Stjórnlagaþing

Stjórnlagaþing er þing manna, sem stofnað er til í þeim tilgangi að semja nýja eða breyta eldri stjórnarskrá ríkis. Á máli lögfræðinnar er sagt að stjórnarskrárgjafinn (þ.e. fólkið) setji stjórnskipunarlög (þ.e. stjórnarskrána) en slíkt er ekki á færi löggjafarvaldsins, framkvæmdavaldsins eða dómsvaldsins.

Dæmi um stjórnlagaþing

Sem dæmi um stjórnlagaþing má nefna að 1848 var kosið til stjórnlagaþings í Danmörku og var útkoma þeirrar vinnu stjórnarskrá, sem afnam einræði í Danmörku og kom á þingbundinni konungsstjórn. Stjórnlagaþing Ítalíu var boðað 1946 til að setja landinu nýja stjórnarskrá eftir afnám flokksræðis fasista og þannig mætti áfram telja.

Að öðrum stjórnlagaþingum ólöstuðum var frægasta stjórnlagaþing sögunnar haldið í Fíladelfíu í Bandaríkjunum á tímabilinu 25. maí til 17. september 1787. Þetta stjórnlagaþing er talið einn merkasti atburður í sögu Bandaríkjanna. Þar hittust 55 fulltrúar fylkja Bandaríkjanna, en meðal þeirra voru James Madison, George Washington og Benjamin Franklin. Formlega var tilgangur þingsins að breyta eldri stjórnarskrá. Í raun var þó ásetningur margra að skrifa nýja stjórnarskrá og varð sú raunin. Sú stjórnarskrá er í gildi enn í dag.

Stjórnlagaþing Frakklands (Assemblée nationale constituante) var einnig frægt og stóð frá 9. júlí 1789 til 30. september 1791 en það tók við af Stéttarþingi Frakklands (Les États-Généraux) sem markaði upphaf Frönsku byltingarinnar. Á tímabilinu 17. júní til 9. júlí 1789 starfaði svokallaður Þjóðfundur um stjórnarskrá í Frakklandi (Assemblée nationale) áður en stjórnlagaþingið hófst. Stjórnarskrá Frakklands (Constitution de 1791) tók gildi er stjórnlagaþingið leystist upp og Löggjafarsamkoma Frakklands (L’Assemblée nationale législative) tók til starfa.

Stjórnlagaþing á Íslandi

Aðalgrein: Stjórnlagaráð á Íslandi 2011

Eina stjórnlagaþingið sem boðað hefur verið til á Íslandi var það sem fór fram árið 2011. Árið áður fór fram kosning fulltrúa á stjórnlagaþing um breytingar á stjórnarskrá Íslands, en hæstiréttur dæmdi kosninguna ólöglega vegna annmarka á framkvæmd hennar. Þá var stjórnlagaþinginu breytt í stjórnlagaráð sem ríkisstjórnin skipaði sömu fulltrúum og fengu kosningu. Stjórnlagaráð afhenti forseta Alþingis tillögur að breytingum á stjórnarskránni 29. júlí 2011. Miklar deilur urðu um tillögurnar á Alþingi. Að endingu var ákveðið að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þær helstu árið 2012 þar sem meirihluti reyndist vera fyrir nær öllum tillögunum. Eftir Alþingiskosningar 2013 þar sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur mynduðu meirihluta, var allri vinnu við breytingar á stjórnarskránni frestað. Engin af tillögum stjórnlagaráðs hafði náð fram að ganga árið 2022.

Tengt efni

• Stjórnlagadómstóll
• Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010

Tenglar

• Stjórnlagaráð 2011, opinber vefur
• Þjóðfundur 2010 Geymt 21 september 2010 í Wayback Machine, opinber vefur
• Um kosningar til stjórnlagaþings á opinbera vefnum Landskjör
• Stjórnlagaþing Geymt 21 nóvember 2010 í Wayback Machine, samfelagssattmali.is
• Frumvarp til laga um stjórnlagaþing. (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)
• Stjórnarskrárfélagið býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðenda

• Stjórnlagaþing á heimsvísu