Spjall:Forsíða/Test 2

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Velkomin á Wikipediu
Hér geta allir lagt sitt af mörkum til þess að byggja upp ítarlegt alfræðirit á íslensku.
Hin íslenska Wikipedia fór í gang 5. desember 2003 og inniheldur núna 46.048 greinar.
Gáttir — nærtækari forsíður
Nuvola apps khelpcenter.png Kynning fyrir byrjendur align:bottom Handbók Wikipediu Nuvola apps kate.png Samvinna mánaðarins Lasvard.png Gæðagreinar Cscr-featured.png Úrvalsgreinar
Nuvola filesystems services.png
Grein mánaðarins
Burying Plague Victims of Tournai.jpg

Svartidauði (eða svarta fárið) var einn skæðasti heimsfaraldur sögunnar og náði hámarki í Evrópu um miðja 14. öld. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían Yersinia pestis sem veldur Kýlapest. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með rottum. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma.

Pestin gekk um alla Evrópu á árunum 13481350 en barst þó ekki til Íslands þá, sennilega einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki messuvín.

Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402-1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir.

Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma.

Eldri greinarTilnefna grein mánaðarins.
Nuvola apps date.png
Atburðir 10. desember
Mynd dagsins
Snið:Mynd dagsins/desember 2018
Nuvola apps kpdf.png
Vissir þú ...?
Heilagur Patrekur
  • … að á bilinu 0,007% til 3% fullorðins fólks þjáist af síþreytu?
  • … að Jamal Khashoggi, sádi-arabískur blaðamaður sem var nýverið myrtur í Istanbúl, tók nokkur viðtöl við Osama bin Laden á níunda og tíunda áratugnum?
  • … að Heilagur Patrekur, verndardýrlingur Írlands (sjá mynd), var enskur en ekki írskur?
  • … að Lee Harvey Oswald, banamaður Johns F. Kennedy Bandaríkjaforseta, hafði hlotið ríkisstyrk frá Bandaríkjastjórn til að snúa heim til Bandaríkjanna eftir að umsókn hans um ríkisborgararétt í Sovétríkjunum var hafnað?
  • … að næfurfuru er oft plantað við hof og í opinberum görðum í austurlöndum þar sem hún er táknræn fyrir langlífi?
Efnisyfirlit
Náttúruvísindi og stærðfræði
Nuvola apps edu mathematics-p.svg
DýrafræðiEðlisfræðiEfnafræðiGrasafræðiJarðfræðiLandafræðiLíffræðiNáttúranStjörnufræðiStærðfræðiVistfræðiVísindaleg flokkunVísindi
Tækni og hagnýtt vísindi
Nuvola apps kcmprocessor.png
FjarskiptatækniIðnaðurInternetiðLandbúnaðurLyfjafræðiRafeindafræðiRafmagnSamgöngurStjórnunUpplýsingatækniVerkfræðiVélfræðiÞjarkafræði
Ýmislegt
Wiki letter w.svg
DagatalEfnisflokkatréFlýtivísirHandahófsvalin síðaListi yfir alla listaListi yfir fólkListi yfir löndNýjustu greinarNýlegar breytingarEftirsóttar síðurStubbarPotturinnGæðagreinarÚrvalsgreinar
Mann- og félagsvísindi
Nuvola apps kdmconfig.png
FélagsfræðiFornfræðiFornleifafræðiHagfræðiHeimspekiMannfræðiMálfræðiMálvísindiMenntunSagaSálfræðiTungumálTónfræðiUppeldisfræðiViðskiptafræðiVitsmunavísindi
Stjórnmál og samfélagið
Nuvola apps edu languages.png
AtvinnaBorgarsamfélögFélagasamtökFjölmiðlarFjölskyldaFyrirtækiHernaðurLögfræðiMannréttindiUmhverfiðVerslun
Menning
Nuvola apps kcoloredit.png
AfþreyingBókmenntirByggingarlistDulspekiFerðamennskaGarðyrkjaGoðafræðiHeilsaHöggmyndalistÍþróttirKvikmyndirKynlífLeikirListMatur og drykkirMyndlistTónlistTrúarbrögð
Systurverkefni

Wikimedia Foundation hýsir einnig önnur verkefni:

ar: bg: ca: ceb: cs: da: de: en: es: et: fi: fo: fr: ga: he: hr: hu: id: it: ja: kl: ko: la: lmo: nl: nn: no: pl: pt: ro: ru: se: sco: simple: sk: sl: sr: sv: te: tr: uk: zh: