Saffranþorskur

Saffranþorskur
Ungviði
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia) Fylking: Seildýr (Chordata) Flokkur: Geisluggar (Actinopterygii) Ættbálkur: Þorskfiskar (Gadiformes) Ætt: Þorskaætt (Gadidae) Ættkvísl: Eleginus Tilesius, 1810

Saffranþorskur (Eleginus gracilis) er botnfiskur af þorskaætt (Gadidae) sem lifir í norðanverðu Kyrrahafi. Tegundin er mikilvæg nytjategund í nokkrum ríkjum og er veidd bæði til manneldis og iðnaðarframleiðslu. Þrátt fyrir að tegundin sé ekki meðal verðmætustu þorskfiska gegnir hún mikilvægu hlutverki í vistkerfum og sjávarútvegi norðlægra hafsvæða.

Útbreiðsla og búsvæði

Saffran þorskur tilheyrir ættkvíslinni Eleginus, sem einnig inniheldur ísþorsk (Eleginus nawaga). Tegundinni var fyrst lýst snemma á 19. öld og er náskyld öðrum botnlægum þorskfiskum norðlægra hafsvæða.

Saffran þorskur finnst aðallega í Beringshafi, Okhotskhafi og Japanshafi, sem og meðfram ströndum Alaska, Rússlands, Kóreuskaga og Norður-Japans. Tegundin heldur sig að mestu í strandsjó og í mynnum áa og þolir breytilegt seltustig. Algengt dýpi er 5–200 m, einkum yfir sand- og leirbotni.

Útlit og stærð

Saffranþorskur er smávaxnari en margar aðrar þorsktegundir. Algeng lengd er 30–50 cm, en hámarkslengd er um 55 cm. Þyngd er yfirleitt undir 1,5 kg.

Litur fisksins er breytilegur. Bakið er grátt til grænleitt, hliðar eru ljósari og oft með gulum eða gullnum blæ með doppum, en kviðurinn er ljós eða hvítur. Á hökunni er einn skeggþráður sem fiskurinn notar til að nema fæðu á hafsbotni. Kynjamunur saffranþorsks er fremur lítill og erfitt er að greina á milli kynja út frá útliti utan hrygningartíma. Hrygnur verða þó að jafnaði stærri og þyngri en hængar, sérstaklega þegar þær bera hrogn. Enginn marktækur litamunur eða sértæk ytri einkenni eru þekkt milli kynja, og greining kyns krefst oft skoðunar á kynkirtlum.

Lífshættir og fæða

Saffranþorskur er botnlægur fiskur sem lifir að mestu í köldum strandsjó. Ungfiskar halda sig oft í torfum í grunnsævi, en eldri fiskar eru meira einfarar.

Fæða hans samanstendur aðallega af krabbadýrum, til dæmis marflóm og rækjum, burstaormum, smáfiskum og dýrasvifi en það er einkum á yngri lífsstigum. Saffranþorskur gegnir mikilvægu hlutverki í vistkerfum norðanverðs Kyrrahafs, bæði sem rándýr smádýra og smáfiska og sem fæða fyrir stærri fiska, fugla og sjávarspendýr.

Hrygning og lífsferill

Hrygning saffranþorsks fer fram yfir vetur og snemma vors, oftast frá janúar til apríl, eftir landsvæðum og flyst þorskurinn árlega yfir á grunnsævi til að hryggna. Hrygnur verpa svifeggjum í strandsjó og í mynnum áa. Eggin eru botnlæg og lifrunar eru á opnu hafi. Seiðin lifa fyrst á dýrasvifi en taka fljótt upp botnlægan lífsstíl. Saffranþorskur nær kynþroska yfirleitt við 2–3 ára aldur, sem telst snemma miðað við margar aðrar þorsktegundir. Þeir verða mest 14 ára gamlir en meðal aldur tegundarinnar er 9 ár á flestum svæðum.

Hann hrygnir 5-7 sinnum á ævinni, eða jafnvel 9-10 sinnum fyrir hrygnur sem lifa 10-14 ár. Frjósemi er breytileg eftir landfræðilegum svæðum og eykst með lengd, þyngd og aldri; 5.000- 680.000 hrognum er verpt af hverri hrygnu. Hún minnkar frá austri til vesturs á Evrópuskautssvæðinu og frá suðri til norðurs í vesturhluta Kyrrahafsins. Á öllu útbreiðslusvæðinu á hrygningin sér stað í janúar til febrúar í strandsvæðum við flóa og víkur á sand- og mölbotni og í sterkum sjávarföllum.

Veiðar og eldi

Saffranþorskur er veiddur í atvinnuveiðum með botntrollum, netum og handfærum. Helsta veiðiþjóðin voru Sovétríkin en eftir að þau liðu undir lok varð Rússland aðalveiðiþjóðin en Suður-Kórea veiðir einnig nokkuð magn af tegundinni.

Fiskurinn er nýttur bæði ferskur og frystur til manneldis, í fiskimjöl og lýsi og sem hráefni í dýrafóður. Eldi á saffranþorski er mjög takmarkað og hefur ekki náð mikilli útbreiðslu, meðal annars vegna lágs markaðsverðs og þess að tegundin er auðveldlega fáanleg úr villtum stofnum.

Verndunarstaða

Samkvæmt Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökunum (IUCN) er saffranþorskur flokkaður sem tegund sem ekki er í útrýmingarhættu. Stofnar eru almennt taldir stöðugir og veiðar taldar sjálfbærar á flestum svæðum.

Heimildaskrá

Alaska Department of Fish and Game. (1981). Trophic importance of some marine gadids in northern Alaska and their body–otolith size relationships. Sótt af https://newsrelease.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=librarypublications.wildlifepublicationsdetails&pubidentifier=1063

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (e.d.). Saffron cod (Eleginus gracilis). Sótt af https://www.fao.org/fishery/en/aqspecies/3014/en

FishBase. (e.d.). Eleginus gracilis: Saffron cod. Sótt af https://www.fishbase.se/summary/Eleginus-gracilis

International Union for Conservation of Nature. (e.d.). Eleginus gracilis – Red List assessment. Sótt af https://www.iucnredlist.org

Arctic Ocean Diversity. (e.d.). Saffron cod (Eleginus gracilis). Sótt af http://www.arcodiv.org/Fish/Eleginus_gracilis.html