Seúl
Seúl
서울 (kóreska) | |
|---|---|
| Sérstaka borgin Seúl 서울특별시 | |
 Fáni  Skjaldarmerki | |
| Kjörorð: „Seúl, sál mín“ 아이·서울·유 | |
  Seúl Staðsetning í Suður-Kóreu | |
| Hnit: 37°33′36″N 126°59′24″A / 37.56000°N 126.99000°A | |
| Land |  Suður-Kórea |
| Flatarmál | |
| • Samtals | 605,21 km2 |
| Hæð yfir sjávarmáli | 38 m |
| Mannfjöldi (2025)[1] | |
| • Samtals | 9.602.826 |
| • Þéttleiki | 16.000/km2 |
| Tímabelti | UTC+09:00 |
| Vefsíða | english |
_(cropped).jpg)
.jpg)
Seúl (kóreska: 서울; framburður: „soúl“) opinberlega Sérstaka stórborgin Seúl er höfuðborg Suður-Kóreu og jafnframt stærsta borg landsins svo sem kóreuskaga. Stórborgarsvæði Seúl, sem nær yfir Seúl, Gyeonggi-héraðs og Incheon[2] var sjötta stærsta stórborgarsvæðishagkerfi heimsins árið 2022, á eftir New York, Tókýó, Los Angeles, París og London. Meira en helmingur Suður-Kóreu býr í Seúl. Íbúafjöldi Seúl náði hámarki með yfir 10 milljónum manns, hefur hann farið smám saman minnkandi síðan 2014 og var um 9,6 milljónir árið 2024. Nafn borgarinnar er dregið af forna kóreska orðinu Seorabeol eða Seobeol, sem þýðir „höfuðborg“. Borgin var áður þekkt undir nöfnunum Wiryeseong, Hanyang og Hanseong.
Seúl er staðsett í norðvesturhluta landsins, við Hanfljót. Borgin er í fjalllendi með Bukhanfjallið á norðurjaðri borgarinnar. Á Seúlarsvæðinu eru fimm UNESCO heimsminjastaðir: Changdeokgung, Hwaseongvirki, Jongmyo, Namhansanseong og konunglegu grafir Joseon.[3] Borgin nær yfir 605,21 ferkílómetra. Sé allt stórborgarsvæðið talið með eru íbúarnir um 26 milljónir. Seúl er ein af fjölmennustu og þéttbýlustu borgum heims.
Saga Seúl nær aftur til ársins 18 f.Kr, þegar borgin var stofnuð af fólki frá Baekje, eitt af þremur konungsríkjum Kóreu. Á tímum Joseon var Seúl formlega útnefnd höfuðborg ríkisins og umkringd miklum varnarvegg. Snemma á 20. öld var Seúl hernuminn af Japanska keisaradæminu og tímabundið nefnd „Keijō“ („Gyeongseong“ á kóresku). Í Kóreustríðinu skipti borginn um hendur fjórum sinnum og borgin var skild að mestu eftir í rústum. Þrátt fyrir þetta hefur borgin síðan gengið í gegnum umfangsmikla endurbyggingu.
Seúl var metin sem lífvænlegasta borg Asíu og hafði næsthæsta lífsgæðastig í heiminum samkvæmt Arcadis árið 2015, með GDP á mann (PPP) upp á um $40.000. 15 fyrirtæki á Fortune Global 500-listanum, þar á meðal stórfyrirtæki eins og Samsung,[4] LG og Hyundai, hafa höfuðstöðvar sínar í Seúl, sem er einnig miðstöð stórra tæknisvæða, svo sem Gangnam og Digital Media City.[5]
Seúl er í sjötta sæti á Global Power City Index og er eitt af fimm fremstu borgum í heiminum sem hýsir alþjóðlegar ráðstefnur. Borgin hefur einnig verið gestgjafi stórra alþjóðlegra viðburða, þar á meðal Asíuleikanna 1986, sumarleikanna 1988, G20-ráðstefnunnar í Seúl 2010, auk þess að hýsa þrjá leiki í FIFA heimsmeistarakeppninni 2002.
Ennfremur hefur borgin orðið vitni að mikilli nútíma uppbyggingu, með þekktum kennileitum eins og N Seúl-turninn, 63-byggingin, Lotte World-turn, Dongdaemun-hönnunarmiðstöðinn, Lotte World, Trade-turninn, COEX, IFC Seúl og Parc1. Seúl var útnefnd Heimsborg hönnunar árið 2010 og hefur þjónað sem miðstöð tónlistar-, skemmtunar- og menningarinnar, sem hefur fært Kóreupopp og Halljú alþjóðlega athygli.
Nafn
[breyta | breyta frumkóða]Að hefð hefur Seúl (서울) verið kóreskur orðstofn (ekki kínversk-kóreskur) sem einfaldlega þýðir „höfuðborg“. Orðið Seúl er talið hafa þróast af Seorabeol (서라벌; sögulega ritað með Hanja-forminu 徐羅伐), sem upphaflega vísaði til Gyeongju, höfuðborgar Silla.[6][7]
Wiryeseong (위례성; 慰禮城), höfuðborgarsetur Baekje, var staðsett innan marka nútíma Seúl. Seúl var einnig þekkt undir öðrum sögulegum nöfnum, eins og Bukhansangun (북한산군; 北漢山郡, á Goguryeo-tímabilinu), Namcheon (남천; 南川,[8] á Silla-tímabilinu), Hanyang (한양; 漢陽, á tímum Norður- og Suðurríkja), Namgyeong (남경; 南京, á Goryeo-tímabilinu) og Hanseong (한성; 漢城, á Joseon-tímabilinu). Orðið Seúl var notað í daglegu tali til að vísa til höfuðborgarinnar snemma á 17. öld.[9] Þannig var Joseon-höfuðborgin Hanseong víða kölluð Seúl.[10] Vegna útbreiddrar notkunar kölluðu franskir trúboðamenn Joseon-höfuðborgina Séoul í ritum sínum, og það skýrir nú algenga rómönsku stafsetningu Seoul á ýmsum tungumálum.
Undir japanskri nýlendustjórn var Hanseong endurnefnt Keijō (京城, bókstaflega „höfuðborg“) af keisaralegum yfirvöldum til að koma í veg fyrir rugling við Hanja-stafinn '漢' (sem er þýðing á innlendu kóresku orðinu 한; han, bókstaflega „mikill“), sem einnig gæti vísað til Han-fólksins eða Han-ættveldisins í Kína og er tengt „Kína“ í japönsku samhengi.[11] Eftir síðari heimsstyrjöld og frelsi Kóreu varð Seúl opinbert nafn kóresku höfuðborgarinnar. Standard Korean Language Dictionary viðurkennir enn bæði notkun orðsins sem almenns nafnorðs og sem eigin nafns.[12]
Erlend málritun
[breyta | breyta frumkóða]Rómönsk stafsetning Seúl, „Seoul“, á rætur að rekja til þess að franskir trúboðar á 19. öld rituðu nafn borgarinnar sem Sé-oul (쎄-울). Í dag er Seúl ritað „Séoul“ á frönsku og „Seúl“ á spænsku, en í báðum tilvikum er það borið fram sem „soúl“. Í enskumælandi löndum er hins vegar almennt skrifað „Seoul“ og það oft borið fram líkt og enska orðið „soul“, sem þýðir „sál“. Með þetta í huga valdi borgarstjórn Seúl, á meðan Oh Se-hoon gegndi embætti borgarstjóra, undirmottó borgarinnar þann 13. nóvember 2006 sem „Soul of Asia“.
Þar sem Seúl er staðarnafn af hreinum kóreskum uppruna, en ekki kínversk-kóreskt, hefur það engin samsvarandi kínversk tákn (Hanja). Því var borgin áður kölluð Hànchéng (kínversk einfölduð: 汉城, hefðbundin: 漢城; sem samsvarar Hanseong) í Kína, og Ólympíuleikarnir í Seúl árið 1988 voru þar einnig nefndir Hanseong-Ólympíuleikarnir. Árið 2005 ákvað Seúl hins vegar að taka upp „Shǒu'ěr“ (kínversk einfölduð: 首尔, hefðbundin: 首爾), sem hefur svipaðan framburð og Seúl, sem opinbera kínverska stafsetningu borgarinnar, og hefur sú notkun smám saman orðið útbreiddari. Shǒu'ěr er fono-semantísk samsvörun sem sameinar bæði hljóð og merkingu (í gegnum 首 sem þýðir „æðstur“, „fyrstur“).[13][14] Á japönsku er Seúl ritað „Sōru“ (ソウル).
Eftir frelsun Kóreu var opinbert enskt heiti Seúl í skjölum bandarísku herstjórnarinnar „Seoul Independent City“. Sem þýðir „Sjálfstæða borgin Seúl“, en þar sem slíkt orðalag þótti óeðlilegt á kóresku, var það túlkað sem „sérstök borg“ (enska: special city), sem leiddi til notkunar nafnsins „Seoul Special City“. Samkvæmt opinberri vefsíðu borgarstjórnar Seúl er hins vegar formlegt enskt heiti borgarstjórnarinnar í dag „Seoul Metropolitan Government“.
Saga
[breyta | breyta frumkóða]Forsaga
[breyta | breyta frumkóða]
Í dag er vitað að fólk hefur búið á Hanfljótsvæðinu allt frá forsögulegum tíma. Meðal helstu fornleifastaða eru Amsadong forsögulegi búsetustaðurinn og Myeonmokdong minjasvæðið. Amsa-dong, sem er staðsett í núverandi Gangdonghverfi, er talið hafa orðið til um 6000 f.Kr., og þar hafa fundist leifar af umjiphúsum og Jeulmun leirkerum. Vísbendingar eru um neyslu soðins korns og fisks um 3.000 f.Kr. Um 1.500 f.Kr. hófu samfélög að færast inn í bronsöldina og stunda landbúnað. Á Forþríkóngatímabilinu (Won Samguk-sið) tilheyrði svæðið Mahan, einu af Samhanríkjunum.
Þríkóngatímabil
[breyta | breyta frumkóða]Í kringum hrun Wiman Joseon (194–108 f.Kr.) í norðurhluta Kóreu flúðu fjölmargir íbúar suður á bóginn til Hanfljótsvæðisins, sem þá var undir stjórn Jinríkisins (4.–2. öld f.Kr.). Þetta fjölbreytta fólk flutti með sér menningu og tækni frá öld hinna stríðandi ríkja í Kína, sem hraðaði þróun svæðisins inn á járnöldina. Komu þeirra fylgdi óstöðugleiki á svæðinu; Jin leystist upp og tugir smáríkja komu fram sem kepptu um áhrif á Han-fljótsvæðinu.
Árið 18 f.Kr. reisti Baekje (18 f.Kr. – 660 e.Kr.) höfuðborgina Wiryeseong á austurbakka Hanfljótsins í Seúl. Talið er að hún hafi verið innan varnargarða P'ungnapt'osŏng og Mongchontoseong. Þetta svæði er í dag staðsett í suðausturhluta Seúl. Baekje hafði Wiryeseong sem höfuðborg í nær 500 ár. Baekje, sem upphaflega var eitt af smáríkjunum í Mahansambandinu, varð ráðandi ríki um 2. öld e.Kr. Árið 475 lagði Jangsu konungur af Goguryeo svæðið undir sig og stofnaði Hansan-hérað (漢山郡) í Hanam Wiryeseong, og Nampyeongyang (南平壤) norðan Hanfljótsins.
Árið 551 gerði Baekje bandalag við Silla og náði aftur Seúl og neðri hluta Hanfljótsvæðisins frá Goguryeo, en árið 553 var Baekje ráðist á af Silla, sem þá hafði rofið Na-Je bandalagið, og Baekje missti svæðið á ný. Eftir það setti Silla upp stjórnsýsluna Hansanju, sem stjórnaði Hanfljótsvæðinu, nærri hinu gamla Wiryeseongvörðuhólfi.
Silla
[breyta | breyta frumkóða]Í júlí eða ágúst 553 tók Silla yfir stjórn svæðisins af Baekje, og borgin varð hluti af nýstofnuðu Sin-héraði (신주; 新州). Orðið Sin (新) merkir bæði „Nýtt“ og „Silla“, og þýðir því bókstaflega „Nýja Silla-héraðið“.
Í nóvember 555 heimsótti Jinheung Taewang Bukhansan og skoðaði landamærin. Árið 557 afnumdi Silla Sin-héraðið og stofnaði Bukhansan-hérað (북한산주; 北漢山州). Orðið Hanseong (한성; 漢城; bókstaflega „Han-vörðuhóll“) kemur fyrir á steinvegg Pyongyangvörðuhólsins, sem talið er að byggður var á miðri til síðari hluta 6. aldar e.Kr. á um 42 árum, staðsett í Pyongyang. Engar vísbendingar eru hins vegar um að Seúl hafi þá borið nafnið Hanseong á tímabili þríkónga eða fyrr.
Árið 568 heimsótti Jinheung Taewang aftur norðurlandamærin, heimsótti Hanseong og dvaldi í Namcheon á leið til baka til höfuðborgarinnar. Á meðan hann dvaldi þar reisti hann Jinheung Taewang Stele, afnumdi Bukhansan-hérað og stofnaði Namcheon-hérað (남천주; 南川州; bókstaflega „Suður-ár-hérað“) og gerði borgina að héraðshöfuðborg. Samkvæmt nafnakerfinu var það líklega Namcheon (Namár) sjálft sem átti að heita Hanfljótið á þessum tíma, eða nafn þess átti að enda á „cheon“ (천; 川) en ekki „gang“ (강; 江) né „su“ (수; 水) sem þýðir einnig á. Á Bukhansan Stele segir einnig skýrt að Silla hafði yfirráð yfir Hanseong (núverandi Pyongyang), þannig að Bukhansan þurfti að vera norðan við Hanseong. Núverandi Pyongyang var ekki Pyongyang á þessum tíma, Taedongfljót var líklega Hanfljótið, og Bukhansan var ekki það sama og núverandi Bukhansan á tímabili þríkónga. Þá var orðið Pyongyang almennt nafn sem þýddi „höfuðborg“ hjá Goguryeo og Goryeo, líkt og Seúl.
Árið 603 réðst Goguryeo á Bukhansanseong, en Silla vann. Árið 604 afnumdi Silla Namcheon-hérað og endurreisti Bukhansan-hérað til að styrkja norður landamærin. Borgin missti stöðu sína sem héraðshöfuðborg og var sett aftur undir Bukhansan-hérað. Þetta styður enn frekar að Bukhansan hafi verið staðsett norðan núverandi Pyongyang, því að breyting á héraðsnöfnum og markmiði hefði ekki verið nauðsynleg ef Bukhansan hefði verið innan Seúl.
Á 11. öld, undir Goryeo, sem tók við af sameinuðu Silla, var reist sumarhöll í Seúl, kölluð „Sunnan höfuðborg“. Það var eingöngu frá þessu tímabili sem Seúl varð stærri byggð.
Joseon
[breyta | breyta frumkóða]King Taejo af Joseon stofnaði Joseon í Gaegyeong, gömlu höfuðborg Goryeo árið 1392 og flutti höfuðborgina til Namcheon (Seúl) í október 1394. Þótt feng shui hefði haft mikil áhrif á ákvörðunina um að staðsetja höfuðborgina í Hanyang, byggðist skipulag borgarinnar á konfúsískri hugmyndafræði um höfuðborgarkerfið. Uppygging borgarinnar hófst í október 1394. Á fyrstu stigum byggingarinnar voru sumar helstu hallar, þar á meðal Gyeongbokgung, fullbyggðar árið 1395. Borgarveggurinn sem umlykur Hanyang var að hluta til fullgerður um 1396. Árið 1395, var borgin nefnd Hanseongbu, og skipting hennar í fimm bu (hverfi) og 52 bang (smáhverfi) var ákveðin. Landfræðilegt umfang Hanseongbu náði yfir borgarvegginn innan fjögurra stóru hliða og um 10 ri (u.þ.b. 4 km) svæði utan veggjarins. Sungnyemun-hliðið var fullbyggt árið 1398 og Gyeongbokgung-höllin árið 1404.
Borgin Hanyang var stjórnað af Hanseongbu (한성부; 漢城府), embætti innan ríkisstjórnarinnar sem sinnti málum tengdum stjórnun höfuðborgarinnar. Hanseongbu skipti Hanyang í tvo meginflokka: svæði innan borgarveggjarins, sem voru yfirleitt nefnd Seong-jung (성중; 城中) eða Doseong-an (도성 안; bókstaflega „innan varnargarðsins“), og svæði 10 ri (kóresk míla) í kringum borgarvegginn, sem voru nefnd Seongjeosimni (성저십리; 城底十里; bókstaflega „10 ri í kringum varnargarðinn“). Svæðið Doseong-an fékk síðar óformlegt en vinsælt nafn Seodaemun-an (사대문 안), sem bókstaflega þýðir „svæðin innan fjögurra stórra hliða“, og varð aðalborgarmiðja Hanyang.
Þegar japönsku innrásirnar 1592 brutust út, ákvað Seonjo konungur að flytja höfuðborgina og leita skjóls í Uiju. Hanyang, sem var þá hernumin af japanska hernum í maí 1592, varð fyrir eyðileggingu á stórum höllum, þar á meðal Gyeongbokgung og Changdeokgung, í kjölfar skelfilegrar óreiðu. Síðar var borgin enn eyðilögð af stríði, þar á meðal Manchu-innrásinni 1637, og var síðan smám saman endurreist.
Á síðari hluta Joseon, eftir hundruð ára einangrun, opnaði Seúl dyr sínar fyrir útlendingum og hóf nútímavæðingu, voru nútíma innviðir teknir upp í Seúl, ásamt höfnunum í Incheon og Busan. Seúl varð fyrsta borg Austur-Asíu til að innleiða rafmagn í höllum, sem var komið upp af Edison Illuminating Company. Tíu árum síðar tóku borgaryfirvöld einnig upp raflýstar götuljós. Rafmagn kom fyrst til Gyeongbokgung-hallarinnar árið 1887. Síðan var einspora sporvagnslínan Seodaemun–Cheongnyangni opnuð árið 1899, og Hangang-brúin var fullgerð árið 1900. Árið 1902 hóf Seúlsíminn að veita símskiptakerfi um alla borgina.
Kóreuveldi
[breyta | breyta frumkóða]Keisari Gojong, sem lýsti yfir Kóreska keisaradæminu á Hwanghudan árið 1896, innleiddi með stjórnvöldum „Hanseong borgarendurreisnarverkefnið“ til að endurskipuleggja skipulag svæðisins í kringum Gyeongungung-höll, og fjarlægja sig frá eldri höllum, Gyeongbokgung og Jonggak-höll. Þetta verkefni, sem stóð frá 1895 til 1903, stækkaði og endurskipulagði þröngar götur borgarinnar til að tryggja bæði skjótan samgönguflæði og bættri hreinlæti, sem sýnir vilja borgarinnar til að endurfæðast sem höfuðborg nútíma þjóðar.
Eftir að Gojong keisari lýsti yfir Joseon sem Kóreuveldi árið 1897, var Seúl tímabundið nefnd Hwang Seong (황성; 皇城; bókstaflega „keisaraborgin“). Mikil þróun á þessum tíma var knúin áfram af viðskiptum við útlönd, svo sem Frakkland og Bandaríkin. Til dæmis voru fyrirtækin Seoul Electric Company, Seoul Electric Trolley Company og Seoul Fresh Spring Water Company öll sameignarkompání milli Kóreu og Bandaríkjanna. Með þessum aðgerðum hófust ýmsar nútímavæðingarviðleitnir fyrir lok 19. aldar, áður en innlimun Kóreu átti sér stað. Seúl varð fyrsta borg Austur-Asíu til að hafa rafmagn, sporvagna, vatn, síma og skeytakerfi öll í notkun á sama tíma.
Japanska keisaradæmið
[breyta | breyta frumkóða]
Eftir innlimunarsamninginn 1910 innlimaði Japan Kóreu og nefndi borgina Gyeongseong („Kyongsong“ á kóresku og „Keijō“ á japönsku). Borgin gekk í gegnum verulegar umbreytingar undir japönskum nýlenduvaldastjórn. Japan fjarlægði borgarveggi, lagði malbikaðar götur, og byggði vestrænar byggingar.
Seúl missti sérstaka stöðu sína sem höfuðborg og minnkaði undir japönsku nýlenduvaldi, miðað við hefðbundna hugmynd fólks frá Joseon, að Seúl tæki til svæðis með u.þ.b. 4 km radíus í kringum borgarvegginn (Seongjeosimni; 성저십리; 城底十里). 1. október 1910 lækkaði Japan Seúl niður í stöðu borgar innan Gyeonggi-héraðs, án sérstakrar höfuðborgarstöðu. Eftir skiptingu Japana innifólst Seúl aðeins svæðið innan borgarveggjarins og núverandi Yongsan-hverfi. Á 1930–árunum, sem hluti af stríðsátaki Japans fyrir Seinni kínversk-japanska stríðið, var Yeongdeungpo-hverfi innlimað í Seúl 1. apríl 1936 og notað sem iðnaðarhverfi fyrir stál- og málmverksmiðjur.
Borgin var frelsuð af bandarískum herjum í lok Seinni heimsstyrjaldarinnar.
Nútími
[breyta | breyta frumkóða]Árið 1945, eftir frelsun frá japönsku nýlendustjórninni, tók bandaríski herinn við stjórn Kóreu, þar með talið höfuðborginni, sem þá var nefnd Kyeongseongbu í samræmi við japönsk heiti. Herstjórn Bandaríkjanna birti borgarsáttmála Seúl í opinbera dagblaðinu 10. október næsta ár. Sáttmálinn tilkynnti Seúl sem nafn borgarinnar og stofnaði hana sem borgarstofnun. Staða Seúl sem borgarstofnunar líktist sjálfstæðum borgum í Bandaríkjunum, sem tilheyra engum sýslum, og Seúl var stofnuð sem sjálfstæð stjórnunarheild, aðskilin frá núverandi héraðum.
Kóreska útgáfan af sáttmálanum þýddi „borgarstofnun“ sem „sérstök frjáls borg“ (특별자유시; 特別自由市), sem síðar varð að sérstök stórborg (특별시; 特別市) samkvæmt lögum um sveitarstjórn 1949. Seúl hefur haldið stöðu sinni sem ein og sérstöð stórborg í Suður-Kóreu.
Seúl undir bandarískri herstjórn á árunum 1945–1948 var mun minni en hún er í dag. Hún náði aðeins yfir borgarvegginn, merkt með átta hliðunum, og þau hverfi sem höfðu verið innlimuð á tímum japanskrar stjórnunar til að styðja við stríðsátök Japans.
Í Kóreustríðinu skipti Seúl um hendur á milli norðurkóreskra hermanna studdir af Sovétríkjunum og Kína og suðurkóreskra hermanna studdir af Bandaríkjunum fjórum sinnum: borgin varð undir stjórn Norður-Kóreu í Fyrri orrustunni í Seúl í júní 1950, var endurheimt af sameinuðu þjóðunum í Seinni orrustunni í Seúl í september 1950, féll til sameinaðs kínversk-norðurkóresks hers í Þriðju orrustunni í Seúl í janúar 1951, og var loks endurheimt aftur af sameinuðu þjóðunum í Operation Ripper á vori 1951 og hélst undir Suðurkóreskri stjórn þangað til vopnahlé var samþykkt
Mikil átök höfðu í för með sér að borgin varð mjög skemmd eftir stríðið. Höfuðborgin var tímabundið flutt til Busan. Eitt mat á umfangsmiklum skemmdum segir að að stríðinu loknu lágu minnst 191.000 byggingar, 55.000 húsnæði og 1.000 verksmiðjur í rústum. Þar að auki hafði straumur flóttamanna komið til Seúl á stríðstímabilinu, sem jók íbúafjölda borgarinnar og borgarsvæðisins upp í áætlaða 1,5 milljón íbúa árið 1955.
Eftir stríðið hóf Seúl að einbeita sér að endurreisn og nútímavæðingu. Þegar efnahagslíf Suður-Kóreu fór að vaxa hratt frá 1960–árunum, hraðaðist þéttbýlismyndun og vinnufólk flutti til Seúl og annarra stærri borga. Árið 1963 fór Seúl í gegnum tvær stórar útbreiðslur, sem mótuðu útlit og stærð núverandi Seúl, nema fyrir smávægilegar breytingar á landamærum síðar, árið 1973 og 2000. Í ágúst 1963 innlimaði Seúl hluta af Yangju-gun, Gwangju-gun, Siheung-gun, Gimpo-gun og Bucheon-gun, sem stækkaði norðaustur landamæri Seúl. Í september innlimaði Seúl aftur núverandi Gangnam-hverfi. Þessar tvær samfelldu útbreiðslur tvöfölduðu stærð Seúl frá u.þ.b. 268 km² í 613 km².
Eftir innlimunina var uppbygging Gangnam knúin áfram af lykilinnviðum: byggingu Hannam-brúarinnar (1966–1969) og Gyeongbu hraðbrautarinnar (1968–1970). Þegar íbúafjöldi Seúl hélt áfram að vaxa, einbeitti stjórn Park uppbyggingarplönum sínum að Gangnam. Aðalhindrunin fyrir þróun Gangnam voru flóð, vegna þess að svæðið er láglent og viðkvæmt fyrir flóðum. Þá gaf borgarstjóri Seúl, Kim Hyun-ok, út skipun um byggingu hraðbrautar sem einnig virkar sem varnargarður, sem varð núverandi Gangbyeon Expressway. Bygging hófst í mars 1967 og var lokið í september sama ár. Svipuð verkefni umbreyttu áður flóðhæfum svæðum í nýtingarhæft land fyrir uppbyggingu. Slík svæði eru meðal annars núverandi Ichon-dong, Banpo íbúðasvæðið, Apgujeong-dong og Jamsil-dong.
Þangað til árið 1972 gerði Norður-Kórea kröfu um Seúl sem höfuðborg sína, samkvæmt grein 103 í stjórnarskrá Norður-Kóreu 1948.
Seúl var hýsborg Asíuleikanna 1986 og Sumarleikanna 1988, auk þess sem hún var eitt af leikvangssvæðum HM í fótbolta 2002.
Árið 2019 var íbúafjöldi Suður-Kóreu áætlaður um 51,71 milljón, og samkvæmt fjölskyldu- og íbúatalningu 2018 bjuggu 49,8% íbúanna á Seúls-stórborgarsvæðinu. Þetta var aukning um 0,7% frá 49,1% árið 2010, sem sýnir skýra þróun í átt að þéttingu íbúa í höfuðborginni.
Seúl hefur orðið efnahagslega, pólitíska og menningarlega miðstöð landsins, með fjölda fyrirtækja á lista Fortune Global 500, þar á meðal Samsung, SK Holdings, Hyundai, POSCO og LG Group, sem eiga höfuðstöðvar þar.
Hverfi
[breyta | breyta frumkóða]
Seúl er skipt í 25 „gu“ (구; 區) (hverfi). Hverfin eru mjög mismunandi að stærð (frá 10 til 47 km²) og íbúafjölda (frá færri en 140.000 upp í 630.000). Songpa hefur flest íbúa, á meðan Seocho er stærst að landsvæði. Stjórn hvers hverfis sinnir mörgum þeim verkefnum sem borgaryfirvöld annarra svæða sinna.
Hvert hverfi er skipt í „dong“ (동; 洞), eða hverfi innan hverfisins. Sum hverfi hafa aðeins fá dongs, á meðan önnur, svo sem Jongnohverfi, hafa mjög mikið af sértækum hverfum. Seúl hefur samtals 467 stjórnunardong (행정동; 行政洞).
Íbúar
[breyta | breyta frumkóða]Seúl er þekkt fyrir þéttleika íbúa, sem er næstum tvöfalt miðað við New York og átta sinnum meiri en í Róm. Höfuðborgarsvæðið var þéttbýlast í Asíu meðal OECD-landa árið 2012, og í öðru sæti í heiminum á eftir París.
Íbúafjöldi Seúl hefur verið að lækka síðan snemma á 10. áratugnum, og helstu ástæður eru meðal annars hátt kostnaðarstig, sérstaklega húsnæðis; þéttbýlismyndun og útbreiðsla til gerviborga í Gyeonggi-héraði; og eldri íbúar. Seúl hefur einnig mjög lága fæðingartíðni. Árið 2023 var fjölgun barna á konur skráð í 0,55, sem er lágt jafnvel miðað við landsmeðaltal Suður-Kóreu sem var 0,72.
Frá og með 2016 bjuggu 404.037 útlendingar í Seúl, sem er 22,9% af heildarfjölda útlendinga í Suður-Kóreu. Í júní 2011 voru 186.631 útlendingur kínverskir ríkisborgarar af kóreskum uppruna, sem var aukning um 8,84% frá lokum 2010 og 12,85% frá júní 2010. Næststærsti hópurinn voru kínverskir ríkisborgarar sem ekki voru af kóreskum uppruna, samtals 29.901 í Seúl. Þriðji stærsti hópurinn voru 9.999 bandarískir ríkisborgarar án kóresks uppruna, og fjórði stærsti hópurinn voru taívanskir ríkisborgarar, 8.717.
Trú
[breyta | breyta frumkóða]Tvö helstu trúarbrögð í Seúl eru kristni og búddismi. Önnur trúarbrögð eru meðal annars Muism (innfædd trú) og konfúsíanismi. Seúl hýsir einn stærsta kristna söfnuð heims, Yoido Full Gospel Church, sem hefur um 830.000 meðlimi.
Samkvæmt mannfjöldatali 2015 fylgdu 35% íbúa kristni (24,3% mótmælendur og 10,7% kaþólikkar) og 10,8% íbúa búddisma. 53,6% íbúa eru án trúar.
Seúl er einnig heimili stærstu nútímalegs háskóla í heimi sem stofnaður var af búddistareglu, Dongguk University. Borgin hýsir einnig Seoul Central Mosque, sem opnaði árið 1976.
Menntun
[breyta | breyta frumkóða]
Skyldunám er frá 1. til 9. bekk (sex ár í grunnskóla og þrjú ár í gagnfræðaskóla). Nemendur eyða sex árum í grunnskóla, þremur árum í unglingadeild og þremur árum í framhaldsskóla. Í framhaldsskólum er yfirleitt krafist þess að nemendur noti skólabúning. Það er lokapróf til að útskrifast úr framhaldsskóla, og nemendur sem halda áfram í háskóla þurfa að taka College Scholastic Ability Test, sem haldið er árlega í nóvember. Þó að próf sé fyrir þá sem ekki útskrifast úr framhaldsskóla, kallað school qualification exam, taka flestir Kóreumenn prófið.
Seúl hýsir fjölbreytta sérhæfða skóla, þar á meðal þrjá vísindaframhaldsskóla og sex framhaldsskóla í erlendum tungumálum. Seoul Metropolitan Office of Education samanstendur af 235 College-Preparatory framhaldsskóla, 80 iðnskóla, 377 gagnfræðaskóla og 33 sérskóla samkvæmt upplýsingum frá 2009.
Seúl hýsir flesta af virtustu háskólum Suður-Kóreu, þar á meðal þrjá SKY-háskóla: Seúl-háskóli, Yonsei-háskóli og Kóreuháskóli. Seúl var í 2. sæti á lista QS Best Student Cities 2023. Árið 2025 var Seúl í 1. sæti á lista QS Best Student Cities 2026.
Hagkerfi
[breyta | breyta frumkóða]
Seúl er viðskiptamiðstöð og fjármálamiðstöð Suður-Kóreu. Þó að borgin sé aðeins 0,6% af landsvæði Kóreu, voru 48,3% af bankainnstæðum Suður-Kóreu í Seúl árið 2003, og borgin framleiddi 23% af landsframleiðslu (GDP) Kóreu árið 2012.
Árið 2008 var Seúl í 9. sæti á lista Worldwide Centers of Commerce Index. Global Financial Centres Index árið 2015 skráði Seúl sem 6. fjármálalega samkeppnishæfasta borg heims. The Economist Intelligence Unit setti Seúl í 15. sæti á lista yfir „Overall 2025 City Competitiveness“, sem metur framtíðar samkeppnishæfni borga.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „City Overview (Population)“. Seoul Metropolitan Government.
- ↑ „Seoul Metropolitan Area“. nationalatlas.ngii.go.kr. Sótt 28. desember 2024.
- ↑ „Lists: Republic of Korea“. UNESCO. Afrit af uppruna á 25. desember 2019. Sótt 26. desember 2019.
- ↑ „Samsung Electronics“. Fortune. Afrit af uppruna á 24 október 2014. Sótt 24 október 2014.
- ↑ „Tech capitals of the world“. The Age. Melbourne. 15 júní 2009. Afrit af uppruna á 12. september 2009. Sótt 7 ágúst 2013.
- ↑ 정, 구복. 서울. Encyclopedia of Korean Culture. Sótt 17 ágúst 2024.
- ↑ Ju, Bo Don (2019). „Gyeongju, a City of History“. Journal of Korean Art & Archaeology (enska). 13: 15–23. doi:10.23158/jkaa.2019.v13_02. ISSN 2951-4983. Afrit af upprunalegu geymt þann 20 ágúst 2025. Sótt 26. desember 2025.[óvirkur tengill]
- ↑ „Monument on Bukhansan Mountain Commemorating the Border Inspection by King Jinheung of Silla“. National Institute of Korean History. Afrit af uppruna á 22 janúar 2023. Sótt 22 janúar 2023.
- ↑ Hendrick Hamel, a 17th-century Dutch sailor who was shipwrecked on Jeju Island, referred to the Joseon capital as Sior in his book "Hamel's Journal and a Description of the Kingdom of Korea, 1653–1666." Refer to the English translation of the book on this website created by Dr. Henny Savenije, a Dutch scholar known for his research on Hamel.
- ↑ Yu, Woo-ik; Lee, Chan (6 nóvember 2019). „Seoul“. Encyclopædia Britannica. Afrit af uppruna á 9 júní 2015. Sótt 4 júlí 2020. „The city was popularly called Seoul in Korean during both the Chosŏn (Yi) dynasty (1392–1910) and the period of Japanese rule (1910–45), although the official names in those periods were Hansŏng (Hanseong) and Kyŏngsŏng (Gyeongseong), respectively.“
- ↑ Kim, Dong Hoon (22. mars 2017). Eclipsed Cinema: The Film Culture of Colonial Korea. ISBN 9781474421829. Afrit af uppruna á 14 júlí 2022. Sótt 21 nóvember 2020.
- ↑ 국립국어원 표준국어대사전. Standard Korean Language Dictionary. Sótt 13 júní 2024.
- ↑ 서울특별시표기 首爾로...중국, 곧 정식 사용키로 (kóreska). Naver News. 23 október 2005. Afrit af uppruna á 25 janúar 2016. Sótt 10 febrúar 2012.
- ↑ „Chinese Naming Crisis Danger Opportunity Summer 2006 – Good Characters“. goodcharacters.com. Afrit af uppruna á 30. september 2018. Sótt 18 nóvember 2018.
