Ísland í seinni heimsstyrjöldinni

Bretar kenna íslenskum lögreglumönnum á skotvopn.

Bandarískir hermenn á Íslandi árið 1942.

Bandarískir hermenn við æfingar á Sandskeiði í júní 1943.

Stuttmynd um Ísland í stríðinu; nóvember 1941 til vors 1942

Seinni heimsstyrjöld á Íslandi (einnig kallað Stríðsárin) á við árin 1939–1945 í sögu Íslands, þegar seinni heimsstyrjöldin geisaði. Tímabilið er mikilvægur þáttur í sögu landsins á 20. öld.

Íslendingar lýstu yfir hlutleysi í byrjun stríðs. Bretar reyndu að fá Íslendinga til að ganga til liðs við bandamenn og vöktu meðal annars þýskir diplómatar á landinu ugg hjá þeim sem varð til þess að þeir létu til skarar skríða og sendu herlið til Íslands landsmönnum að óvörum.

Hernám Breta 1940 og síðar Bandaríkjamanna olli miklu umróti í samfélaginu og varanlegum breytingum, t.d. í atvinnuháttum og búsetu. Samskipti hermannanna við íslenskar konur leiddu til ástandsins. Tugþúsundir hermanna voru á landinu og var stór herstöð í Hvalfirði.

Mannfall Íslendinga í styrjöldinni var nálægt 230 og voru það mestmegnis fiski og verslunarskip sem þýskir kafbátar, herskip og flugvélar réðust á. Í febrúar 1944, sökkti þýsk herflugvél breska olíuskipinu El Grillo við Seyðisfjörð. Fjórir voru myrtir af hernámsliðinu á Íslandi.

Árásir voru gerðar á skipalestir sem fóru nálægt Íslandi og voru mestu hörmungarnar 5. júlí, 1942, þá fórust 240 úti fyrir Straumnes þegar bandarísk og bresk skipalest lenti í tundurduflaslæðum. Annar eins fjöldi bjargaðist.

Áður en stríðinu lauk lýsti Ísland yfir sjálfstæði frá Danmörku þann 17. júní 1944.

Stríðsminjar má finna t.d. í Hvalfirði, Öskjuhlíð og á Valhúsahæð. Mannvirki eins og Reykjavíkurflugvöllur voru byggð af hernámsliðinu.

Árásir á og við Ísland

1941

• Febrúar: Þýsk herflugvél gerði árás á breska hermenn við Ölfusárbrú, tveir særðust.
• Mars:
  • Togaranum Reykjaborg RE 64 var sökkt af þýskum kafbáti. Tveir komust lífs af en 13 létust.
  • Línuveiðarinn Fróði varð fyrir árás þýska kafbátsins U-74, undir stjórn Eitel-Friedrich Kentrat, suður af Vestmannaeyjum. Fimm sjómenn fórust í árásinni.
• Nóvember: Bandarískir hermenn skutu á hóp Íslendinga á veitingastað í Hafnarfirði. Einn lést.

1942

• Janúar: Þýskur tundurspillir sökkti bandaríska herskipinu USCGC Alexander Hamilton á Faxaflóa með þeim afleiðingum að 26 létust.
• Mars: Bandarískur hermaður skaut að tveimur Íslendingum í bíl og fékk annar þeirra skotið í höfuðið og lést á sjúkrahúsi sama dag. Ökumaðurinn hafði ekki farið eftir skipun hermannsins að stöðva bílinn.
• Apríl: Tveir Íslendingar og 22 Norðmenn fórust með norska skipinu Fanefeld á leið frá Bíldudal til Ísafjarðar. Líklegt er að tundurdufl hafi grandað skipinu.
• Maí: Hermaður skaut tólf ára pilt í höfuðið og lést hann.
• Júlí: 240 manns fórust í bandarískum og breskum skipalestum vestur af Straumnesi þegar skipin lentu í tundurduflum.
• Ágúst: Þýsk sprengjuflugvél sem stefndi til Reykjavíkur var skotin niður. Var þetta fyrsta óvinaflugvél sem Bandaríkjamenn grönduðu í síðari heimsstyrjöld.
• September: Fjórir drengir slösuðust og skemmdir urðu á húsum er þýskar sprengjuflugvélar gerðu loftárás á Seyðisfjörð.

1943

• Júní: Súðin, strandferðarskip varð fyrir loftárás þýskrar orrustuflugvélar á Skjálfandaflóa. Tveir menn létust.

1944

• Febrúar: Þrjár þýskar flugvélar gerðu sprengjuárás á 10 þúsund lesta breskt olíuskip, El Grillo, á Seyðisfirði. Áhöfnin slapp en skipið var það laskað að Bretar ákváðu að sökkva því.
• September: Bandarískur hermaður réðst á 13 ára stúlku með hnífi og höggum. Hún lést nokkru mánuðum síðar.
• Nóvember: Þýski kafbáturinn U-300 sökkti breska olíuskipinu SS Shirvan og íslenska farþegaskipinu Goðafossi út af Garðskaga er skipin voru að koma frá Bandaríkjunum. 18 fórust af Shirvan og 27 björguðust. 24 fórust en 19 björguðust af Goðafossi. Dráttarbáturinn Empire Wold var sendur til að koma Shirvan til aðstoðar en fórst á Faxaflóa og með honum 16 manns.

Tenglar

• Hve margir Íslendingar dóu í seinni heimsstyrjöldinni? - Vísindavefurinn
• Hversu mörgum íslenskum skipum var sökkt í seinni heimsstyrjöldinni? - Vísindavefurinn
• Hversu margar flugvélar fórust hér á landi í seinni heimstyrjöldinni? - Vísindavefurinn

Tengt efni

• Aðgerð Íkarus
• Hernám Íslands
• Kalda stríðið
• Keflavíkursamningurinn
• Varnarsamningurinn

Tilvísanir

  Þessi sögugrein sem tengist Íslandi er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.