Serbneska rétttrúnaðarkirkjan
Serbneska rétttrúnaðarkirkjan (serbneska skrifað með kyrillísku letri: Српска православна црква; með latnesku letri: Srpska pravoslavna crkva; á kirkjuslavnesku: Се́рбскаѧ правосла́внаѧ цр҃ковь), er sjálfstæð kirkjudeild innan réttrúnaðarkirkjunnar og er þjóðkirkja í Serbíu. Þetta er næst elsta slavneska rétttrúnaðarkirkjan í heimi og er stjórnað af serbneska patríarkanum og kirkjuþinginu í Belgrad. Þar sem margir Serbar hafa flust til útlanda hefur kirkjan fjölda safnaða um allan heim, þar á meðal á Íslandi.
Kirkjan fullyrðir að hún búi yfir mörgum mikilvægum kristnum helgum dómum, svo sem hægri hönd Jóhannesar skírara, hönd og höfuðkúpu heilags Georgs og líkama heilags Basilíusar.
Söguágrip kirkjunnar
[breyta | breyta frumkóða]Upphaf serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar
[breyta | breyta frumkóða]
Serbar tóku upp kristni á 8. öld, en á þeim tíma höfðu þeir ekki eigin kirkju. Þegar Rastko Nemanjić, eða Sankti Sava, var gerður að erkibiskupi árið 1219 af þáverandi patríarka í Konstantínópel, varð serbneska kirkjan sjálfstjórnandi. Stofnár kirkjunnar er þess vegna tilið vera árið 1219.[1]
Þegar serbneska keisaradæmið var stofnað árið 1346 fékk það eigið patríarkaembætti.
Ottómanveldið
[breyta | breyta frumkóða]Blómatími serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar stóð yfir fram að hernámi Tyrkja. Með sigri Tyrkja árið 1459 urðu flest landsvæði hluti af Ottómanaveldinu.
Eftir andlát patríarkans Arsenije II árið 1463 var enginn eftirmaður kjörinn. Patríarkaembættið var því í raun lagt niður og var lagt undir lögsögu hins ökumeníska-patríarkinum í Konstantínópel. Tyrkneski soldáninn, Süleyman I, endurreisti serbneska patríarkatið árið 1557.
Vegna þátttöku serbnesku rétttrúnaðarkirkjunnar í andstöðu gegn Ottómanaveldinu var patríarkatið lagt niður aftur árið 1766. Kirkjan komst aftur undir lögsögu hins ökumeníska patríarks í Konstantínópel. Á þessu tímabil snerust margir kristnir til íslams til að forðast skattaálögur sem Tyrkir lögðu á í hefndarskyni fyrir uppreisnir og áframhaldandi mótspyrnu.
Eftir Ottómanveldið
[breyta | breyta frumkóða]Serbneska rétttrúnaðarkirkjan fékk loksins sjálfstæði að nýju 1879, árið eftir að stórveldi þess tíma viðurkenndu Serbíu sem sjálfstætt ríki. Patríarkið var endurreist árið 1920.
Seinni heimsstyrjöldin
[breyta | breyta frumkóða]Í síðari heimsstyrjöldinni gekk serbneska rétttrúnaðarkirkjan gegnum miklar hörmungar þar sem margir biskupar, prestar og um það bil 1,7 milljónir serbískra rétttrúnaðar manna voru drepnir af, þýskum og króatískum hersveitum. Mörg hundruð kirkjur voru einnig eyðilagðar.[2]
Kommúnistatímabilið
[breyta | breyta frumkóða]Serbneska rétttrúnaðarkirkjan stóð frammi fyrir nýjum erfiðleikum á valdatíma kommúnista. Trúarfræðsla í skólum var bönnuð, kirkjueignir voru gerðar upptækar og áhrif kirkjunnar í samfélaginu minnkuðu stórlega.[2]
Borgarastyrjöldin í Júgóslavíu
[breyta | breyta frumkóða]Í Júgóslavíustríðunum létust um það bil 10.000 serbneskir rétttrúnaðarkristnir og yfir milljón flúðu heimili sín. Yfir 700 kirkjur eyðilögðust eða skemmdust.[2]
Tungumál kirkjunnar
[breyta | breyta frumkóða]Serbneska rétttrúnaðarkirkjan, ásamt öðrum slavneskum rétttrúnaðarkirkjum, notar kirkjuslavnesku (Церковнославѧнскїй ѧ҆зы́къ; umritun: Tserkovnoslavjanskij jazik) í helgiathöfnum og guðsþjónustum. Kirkjuslavneskan á rætur sínar að rekja til fornkirkjuslavnesku og var skapað af trúboðunum Cyril og Methodius á 9. öld. Tungumálið hefur verið notað af kirkjunni allt frá upphafi. Auk kirkjuslavnesku er serbneska einnig notuð innan kirkjunnar.[3]
Tímatal
[breyta | breyta frumkóða]Serbneska rétttrúnaðarkirkjan fylgir júlíanska tímatalinu, eins og rússneska rétttrúnaðarkirkjan, georgíska rétttrúnaðarkirkjan og gríska rétttrúnaðarkirkjan, svo eitthvað sé nefnt. Þetta þýðir til dæmis að jóladagurinn eru 7. janúar í stað 25. desember.[4]
Serbneska rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi
[breyta | breyta frumkóða]Á Íslandi er einn söfnuður serbneska rétttrúnaðarkirkjunnar, Fæðing Heilagrar Guðsmóður (serbneska; Рођење Пресвете Богородице), tilheyra Serbneska rétttrúnaðarbiskupsdæminu í Skandinavíu (serbneska: Српска православна епархија скандинавска) síðan 2024. Biskupsstóll umdæmisins er í Serbnesku rétttrúnaðarkirkju Heilags Sava (sænska: Sankt Sava serbisk-ortodoxa kyrka, (serbneska: Свети Сава Српска православна црква/Sveti Sava Srpska pravoslavna crkva) í Stokkhólmi í Svíþjóð
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Serbian Orthodox Church“. Serbian Orthodox Church.
- 1 2 3 World Council of Churches. „Serbian Orthodox Church“.
- ↑ „The Role of the Serbian Orthodox Church in Language Preservation“. SrpskiVreme Serbian.
- ↑ Ronald Roberson. „The Old Calendar Orthodox Churches“. CNEWA.