Skálholtsbók

Skálholtsbók er samheiti yfir nokkur handritasöfn sem koma úr bókasafni Skálholtsbiskupa. Á 17. öld var þessum handritum safnað í Den Arnamagnæanske Samling í Kaupmannahöfn, en var afhent Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum 1984.

Skálholtsbók

Skalholtsbókin sem er einkennt sem AM 557 4to er þekktust af Skalhóltsbókunum, vegna þess að hún inniheldur annað aðalhandrit Eiríks sögu rauða. sem er um það bil hundrað árum eldri] Skinnhandritið er nú aðeins 48 síður, en var upphaflega sennilega tvöfalt fleiri síður. Af tólf sögum og þáttum bókarinnar, aðallega Íslendingasögum og riddarasögum, hafa aðeins fjórar varðveist í heild sinni, það er Eiríks saga rauða, Rögnvalds þáttur og Rauðs, Stúfs saga auk Karls þáttur vesæla. Aðrar sögur sem einungis eru í brotum eru: Valdimars saga, Gunnlaugs saga ormstungu, Hallfreðar saga vandræðarskálds, Hrafns saga Sveinbjarnarsonar, Dámusta saga, Hróa þáttur heimska, Eiríks saga víðförla, Stúfs þáttur, og Sveinka þáttur Steinarssonar.

Það hefur verið talið af rithöndinni að dæma að öll bókin hafi verið skrifuð af sama skrifara, sem talið hafa verið Ólafur Loftsson (dó 1458), sem var sonur Lofts Guttormssonar hins ríka. Allnokkur árituð bréf frá tímabilinu 1420–1449 eru til sem eru skrifuð af Ólafi svo rithönd hans er kunn. Sænski sagnfræðingurinn Lasse Mårtensson hefur tekist með grafkerfisfræðigreiningu að að sjá að skrifarar handritsins hafi verið tveir, það er Ólafur og ókunnur skrifari. Talið er að handritið hafi verið skráð um 1420.

Skálholtsbók eldri

Skálholtsbók eldri, einkennt sem AM 351 fol, samanstendur af 133 blöðum. Lagabókin Jónsbók er um helmingur handritsins, þessi lagabók var með smávægilegum breytingum lagabók Íslands frá 1281 til 1662 og var upphaflega samin af Jóni Einarssyni lögmanni. Afgangurinn af handritinu eru ýmsir lagatexta; Grágás, kirkjulög frá upphafi 13. aldar, Kristniréttur Árna biskups Þorlákssonar frá 1275, tíundarlög Gissurar biskups frá 1097, og ýmsar biskupstilskipanir. Margir skrifarar hafa komið að skrásettningu og textarnir eru frá mismunandi tímum, en bókin hafur verið fullgerð á síðari hluta 15. aldar.

Skálholtsbók yngri

Skálholtsbók yngri, einkennt sem AM 354 fol, samanstendur af 139 blöðum. Þessi bók er líka lagasafn og fornbréfa. Helmingur af handritinu er Jónsbók með innskotum og viðaukum. Annar helmingurinn er meðal annars Kristinréttur Árna biskups, ýmsar kirkjuskipanir eins og Erfð laungetinna, Úr réttarbót um refsingu fyrir því að bera ljúgvitni, Skipan Goðsvins biskups um tíund, og Skipan Sveins biskups 1472. Bókin var sennilega fullgerð um 1396, þá var Vilchins Hinrikssonar skipaður biskup en skipun hans er ekki með í upphaflega handritinu. Skrifarar bættu seinna við handritið um ár 1500.

Skálholtsbók yngsta

Skálholtsbók yngsta, einkennt sem AM 81a fol, hefur sennilega verið skráð á tímabilinu 1450–1475 og inniheldur konungasögur frá Noregi, Sverris saga, Böglunga sögur ásamt Hákonar sögu Hákonarsonar.

Heimildir

The Rythmic office of St Þorlákur and other medieval manuscripts from the see of Skálholt^{[óvirkur tengill]}