Tímúrveldið
Tímúrveldið var heimsveldi sem náði yfir stóran hluta þess sem hefur verið kallað Stór-Persía á 15. öld. Á hátindi sínum náði það yfir svæði sem í dag eru löndin Íran, Írak, Afganistan, og stóran hluta Mið-Asíu og Suður-Kákasus, auk hluta þess sem í dag eru Pakistan, Indland og Tyrkland. Menning Tímúrveldisins var undir miklum áhrifum frá persneskri menningu, en líka mongólskri og tyrkískri menningu.[1]
Tímúrveldið var stofnað af túrkmenska herstjóranum Tímúr árið 1370. Hann lést árið 1405 eftir að hafa lagt undir sig landsvæði sem náði frá Svartahafi í vestri að Pamírfjöllum í austri. Hann leit sjálfur á sig sem arftaka Djengis Khan og veldi sitt sem endurreisn Mongólaveldisins, með íslam sem ríkistrú og höfuðborg í Samarkand. Tímúr flutti handverksfólk frá borgum sem hann lagði undir sig til Samarkand þar sem hann byggði fjölda stórbygginga. Þetta handverksfólk stóð á bak við Tímúrendurreisnina, blómaskeið í listum og arkitektúr, sérstaklega eftir að barnabarn hans, stærðfræðingurinn Ulugh Begh, tók við völdum. Þá hafði höfuðborgin flust til Herat.[2]
Árið 1476 höfðu Tímúrídar (afkomendur Tímúrs) misst megnið af Persíu í hendur tyrkíska ættbálkabandalagsins Aq Qoyunlu, en héldu áfram völdum í minni ríkjum og furstadæmum í Mið-Asíu. Á 16. öld stofnaði Babúr, prins í Fergana af ætt Tímúrída, lítið ríki í Kabúlistan (núverandi Afganistan). Þaðan réðist hann á Soldánsdæmið Delí í Hindústan þar sem hann stofnaði Mógúlveldið.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Timurids“. The Columbia Encyclopedia (Sixth. útgáfa). New York City: Columbia University. Afrit af upprunalegu geymt þann 5. desember 2006. Sótt 8 nóvember 2006.
- ↑ Jackson, Peter; Lockhart, Lawrence (1986). The Cambridge History of Iran. VI. bindi. Cambridge University Press. bls. 100. ISBN 978-0-521-20094-3.
