Fara í innihald

Sushila Karki

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Sushila Karki
सुशीला कार्की
Sushila Karki árið 2021.
Forsætisráðherra Nepals
Í embætti
12. september 2025 – 27. mars 2026
ForsetiRam Chandra Poudel
ForveriK. P. Sharma Oli
EftirmaðurBalen Shah
Persónulegar upplýsingar
Fædd7. júní 1952 (1952-06-07) (73 ára)
Biratnagar, Morang, Nepal
StjórnmálaflokkurÓflokksbundin
MakiDurga Prasad Subedi
HáskóliTribhuvan-háskóli (BA, LLB)
Banaras Hindu-háskóli (MA)
StarfLögmaður, dómari

Sushila Karki (f. 7. júní 1952) er nepölsk stjórnmálakona og fyrrum lögmaður sem var starfandi forsætisráðherra Nepals frá 12. september 2025 til 27. mars 2026, eftir að fyrri stjórn landsins hrökklaðist frá völdum í mótmælum Z-kynslóðarinnar.[1][2] Hún er fyrsti kvenforsætisráðherra Nepals. Karki var áður forseti Hæstaréttar Nepals frá 11. júlí 2016 til 6. júní 2017 og var einnig fyrst kvenna til að gegna því embætti.[3][4]

Æska og menntun

[breyta | breyta frumkóða]

Karki fæddist 7. júní 1952. Fjölskylda hennar var af Chhetri-þjóðernishópnum frá Sanarpur (sem síðar varð hluti af Biratnagar[5]) í Nepal.[6][7] Hún var elst af sjö börnum foreldra sinna.[8]

Karki gekk í Tribhuvan-háskóla og útskrifaðist með BA-gráðu árið 1972. Hún nam síðan stjórnmálafræði í Indlandi og útskrifaðist árið 1975 með mastersgráðu frá Banaras Hindu-háskóla. Hún sneri síðan aftur til Trihuvan-háskóla til að stunda laganám og útskrifaðist árið 1978.[9][6][10]

Starfsferill

[breyta | breyta frumkóða]

Fyrstu árin

[breyta | breyta frumkóða]

Frá 1986 til 1989 vann Karki sem aðstoðarkennari við Mahendra-deild Tribhuvan-háskóla. Frá 1988 vann hún um leið sem forseti Koshi-héraðsdómstólsins til ársins 1990.[6][5] Það ár tók hún þátt í byltingu alþýðunnar gegn einveldisstjórn konungsins og var fangelsuð í Biratnagar. Hún skrifaði síðar skáldsöguna Kara um reynslu sína í byltingunni.[11] Árið 2002 varð Karki forseti áfrýjunardómstólsins í Biratnagar og gegndi þeirri stöðu til ársins 2004, þegar hún varð yfirlögmaður hjá Lögmannafélagi Nepals.[6][5]

Hæstiréttur Nepals

[breyta | breyta frumkóða]

Karki var skipuð í Hæstarétt Nepals til bráðabirgða í janúar 2009. Skipun hennar var gerð varanleg næsta ár.[9][6] Í mars 2016 tók hæstirétturinn til meðferðar kærubréf gegn skipun Khil Raj Regmi sem starfandi forsætisráðherra Nepals. Hæstirétturinn komst að þeirri niðurstöðu að kæran, sem hafði verið lögð fram árið 2013, ætti ekki lengur við og vísaði henni frá. Karki og hæstaréttardómarinn Kalyan Shrestha greiddu mótatkvæði og ályktuðu að skipun Regmi hefði brotið gegn stjórnarskrá. Karki færði síðar rök fyrir því að skipun Regmi hefði valdið varanlegum skaða á dómkerfi Nepals.[12]

Eftir að Shrestha settist í helgan stein í apríl 2016 mælti stjórnlaganefnd með Karki til að taka við af honum sem forseti hæstaréttar. Hún gegndi embættinu til bráðabirgða þar til skipun hennar var staðfest eftir þingfund næsta júlí.[8][6] Hún var fyrsti kvenkyns forseti hæstaréttarins og var þá þekkt fyrir að vera strangur dómari sem tók harða afstöðu gegn spillingu.[13] Hún mætti andstöðu vegna þessara eiginleika og ríkisstjórnin sakaði hana um að vinna gegn sér eftir að hæstirétturinn ógilti útnefningu Jaya Bahadur Chand í embætti ríkislögreglustjóra.[14][15][9] Nepalski kongressflokkurinn og Kommúnistaflokkur Nepals (maóísk miðja) lögðu fram kæru gegn henni til embættissviptingar á þingi í apríl 2017 og hún var sjálfkrafa leyst úr embætti meðan kæran var tekin til umfjöllunar.[9][15][16] Auðveldara hafði verið gert að leggja fram embættiskærur gegn dómurum með stjórnarskrárbreytingum árið 2015.[17][12]

Samkvæmt umfjöllun The Himalayan Times var víða litið á embættiskæruna sem svo að hún væri lögð fram „af pólitískum ásetningi og henni ætlað að hindra dóma í nokkrum málum sem höfðu vakið mikla athygli“.[15] Mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna, Zeid Ra'ad al-Hussein sagði að „tilraunin til að leysa hana frá störfum [vekti] alvarlegar áhyggjur af skuldbindingu stjórnarinnar við réttlæti og réttarríki“.[18] Bimalendra Nidhi, þáverandi aðstoðarforsætisráðherra og heimamálaráðherra, sagði af sér af óánægju með embættiskæruna gegn Karki[19][20] og Rastriya Prajatantra-flokkurinn sagði sig úr samsteypustjórninni með Kongressflokknum og Kommúnistaflokknum.[16] Í maí lét hæstaréttardómarinn Cholendra Shumsher Rana fresta málsmeðferðinni.[15] Almenningsþrýstingur leiddi til þess að samningur var gerður við uppstokkun í stjórninni og stjórnarflokkarnir drógu kærunar til baka.[17][7] Karki sagði af sér 6. júní 2017 þegar hún náði lögbundnum 65 ára eftirlaunaaldri.[21]

Eftir að Karki lauk störfum gaf hún út sjálfsævisögu um uppruna sinn og störf sem dómari. Í bókinni, sem kom út undir titlinum Nyaya, færði Karki rök fyrir því að sjálfstæðir dómstólar væru nauðsynlegt skilyrði lýðræðis.[22] Næsta ár gaf hún út skáldsöguna Kara.[11]

Starfandi forsætisráðherra Nepals

[breyta | breyta frumkóða]
US Nepal Summit for Democracy 2021
Karki á ráðstefnu Bandaríkjanna og Nepals um lýðræði 2021.

Eftir að forsætisráðherrann K. P. Sharma Oli neyddist til að segja af sér vegna fjöldamótmæla Z-kynslóðarinnar var stungið upp á að Karki leiddi bráðabirgðastjórn þar sem hún var talin pólitískt óhlutdræg.[23] Eftir skoðanakönnun á samskiptamiðlinum Discord völdu mótmælendur Karki til að leiða stjórnina.[24] Fallist var á skipun hennar eftir viðræður við nepalska herinn.[25][24][26]

Ram Chandra Poudel forseti rauf þing samkvæmt ráðleggingu Karki þann 12. september[26][27] og Karki sór embættiseið sem starfandi forsætisráðherra í samræmi við 61. grein stjórnarskrár Nepals.[28][29] Hún kynnti ríkisstjórn sína þann 15. september 2025.[30] Karki er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Nepals.[26]

Einkahagir

[breyta | breyta frumkóða]

Karki er gift Durga Prasad Subedi, sem var einn þeirra sem stóðu fyrir flugráni á flugvél Royal Nepal Airlines DHC-6 árið 1973, á meðan hann var leiðtogi í ungliðahreyfingu Nepalska kongressflokksins.[31][25][32][33] Þau kynntust á meðan þau voru nemendur við Banaras Hindu-háskólann[34] og hann var leiðbeinandi hennar.[31] Þau eiga að minnsta kosti eitt barn.[32]

Auk móðurmáls síns, nepölsku, kann Karki hindí og ensku.[9][6]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ „Nepal unrest: Sushila Karki to take oath as interim PM; parliament dissolved“. The Times of India. 12. september 2025. Sótt 12. september 2025.
  2. ↑ „How Gen Z-led protests are rattling governments across Asia“. NBC News (enska). 15. september 2025. Sótt 18. september 2025.
  3. ↑ „Sushila Karki recommended for Chief Justice“. The Himalayan Times. 10 apríl 2016.
  4. ↑ „First woman Chief Justice of Nepal, Sushila Karki, takes oath“. The Indian Express. 11 júlí 2016. Sótt 1. desember 2017.
  5. 1 2 3 Ghimire, Binod Ghimire. „She made history as first woman chief justice of Nepal. Now as PM“. Kathmandu Post (enska). Sótt 14. september 2025.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 „Rt. Hon'ble Justice Mrs. Sushila Karki (Subedi)“. www.supremecourt.gov.np. Afrit af upprunalegu geymt þann 15 júlí 2016.
  7. 1 2 Gellner, David N.; Adhikari, Krishna P. (5 október 2020). „Guarding the Guards: Education, Corruption, and Nepal's Commission for the Investigation of Abuse of Authority (CIAA)“. Public Anthropologist. 2 (2): 177–200. doi:10.1163/25891715-BJA10003. ISSN 2589-1707.
  8. 1 2 „Nepal Gets First Woman Chief Justice, Sign Of Changing Attitudes“. NDTV. Reuters. 13 apríl 2016.
  9. 1 2 3 4 5 „सुशीला कार्की कौन हैं, जिनके नेपाल के अंतरिम प्रधानमंत्री बनने की है चर्चा“. BBC News Hindi (hindí). 11. september 2025. Sótt 11. september 2025.
  10. ↑ „Sushila Karki, Nepals's new Acting CJ“. The Hindu. Press Trust of India. 15 apríl 2016.
  11. 1 2 „5 books on Nepali women by Nepali women“. Online Khabar (enska). 17. mars 2021. Sótt 11. september 2025.
  12. 1 2 Abeyratne, Rehan; Bùi-ngọc-Son, ritstjórar (2022). The law and politics of unconstitutional constitutional amendments in Asia. Comparative constitutional change. London New York, NY: Routledge. bls. 147–148. ISBN 978-1-000-48373-4.
  13. ↑ Ostermann, Susan (2017). „Nepal in 2016: Nepali Women Rise above a Sea of Instability“. Asian Survey: A Bimonthly Review of Contemporary Asian Affairs. 57 (1): 60–64. doi:10.1525/as.2017.57.1.60. ISSN 0004-4687. JSTOR 26367725 – gegnum JSTOR.
  14. ↑ „SC revokes Chand's appointment as Nepal Police chief, paves the way for Silwal“. The Himalayan Times (enska). 21. mars 2017. Sótt 11. september 2025.
  15. 1 2 3 4 „Supreme Court stays impeachment motion, reinstates CJ Karki“. The Himalayan Times (enska). 5 maí 2017. Sótt 11. september 2025.
  16. 1 2 „Prachanda: Prachanda govt in crisis after coalition partner pulls support over judge's impeachment“. The Times of India. Afrit af upprunalegu geymt þann 2 maí 2017. Sótt 2 maí 2017.
  17. 1 2 Bùi, Ngọc Sơn; Malagodi, Mara, ritstjórar (2023). Asian comparative constitutional law. Oxford, UK ; New York, NY: Hart Publishing. bls. 425. ISBN 978-1-5099-4969-4.
  18. ↑ Kafle, Sanjeeb (5 maí 2017). „UN condemns move to impeach Nepal's Chief Justice“. The Himalayan Times (enska). Sótt 11. september 2025.
  19. ↑ „Nepal's deputy prime minister resigns after country's chief justice is impeached“. Scroll.in (enska). 1 maí 2017. Sótt 12. september 2025.
  20. ↑ „Deputy PM, Home Minister Bimalendra Nidhi resigns“. Online Khabar (bresk enska). 30 apríl 2017. Sótt 12. september 2025.
  21. ↑ Kafle, Sanjeeb (6 júní 2017). „Chief Justice Karki retires“. The Himalayan Times (enska). Sótt 11. september 2025.
  22. ↑ „Former CJ Karki's book released“. Setopati. Sótt 19 nóvember 2021.
  23. ↑ Landrin, Sophie (13. september 2025). „Sushila Karki appointed as Nepal's prime minister with mission to preserve unity“. Le Monde (enska). Sótt 14. september 2025.
  24. 1 2 „Nepal's Gen Z protesters back ex-chief justice Karki for interim leadership“. South China Morning Post (enska). 12. september 2025. Sótt 12. september 2025.
  25. 1 2 „Nepal Gen-Z protesters want former chief justice Sushila Karki, 73, as interim PM“. Hindustan Times (enska). 10. september 2025. Sótt 11. september 2025.
  26. 1 2 3 „Nepal gets first female PM after deadly unrest“. BBC News (bresk enska). 12. september 2025. Sótt 13. september 2025.
  27. ↑ „Nepal's major parties say dissolved parliament must be reinstated“. BBC (enska). 13. september 2025. Sótt 16. september 2025.
  28. ↑ „Sushila Karki appointed Prime Minister under Article 61, becomes Nepal's first female head of government“. OnlineKhabar English News (bresk enska). 12. september 2025. Sótt 12. september 2025.
  29. ↑ Ellis-Petersen, Hannah (12. september 2025). „Nepal appoints its first female PM after historic week of deadly protests“. The Guardian (bresk enska). ISSN 0261-3077. Sótt 12. september 2025.
  30. ↑ Gurubacharya, Binaj (15. september 2025). „Nepal's PM appoints 3 new ministers as interim government prepares to hold fresh elections in March“. AP News (enska). Sótt 15. september 2025.
  31. 1 2 „Sushila Karki: Jurist with anti-graft reputation, Nepal's first woman CJ — and now potentially its first woman PM“. The Indian Express (enska). 10. september 2025. Sótt 12. september 2025.
  32. 1 2 Dahal, Binita. „Justice-in-chief: Legalese“. Nepali Times. Sótt 11. september 2025.
  33. ↑ „Nepal unrest: Interim PM contender Sushila Karki's husband hijacked plane in 1973; passengers included actor Mala Sinha“. The Times of India. 11. september 2025. ISSN 0971-8257. Sótt 12. september 2025.
  34. ↑ „Who is Sushila Karki? Nepal's Gen-Z protesters want ex-chief justice as the interim prime minister“. The Indian Express (enska). 10. september 2025. Sótt 12. september 2025.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sushila_Karki&oldid=1955687“