Sigtryggur Jónasson
Sigtryggur Jónasson (8. febrúar 1852 – 26. nóvember 1942) var samfélagsleiðtogi, athafnamaður og stjórnmálamaður í Manitoba í Kanada. Hann átti stóran þátt í að koma á fót íslenska samfélaginu í Manitoba og er oft nefndur Faðir Nýja Íslands.
Sigtryggur var fæddur að Bakka í Öxnadal en var aðeins 12 ára þegar hann fluttist að Möðruvöllum í Hörgárdal sem var bústaður amtmannsins fyrir norðan og austan, Péturs Havsteen. Þegar hann var 15 ára var fengið það ábyrgðarstarf að vera skrifari hjá embættinu. Á Möðruvöllum kynntist hann Rannveigu Ólafsdóttur Briem sem seinna varð kona hans en þar var einnig Þórunn dóttir Péturs amtmans sem hafði dvalið um skeið í Englandi og hjá henni lærði Sigtryggur ensku.
Sigtryggur fór aldrei í skóla en naut farandkennslu á Möðruvöllum.
Á þessum árum var mikil umræða um brottflutninga frá Íslandi og voru ýmsir kostir nefndir, meðal annars Norður Ameríka. Sögur bárust af vesturferðum frá Norðurlöndum til Ameríku og var þá einungis rætt um Bandaríkin. Á fundi Manitoba Historical and Scientific Society í mars 1901 sagði Sigtryggur sjálfur frá aðdragandum að vesturförinni:
– Um það leyti var vaxandi áhugi á vesturferðum, rifjaði Sigtryggur upp. Í blaði sem gefið var út á Akureyri (Norðanfara) hafði hann lesið sendibréf frá mönnum sem farnir voru vestur og margir sveitungar hans veltu fyrir sér í fullri alvöru að feta í sömu spor og voru áhugasamir um að afla sér frekari fróðleiks um Ameríku.[1]
Fyrir utan þá fáu Mormóna sem fóru til Utah, höfðu fyrstu íslensku vesturfararnir sest að í Wisconsin. Sigtryggur valdi hins vegar að halda til Kanada þegar hann sigldi frá Íslandi sumarið 1872. Farþegaskrár sýna að hann sem lagði af stað frá Glasgow þann 12. september 1872 og steig á land í Quebec borg 26. september. Varð hann fyrsti Íslendingurinn sem settist að til frambúðar í Kanada.
Nýja Ísland
[breyta | breyta frumkóða]Á þessum árum dreymdi flesta Íslendinga sem fóru vestur að stofna íslenska nýlendu, helst eitthvað afskekkta.
Árið 1873 komu um 150 Íslendingar til Quebec. Kanadíska ríkisstjórnin veitti þeim ókeypis flutninga til Ontario, sem og boð um ókeypis land. Fyrstu árin í Ontaríó voru innflytjendunum erfið og ljóst að ákjósanlegt svæði fyrir íslenska nýlendu var ekki að finna í Ontario. Um vorið 1875 tókust samningar ríkisstjórnarinnar í Kanada um að Sigtryggur og presturinn John Taylor settu saman könnunarleiðangur til að svipast um vestur á kanadísku sléttunni en þangað beindi stjórnin nú innflytjendum. Fundu þeir svæði á vesturbakka Winnipegvatns, sem þeim þótti hafa marga kosti og kölluðu Nýja Ísland og fengu leyfi kanadískra yfirvalda að stofna þar eins konar sjálfstjórnarnýlendu.
„Á Nýja-Íslandi höfðu þeir sína eigin stjórnarskrá, stofnuðu sína eigin opinberu skóla og skipulögðu sitt eigið kirkjuþing.“[2][3]
Sjálfstjórn Nýja-Íslands varaði í 12 ár, þar til 1887, þrátt fyrir að svæðið hafi orðið hluti af Manitoba-fylkinu þegar árið 1881.
Kanadíska ríkisstjórnin fól Sigtryggi þegar 1875 það verkefni að aðstoða íslenska innflytjendur við að setjast að í Kanada. Hann var sendur til Íslands um haustið 1875 sem umboðsmaður Kanadastjórnar til að skipuleggja hópa innflytjenda sem vildu setjast að í Kanada.
Sigtryggur kvæntist Rannveigu Ólafsdottur Briem 1976 og fylgdi hún honum til Nýja Ísland. Heimili þeirra gengdi ýmsum hlutverkum, þar var messað, rekinn skóli, fundarstaður og pósthús. En nýlendan í Nýja Ísland átti í miklum erfiðleikum, stöðug áföll, harðæri, flóð og trúardeilur og bólusóttarfaraldur 1876-1877 urðu til þess að mikill fólksflótti hófst til Winnipeg og Norður-Dakóta. Árin í Nýja Íslandi reyndu mjög á Rannveigu, hún var alinn upp á menningarheimili á Möðruvöllum í Hörgárdal, vel menntuð og unni listum og bókmenntum en var ekki gerð fyrir frumbýlingslíf í óbyggðum Kanada. Fólksflóttinn úr íslendingabyggðinni lagðist þungt á hana, lífið sem við tók í fámenninu, afskekkt og einangrað var henni þungbært.[4] Sigtryggur og Rannveig fluttu sjálf til Winnipeg í júní, 1881.
Stjórnmálastarf
[breyta | breyta frumkóða]Í Winnipeg varð Sigtryggur ritstjóri tímaritsins Lögbergs sem hann stofnaði með Einar H. Kvaran 1888. En Sigtryggur hafði áður stofnað tímaritið Framfari 1877 sem var gefin út af Prentfjelagi Nýja – Íslands.
Hann var kosinn á fylkisþingið í Manitoba fyrstur Vestur-Íslendinga. Hann sat á þinginu frá 1896 til 1899 og aftur frá 1907 til 1910, sem þingmaður Frjálslynda flokksins í Manitoba.
Helsti andstæðingur hans í kosningum var frændi hans, Baldvin L Baldvinsson, ritstjóri tímaritsins Heimskringlu og mikill íhaldsmaður. Sigtryggur tókst að fá stuðning við á þinginu um að leggja járnbraut til Nýja Íslands allt norður norður að Íslendingafljóti. Járnbrautin hafði afgerandi þátt í því að Íslendingabyggðin blómstraði á nýtt. Þeir frændur voru ekki aðeins andstæðingar í stjórnmálum heldur deildu þeir oft um menn og málefni í blöðum þeirra.
Sigtryggur var valin af Ríkisstjórn Kanada að vera fulltrúi þeirra við fulltrúi Kanada á Alþingishátíðinni á Íslandi árið 1930.
Fyrirtæki og framkvæmdir
[breyta | breyta frumkóða]Sigtryggur var eigandi og meðeigandi í flestum viðskiptafyrirtækjunum sem stofnuð á fyrstu árum Nýja Íslands, sögunarmillu, verslun og annaðist flutninga á Winnipegvatni á bátnum Victoria. Hann var einnig meðeigandi í sláturhúsi í Winnipeg.
Virðingarvottur
[breyta | breyta frumkóða]Bronsstytta af Sigtryggi var afhjúpuð í Riverton í október 2012, áletruð „Father of New Iceland“ („föður Nýja-Íslands“). Árið 2010 var afhjúpaður minningarskjöldur á staðnum af Ráðgjafarnefnd Kanada um sögulega staði og minnismerki (Historic Sites and Monuments Advisory Board of Canada), sem viðurkenning á Sigurtyggi sem persónu af þjóðsögulegri þýðingu (national historic significance).
Tengt efni
[breyta | breyta frumkóða]Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Jón Hjaltason (2019). „Af hverju fluttist Sigtryggur Jónasson til Ameríku?“. Vesturfarar.
- ↑ New Iceland. Encyclopedia Canadiana vol. 5. 1957. bls. 228.
- ↑ „Samþykktir til bráðabyrða stjórnarfyrirkomulags í Nýja Íslandi“. Prentfjelag Nýja Íslands. 1877.
- ↑ „https://vesturfarar.is/islenskarfleifdir/frasagnir/sigtryggur-jonasson-fadir-nyja-islands/?lang=en“. Vesturfarar. 2020.
Heimildir og ítarefni
[breyta | breyta frumkóða]Bækur
[breyta | breyta frumkóða]- Böðvar Guðmundsson (1995). Híbýli vindanna. Mál og manning, Reykjavík.
- Guðjón Arngrímsson (1997). Nýja Ísland: Örlagasaga vesturfaranna í máli og myndum. Mál og Menning, Reykjavík.
- Guðjón Arngrímsson (1998). Annað Ísland: Gullöld Vestur-Íslendinga í máli og myndum. Mál og Menning, Reykjavík.
Greinar í blöðum og tímaritum
[breyta | breyta frumkóða]- Deilur magnast um vesturferðir; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
- Þættir úr sögu Vesturheimsferða; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
- Íslendingarnir og árið þeirra í Ontario; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
- Í sólskini Nýja Íslands; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
- Annað land, annað líf; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
- Íslenskir frumbyggjar í Ameríku; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927
- Við vildum vera sjálfbjarga; bréf frá gömlum vesturfara; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1943