Fara í innihald

Thorbjørn Jagland

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Thorbjørn Jagland
Jagland árið 2012.
Forsætisráðherra Noregs
Í embætti
25. október 1996 – 17. október 1997
ÞjóðhöfðingiHaraldur 5.
ForveriGro Harlem Brundtland
EftirmaðurKjell Magne Bondevik
Persónulegar upplýsingar
Fæddur5. nóvember 1950 (1950-11-05) (75 ára)
Drammen, Buskerud, Noregi
ÞjóðerniNorskur
StjórnmálaflokkurVerkamannaflokkurinn
MakiHanne Grotjord
Börn2
HáskóliÓslóarháskóli
Undirskrift

Thorbjørn Jagland (f. 5. nóvember 1950) er norskur stjórnmálamaður úr Verkamannaflokknum. Hann var forsætisráðherra Noregs frá 1996 til 1997, utanríkisráðherra frá 2000 til 2001, forseti stórþingsins frá 2005 til 2009, formaður norsku Nóbelsnefndarinnar frá 2009 til 2015 og framkvæmdastjóri Evrópuráðsins frá 2009 til 2019.

Æviágrip

[breyta | breyta frumkóða]

Thorbjørn Jagland fæddist í Drammen 5. nóvember árið 1950 og nam hagfræði við Óslóarháskóla. Hann komst til áhrifa innan Verkamannaflokksins árið 1977 þegar hann var kjörinn formaður AUF, ungliðahreyfingar flokksins. Á þessum tíma aðhylltist Jagland róttæka vinstristefnu og var mótfallinn aðild Noregs að Atlantshafsbandalaginu og mögulegri inngöngu í Evrópubandalagið. Jagland skipti síðar um skoðun í þessum málefnum og talaði fyrir inngöngu í EB í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1994, þar sem Norðmenn höfnuðu aðild. Hann sagðist hafa haft sinnaskipti í þessum málum vegna hruns Berlínarmúrsins, sem hefði breytt sviðsmyndinni á alþjóðavelli.[1]

Þegar Gro Harlem Brundtland varð forsætisráðherra Noregs árið 1981 var Jagland að styrkja stöðu sína innan Verkamannaflokksins. Þegar Brundlandt sagði af sér vegna sjálfsvígs sonar hennar árið 1997 var Jagland kjörinn nýr leiðtogi flokksins og tók jafnframt við sem forsætisráðherra. Brundlandt gaf í fyrstu til kynna að hún styddi Jagland sem eftirmann sinn en skipti um skoðun stuttu fyrir leiðtogakjörið og lýsti yfir stuðningi við Jens Stoltenberg. Í ævisögu Brundtland frá 1997 var fullyrt að hún hefði beitt sér gegn Jagland þar sem hún hefði ekki treyst honum og hefði grunað hann um að vinna gegn sér til að styrkja eigin stöðu. Jagland vann leiðtogakjörið engu að síður, enda naut hann stuðnings verkalýðshreyfingarinnar. Hann átti þá ekki sæti á þingi en var kjörinn á norska stórþingið fyrir kjördæmi í Buskerud um ári síðar.[1]

Fylgi Verkamannaflokksins dróst fljótt saman eftir að Jagland varð forsætisráðherra, úr um 40 prósentum niður í rúm 30 prósent.[2] Fylgishrunið varð meðal annars eftir að Terje Rød-Larsen, nýr ráðherra í stjórn Jaglands, sagði af sér vegna fjölmiðlaumfjöllunar um vafasöm skattamál í tengslum við gjaldþrota fiskvinnslufyrirtæki á níunda áratugnum. Annar ráðherra, Grethe Faremo, sagði af sér í kjölfar uppljóstrana um að norska leyniþjónustan hefði njósnað um Berge Furre, þingmann Sósíalíska vinstriflokksins.[3]

Í aðdraganda þingkosninga Noregs árið 1997 lýsti Jagland því yfir að Verkamannaflokkurinn myndi ekki sitja í næstu ríkisstjórn nema hann hlyti að minnsta kosti 36,9% fylgi, eða sama fylgi og í síðustu kosningum á undan. Svo fór hins vegar að flokkurinn hlaut 35,1% fylgi.[4] Að endingu fór svo að Kjell Magne Bondevik myndaði ríkisstjórn hægri- og miðflokkanna og Verkamannaflokkurinn fór í stjórnarandstöðu.

Árið 2000 ákvað stjórn Verkamannaflokksins í ljósi mikils fylgistaps flokksins í skoðanakönnunum að Jens Stoltenberg yrði forsætisráðherra flokksins. Stoltenberg varð forsætisráðherra frá 2000 til 2001 og Jagland varð þá utanríkisráðherra í stjórn hans en í þingkosningunum árið 2001 hlaut Verkamannaflokkurinn aðeins um 25% atkvæða. Í febrúar 2002 tilkynnti Jagland að hann hygðist ekki gefa kost á sér til áframhaldandi formennsku í flokknum.[5] Á flokksþingi Verkamannaflokksins 2002 gagnrýndi Jagland Stoltenberg harkalega og sagði hann hafa svikið samkomulag við sig um að hann fengi að sitja áfram sem flokksformaður til ársins 2004.[6]

Eftir að Jagland hætti sem formaður Verkamannaflokksins var hann forseti norska stórþingsins frá 2005 til 2009, formaður norsku Nóbelsnefndarinnar frá 2009 til 2015 og framkvæmdastjóri Evrópuráðsins frá 2009 til 2019.

Í febrúar 2026 hóf efnahagsbrotadeild norsku lögreglunnar, Økokrim, rannsókn á Jagland eftir að bandaríska dómsmálaráðuneytið birti fjölda gagna um mál barnaníðingsins Jeffrey Epstein sem vörpuðu ljósi á umfang samskipta Epsteins og Jaglands. Rannsókn lögreglunnar gengur út á hvort Jagland hafi þegið gjafir, ferðir og lán í andstöðu við reglur á meðan hann var formaður Nóbelsnefndarinnar og framkvæmdastjóri Evrópuráðsins.[7] Evrópuráðið svipti Jagland friðhelgi 12. febrúar 2026 vegna rannsóknarinnar[8] og lögreglan gerði síðan húsleit á heimili hans.[9][10]

Einkahagir

[breyta | breyta frumkóða]

Jagland kvæntist Hanne Grotjord, starfsmanni framkvæmdastjórnar Verkamannaflokksins, árið 1975. Þau eiga tvo syni saman.[1]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. 1 2 3 „Var andvígur NATO og ESB en söðlaði um“. Morgunblaðið. 26. október 1996. bls. 22.
  2. ↑ Össur Skarphéðinsson (17. apríl 1997). „Jagland á í erfiðleikum“. Alþýðublaðið. bls. 6–7.
  3. ↑ „Thorbjørn Jagland saknar ekki hveitibrauðsdaganna“. Morgunblaðið. 15. febrúar 1997. bls. 19.
  4. ↑ „Jagland játar sig ekki sigraðan“. Dagblaðið Vísir. 16. september 1997. bls. 8.
  5. ↑ „Jagland ætlar að láta af formennsku“. Morgunblaðið. 5. febrúar 2002. bls. 24.
  6. ↑ „Jagland einangraður“. Morgunblaðið. 31. ágúst 2002. bls. 22.
  7. ↑ Agnar Már Másson (5. febrúar 2026). „Grunaður um grófa spillingu í kjöl­far birtingar Epstein-skjala“. Vísir. Sótt 9. mars 2026.
  8. ↑ Kjartan Kjartansson (11. febrúar 2026). „Jagland sviptur frið­helgi“. Vísir. Sótt 18. apríl 2026.
  9. ↑ Atli Steinn Guðmundsson (12. febrúar 2026). „Økokrim gerir húsleit: Jagland formlega grunaður“. mbl.is. Sótt 9. mars 2026.
  10. ↑ „Húsleit á heimili Jaglands“. Heimildin. 12. febrúar 2026. Sótt 9. mars 2026.


Fyrirrennari:
Gro Harlem Brundtland
Forsætisráðherra Noregs
(25. október 1996 – 17. október 1997)
 Eftirmaður:
Kjell Magne Bondevik


Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Thorbjørn_Jagland&oldid=1960547“