Síðasta freisting Krists (kvikmynd)

Síðasta freisting Krists
The Last Temptation of Christ
Leikstjóri	Martin Scorsese
Handritshöfundur	Paul Schrader
Byggt á	Síðasta freisting Krists eftir Níkos Kazantzakís
Framleiðandi	Barbara De Fina
Leikarar	Willem Dafoe Harvey Keitel Barbara Hershey Harry Dean Stanton David Bowie
Kvikmyndagerð	Michael Ballhaus
Klipping	Thelma Schoonmaker
Tónlist	Peter Gabriel
Fyrirtæki	Universal Pictures Cineplex Odeon Films Testament Productions
Dreifiaðili	Universal Pictures (á heimsvísu) Cineplex Odeon Films (í Kanada)
Frumsýning	12. ágúst 1988 (1988-08-12) (Bandaríkin)
Lengd	163 mínútur
Land	Kanada Bandaríkin
Tungumál	Enska
Ráðstöfunarfé	7 milljónir bandaríkjadala
Heildartekjur	33,8 milljónir bandaríkjadala

Síðasta freisting Krists (enska: The Last Temptation of Christ) er trúarleg dramakvikmynd frá árinu 1988 í leikstjórn Martins Scorsese. Myndin er byggð á umdeildri skáldsögu með sama titli frá árinu 1955 eftir Níkos Kazantzakís. Paul Schrader skrifaði handrit myndarinnar og Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Andre Gregory, Harry Dean Stanton og David Bowie fóru með aðalhlutverkin. Myndin var alfarið tekin upp í Marokkó.

Myndin fjallar um Jesú Krist og baráttu hans við ýmsar freistingar, meðal annars við ótta, efa, þunglyndi, trega og losta. Í bæði bókinni og kvikmyndinni eru freistingar Jesú meðal annars sýndar með atriðum þar sem hann ímyndar sér sjálfan sig í kynferðislegum athöfnum, sem olli hneykslan hjá ýmsum kristnum söfnuðum sem sökuðu verkið um guðlast. Í byrjun myndarinnar birtist fyrirvari þar sem stendur: „Þessi kvikmynd er ekki byggð á guðspjöllunum, heldur á ímyndaðri könnun á hinni eilífu andlegu baráttu.“

Síðasta freisting Krists var gefin út af Cineplex Odeon Films í Kanada og af Universal Pictures á heimsvísu 12. ágúst 1988. Myndin fékk jákvæða dóma gagnrýnenda og sumra trúarleiðtoga og Scorsese fékk tilnefningu til Óskarsverðlauna sem besti leikstjórinn. Hershey var tilnefnd til Golden Globe-verðlauna sem besta leikkonan í aukahlutverki fyrir túlkun sína á hlutverki Maríu Magdalenu. Dafoe hlaut einnig lof fyrir leik sinn sem Jesús. Keitel í hlutverki Júdasar hlaut hins vegar tilnefningu til Golden Raspberry-verðlauna sem versti leikarinn í aukahlutverki.

Söguþráður

Jesús frá Nasaret er trésmiður í rómverska leppríkinu Júdeu. Langanir hans og þrár togast á við vitneskju hans um ætlun Guðs fyrir hann. Vinur hans, Júdas Ískaríot, er sendur til að drepa hann fyrir að aðstoða Rómverja við að krossfesta uppreisnarmenn úr röðum Gyðinga. Júdas grunar hins vegar að Jesús sé Messías og biður hann að leiða frelsisbaráttu gegn Rómverjum. Jesús segir honum að boðskapur sinn gangi út á kærleik með mannkyninu en Júdas varar hann við því að vinna gegn uppreisninni.

Jesús byrjar að predika eftir að hann bjargar vændiskonunni Maríu Magdalenu frá grýtingu og gengst undir skírn hjá Jóhannesi skírara. Hann safnar að sér lærisveinum, sem sumir vilja frelsi undan Rómverjum en Jesús hvetur þá til að huga að andlegum málefnum. Jesús fer út í eyðimörkina til að láta reyna á tengsl sín við Guð og stenst þar freistingar Satans. Þegar Jesús snýr aftur úr eyðimörkinni hlúa Marta og María frá Betaníu að honum og hvetja hann til að finna sér konu og eignast börn.

Eftir að Jesús vinnur kraftaverk, meðal annars með því að reisa Lasarus upp frá dauðum, kemur hann ásamt fylgjendum sínum til Jerúsalem, þar sem þeir reka burt alla víxlara og kaupmenn frá helgidómi borgarinnar. Jesú byrjar að blæða úr höndunum og túlkar þetta sem teikn um að hann verði að deyja á krossinum til þess að frelsa mannkynið og biður því Júdas að framselja sig Rómverjum. Jesús safnar saman lærisveinum sínum fyrir kvöldmáltíð á páskunum en Júdas birtist með liði rómverskra hermanna til að handtaka Jesús í garðinum Getsemane. Pontíus Pílatus yfirheyrir Jesú og viðurkennir mannkosti hans en segir honum að hann verði engu að síður að deyja þar sem hann sé ógn við Rómaveldi. Jesús er síðan barinn, hýddur og niðurlægður og leiddur til krossfestingar.

Þegar Jesús er á krossinum birtist ung stúlka sem segist vera verndarengill hans og segir honum að þótt hann sé sonur Guðs sé hann ekki Messías og að Guð sé ánægður með hann og óski þess að hann verði hamingjusamur. Stúlkan tekur Jesú niður af krossinum og fer með hann til Maríu Magdalenu, sem hann kvænist. Þau lifa hamingjusöm saman en þegar hún deyr skyndilega huggar verndarengillinn Jesú og hann stofnar nýja fjölskyldu með Maríu og Mörtu, systrum Lasarusar. Á efri árum hittir Jesús fyrir Pál postula að predika um hinn upprisna Krist og reynir að segja honum að hann sé maðurinn sem Páll hefur verið að predika um. Páll hafnar Jesú og segir að jafnvel þótt Jesús hafi ekki dáið á krossinum hafi boðskapur hans verið sannur og ekkert geti komið í veg fyrir að hann breiði hann út. Jesús þrætir við Pál og segir að ekki sé hægt að byggja frelsun mannkynsins á lygum.

Þegar Jesús liggur fyrir dauðanum mörgum árum síðar logar Jerúsalem í uppreisn. Hinn aldurhnigni Jesús boðar fyrrverandi lærisveina sína á dánarbeði sitt. Þegar Júdas kemur sýnir hann Jesú að „verndarengillinn“ er í raun Satan, sem blekkti Jesú með því að telja honum trú um að hann hafi ekki þurft að fórna sér til að bjarga heiminum. Jesús skríður í gegnum brennandi borgina þar til hann kemur að hæðinni þar sem hann var krossfestur, grátbiður Guð að leyfa honum að ljúka hlutverki sínu og segir „Ég vil vera Messías!“. Skyndilega er Jesús aftur kominn upp á krossinn og hefur staðist „síðustu freistinguna“ um að forðast dauðann, kvænast og stofna fjölskyldu, sem hefði steypt mannkyninu í glötun. Jesús hrópar „Það er fullkomnað!“ og deyr.

Leikarar

• Willem Dafoe sem Jesús
• Harvey Keitel sem Júdas Ískaríot
• Barbara Hershey sem María Magdalena
• Harry Dean Stanton sem Sál/Páll frá Tarsus
• David Bowie sem Pontíus Pílatus
• Steve Shill sem Hundraðshöfðingi
• Verna Bloom sem María, móðir Jesú
• Roberts Blossom sem gamall meistari
• Barry Miller sem Jeróbóam
• Gary Basaraba sem Andrés
• Irvin Kershner sem Sebedeus
• Victor Argo sem Pétur
• Paul Herman sem Filippus
• John Lurie sem Jakob
• Michael Been sem Jóhannes
• Leo Burmester sem Natanael
• Andre Gregory sem Jóhannes skírari
• Tomas Arana sem Lasarus
• Alan Rosenberg sem Tómas
• Nehemiah Persoff sem rabbíni
• Peter Berling sem betlari
• Leo Marks sem Satan
• Martin Scorsese sem Jesaja
• Juliette Caton sem stúlkuengill
• Peggy Gormley sem Marta
• Randy Danson sem María
• Paul Greco sem selóti

Deilur um myndina

Mótmæli gegn Síðustu freistingu Krists árið 1988.

Líkt og skáldsagan sem myndin var byggð á olli Síðasta freisting Krists mikilli hneykslan hjá mörgum kristnum trúarhópum. Margt kristið fólk fann að því að Jesús í myndinni væri þjakaður af efa um hlutverk sitt sem Messías og reyni á köflum blátt áfram að streitast gegn því. Sér í lagi vakti lokaatriði myndarinnar, þar sem Jesús upplifir draumsýn af sjálfum sér þar sem hann sleppur af krossinum, kvænist og eignast börn, hneykslan. Myndin var bönnuð í ýmsum löndum, meðal annars Mexíkó, Grikklandi og Filippseyjum.

Á Íslandi reyndu kristnir trúarleiðtogar á borð við Gunnar Þorsteinsson, Snorra Óskarsson og Jakob Rolland að stöðva sýningu myndarinnar í kvikmyndahúsum. Þeir sendu ríkissaksóknara bréf þar sem stóð:

Hér er um að ræða kvikmynd, sem á allan hátt særir trú okkar og allt sem okkur er heilagt. Öllu trúaruppeldi stafar hætta af þeirri afbökun, rangfærslu og háði, sem kristin trú verður fyrir í þessari kvikmynd.

Þrátt fyrir kvartanirnar var myndin ekki tekin úr sýningu í kvikmyndahúsum á Íslandi. Árið 1997 hætti Ríkisútvarpið hins vegar við að sýna Síðustu freistingu Krists í sjónvarpi eftir kvartanir frá Ólafi Skúlasyni biskupi.