2022 gerði UNITA kosningabandalag við Bloco Democrático, flokks utan þings undir forystu Filomeno Vieira Lopes, og stjórnmálahreyfinguna PRA-JA Servir Angola undir forystu Abel Chivukuvuku og myndaði með þeim „Sameinuðu þjóðernisfylkinguna“. Adalberto Costa Júnior var forsetaefni hreyfingarinnar í forsetakosningum þetta ár.[11][12][13]

Gengi í kosningum

[breyta | breyta frumkóða]

Forsetakosningar

[breyta | breyta frumkóða]
Kosningar Frambjóðandi Atkvæði % Niðurstaða
1992 Jonas Savimbi 1.579.298 40,07% Tapaði
2012 Isaías Samakuva 1.074.565 18,67% Tapaði
2017 1.818.903 26,68% Tapaði
2022 Adalberto Costa Júnior 2.756.786 43,95% Tapaði

Þingkosningar

[breyta | breyta frumkóða]
Kosningar Leiðtogi Atkvæði % Þingsæti +/– Sæti Niðurstaða
1992 Jonas Savimbi 1.347.636 34,10%
70 / 220
 Nýr flokkur Hækkun 2. Stjórnarandstaða
2008 Isaías Samakuva 670.363 10,39%
16 / 220
 Lækkun 54 Stöðugt2. Stjórnarandstaða
2012 1.074.565 18,66%
32 / 220
 Hækkun 16 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2017 1.790.320 26,70%
51 / 220
 Hækkun 19 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2022 Adalberto Costa Júnior 2.756.786 43,95%
90 / 220
 Hækkun 39 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ JUSTINO, Jofre. A actual UNITA traiu o espírito de Muangai. Maputo, 2006
  2. ↑ „Consulado Geral de Angola“. Afrit af upprunalegu geymt þann 3 nóvember 2013.
  3. 1 2 Amzat Boukari-Yabara (2014). Africa Unite, une histoire du panafricanisme. La Découverte. bls. 238-247.
  4. ↑ „UNITA“. Encyclopedia Britannica (enska). political organization, Angola. Sótt 6. september 2018.
  5. ↑ „TLAXCALA: Le deuil peut-il teinter de rose les œillets d'Avril au Portugal ?“. www.tlaxcala-int.org. Sótt 14 janúar 2017.
  6. ↑ Pierre Beaudet, Angola, bilan d'un socialisme de guerre, L'Harmattan, 1998, page 11
  7. ↑ L'Afrique au XXe siècle, Seuil, 1985, bls. 224
  8. ↑ „Nelson Mandela et Cuba: une amitié basée sur la lutte anti-apartheid“. lexpress.fr (franska). Sótt 12. desember 2014.
  9. ↑ Aguirre Mariano (1993). „Presse internationale“. Afrique pluriel.
  10. 1 2 Estelle Maussion (8 10 2021). „En Angola, coup dur pour l'Unita de Costa Júnior face à Lourenço“. Jeune Afrique.
  11. 1 2 Daniel Ribant (27 4 2022). „Élections angolaises : Adalberto da Costa Júnior peut-il battre João Lourenço ?“. Jeune Afrique.
  12. ↑ Borralho Ndomba (5 10 2021). „Angola: Adalberto Costa Júnior é o líder da Frente Patriótica Unida“ (portúgalska). Deutsche Welle.
  13. ↑ Candido Mendes (5 10 2021). „Angola Opposition Parties Unite to Challenge MPLA's 46-Year Rule“ (enska). Bloomberg News.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=UNITA&oldid=1939206“