Rudolf Hilferding

Rudolf Hilferding
Rudolf Hilferding árið 1931.
Fjármálaráðherra Þýskalands
Í embætti 29. júní 1928 – 21. desember 1929
Kanslari	Hermann Müller
Forveri	Heinrich Köhler
Eftirmaður	Paul Moldenhauer
Í embætti 13. ágúst 1923 – október 1923
Kanslari	Gustav Stresemann
Forveri	Andreas Hermes
Eftirmaður	Hans Luther
Persónulegar upplýsingar
Fæddur	10. ágúst 1877 Leopoldstadt, þýska keisaraveldinu
Látinn	11. febrúar 1941 (63 ára) París, Frakklandi
Þjóðerni	Þýskur
Stjórnmálaflokkur	Jafnaðarmannaflokkurinn (SPD)
Maki	Margarethe Hönigsberg Rosa Hilferding
Háskóli	Vínarháskóli

Rudolf Hilferding (f. 1877, d. 1941) var þýskur stjórnmálamaður og hagfræðingur.

Hilferding var sonur auðugra gyðinga og fæddist í Vínarborg í Austurríki 10. ágúst árið 1877. Faðir hans, Emil Hilferding, starfaði sem einkaþjónn og móðir hans Anna Hilferding áttu son sinn og yngri systir hans Mariu. Hilferding fór í skóla á ungum aldri og var talinn meðal nemandi í grunnskóla. Hilferding sótti skóla í Staatsgymnasium í Vín og eftir það hóf hann nám í University of Vienna í læknisfræði. Hann lauk doktorsprófi árið 1901 og starfaði síðan sem læknir. Á meðan náminu stóð þá byrjaði hann að skrifa greinar um efnahags og félagsmál, fyrstu greinar sem hann birti komu fram í Le Mouvement Socialiste árin 1899-1900. Hann hélt áfram að skrifa eftir útskrift og komu út reglulega greinar eftir hann í Die Neue Zeit. Hann starfaði einnig sem fyrirlesari í hagfræði í Berlín frá árinu 1906 en varð síðan að hætta störfum vegna banns á því að ráða erlenda fyrirlesara. Hilferding giftist Margarethe Hönigsberg árið 1904 og áttu þau saman tvo syni, Karl Emin (f. 1905, d, 1942) og Peter (f, 1908). Þegar hann var að læra læknisfræði heillaðist hann að sósíalisma, og tengdist ýmsum marxistum og sósíalistum, meðal annars Otto Bauer, Karl Kautsky og August Bebel. Rudolf Hilferding var einn mikilvægasti kenningasmiður marxista snemma á 19. öld ásamt Lenín, Búkharín og Rosu Luxemburg, og einn klárasti nemandinn í fjármálahagfræði meðal þeirra.

Ævi og stöf

Hilferding varð leiðbeinandi í þjálfunarskóla í Berlín árið 1906 sem var styrktur af þýska Jafnaðarmannaflokknum (SPD). Hann var leiðandi fulltrúi marxista í Vínarborg eftir að hafa verið leiðandi blaðamaður SPD. Hilferding var pólitískur ritstjóri hjá Vorwärts („Áfram“) frá árunum 1907-1915. Hann tók þátt í byltingunni í Þýskalandi sem átti sér stað í nóvember árið 1918 en lauk svo árið 1919.

Árið 1920 öðlaðist hann þýskan ríkisborgararétt og varð aðalritstjóri Die Freiheit („Frelsið“), stofnun óháðra jafnaðarmanna. Frá 1924 til stjórn Adolfs Hitlers árið 1933 starfaði Hilferding sem varaþingmaður Reichstag, síðar flúði hann frá Þýskalandi vegna valdatöku Hitlers. Ári seinna samdi hann Pragávarpið fyrir útlæga þýska sósíalista. Í ávarpinu var sett krafa um byltingarkenndar breytingar í þýsku samfélagi, markmið þess var að samþætta gagnrýnendur gamla sósíaldemókrataflokksins í Weimarlýðveldinu í sameiginlegu varnarvígi gegn Hitler. Við ritun stefnuskrárinnar þurfti Hilferding að sameina ólíkar skoðanir og markmið. Pragávarpið var prentað yfir 15.000 eintökum og var dreift leynilega á milli í Þýskalandi.

Ein þekktustu skrif Hilferdings var bókin Das Finanzkapital sem kom út árið 1910. Hilferding hafði áhuga á stjórnmálum eins og sást var á skrifum hans og gegndi hann tvisvar starfi sem fjármálaráðherra. Fyrst frá ágúst 1923 til október sama árs undir stjórn Gustav Stresemann. Í millitíð starfaði hann sem þingmaður og var kjörinn 1924 og sinntu því starfi til ársins 1933. Hann gengdi starfi fjármálaráðherra í annað sinn frá júní 1928 til desember 1929 undir stjórn Hermanns Müller. Fjárhagsvandi Þýskalands var gríðarlegur þegar Hilferding tók við embætti fjármálaráðherra í annað sinn. Hilferding taldi að lausnin væri að auka skatta fyrst um sinn til þess að bregðast við mestu erfiðleikunum en það var ekki samþykkt og mætti hann mikilli andstöðu, jafnvel innan eigin flokks Hann ákvað að nýta lækkun skaðabóta greiðslna samkvæmt Young-áætluninni og var það samþykkt með því að nýta það plan þá myndi það gera þeim kleift að lækka skatta með tímanum. Áformin gengu ekki up og voru því stöðvuð vegna fjármálakreppunnar í desember 1929. Hilferding sagði af sér eftir einungis átján mánuði í kjölfarið.

Kenningar um eðli kapítalisma

Fyrsta bindi af Marx-Studien (1904-22), Gagnrýni Böhm Bawerks á Marx, var fyrsta framlag Hilferdings til marxískrar hugsunar. Til að bregðast við gagnrýnendum Marx sem töldu að samþjöppun fjármagns hefði ekki átt sér stað eins og Marx bjóst við, þá benti bók Hilferdins, Das Finanzkapital (1910), á hlutverk banka og fjármála og hélt því fram að aukin áhrif bankanna á iðnaðinn leiddi til einokunar og samráðs og í gegnum þá leiddi einnig til efnahagslegar heimsvaldastefnu og stríðs.

Árið 1934 samdi hann Pragávarpið fyrir útlæga þýska sósíalista. Í ávarpinu var sett krafa um byltingarkenndar breytingar í þýsku samfélagi, markmið þess var að samþætta gagnrýnendur gamla sósíaldemókrataflokksins í Weimarlýðveldinu í sameiginlegu varnarvígi gegn Hitler. Við ritun stefnuskrárinnar þurfti Hilferding að sameina ólíkar skoðanir og markmið. Pragávarpið var prentað yfir 15.000 eintökum og var dreift leynilega á milli í Þýskalandi.

Hilferding gaf út bækur sem bygðust á kenningum marxískrar hagfræði. Hilferding gaf út sitt helsta verk Das Finanzkapital (1910). Hugmyndarfræði bókarinnar er hins vegar andstæðan við hugmyndafræði frjálshyggjunnar. „Fjármagnsféð vill ekki frelsi, það vill yfirráð. fjármagn tekur ekki tillit til sjálfstæði hins einstaka kapítalista heldur krefst hollustu hans. Markmið til að viðhalda og efla yfirburðastöðu sína þarf það ríki að tryggja sinn heimamarkað með verndartollastefnu og auðvelda landvinninga erlendra markaða.“ Hilferding var einnig starfandi hjá Die Neue Zeit (1907-05) sem var þýskt sósíalískt tímarit frá Sósíaldemókrataflokksins í Þýskalandi, betur þekkt sem SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands).

Vladímír Lenín byggði kenningar sínar undir bók Hilferdings Das Finanzkapital (1910). Hugmyndafræði Leníns byggist á sósíalískri byltingu og upplýst af skilningi á kapítalisma í heimsvaldamynd sinni. Lenín skrifaði ritgerð árið 1916 um heimsvaldastefnu. Hann skilgreindi heimsvaldastefnu sem „kapítalisma á því þróunarstigi sem yfirráð einokunar og fjármálamagn hefur tekið á sig mynd þar sem útflutningur fjármagns hefur fengið mikilvægi, þar sem skipting heimsins eftir alþjóðlegum sjóðum er hafin og þar sem kapítalísk lönd hafa klárað að deila öllu landsvæði jarðar.“ einnig má nefna að nýlendustefnan og æðsta stig auðvaldsins byggir á kenningum Hilferding.

Fyrri heimsstyrjöldin og útlegð

Hilferding var á móti þáttöku Þýskalands í fyrri heimsstyrjöldinni og mótfallinn stríðsskuldabréfum til að fjármagna stríðið.Árið 1915 var hann kveðinn í austurríska herinn og starfaði á Ítölsku vígstöðunum sem læknir þar til stríðinu lauk árið 1918. Eftir stríðið vann hann sem ritstjóri Freiheit.

Árið 1938 flutti hann til Parísar en tveim árum seinna þegar Frakkland féll undir hendur nasista flutti hann á Hotel Forum í Arles ásamt Rudolf Breitscheid. Þar hóf hann að skrifa sitt síðasta verk með titlinum Das historische Problem. Hann var síðan handtekinn af Vichy-stjórninni í Frakklandi árið 1941.  Hilferding var síðar fluttur til Parísar þar sem hann lést en dauði hans átti sér stað með óljósum hætti, þær tilgátur eru að hann hafi annaðhvort framið sjálfsvíg vegna ótta við það sem biði hans í höndum Gestapo eða að pyntingar Gestapo hafi leitt hann til dauða. Seinni kona Hilferding, Rosa flutti til Boston eftir andlát eiginmanns hennar og starfaði þar sem læknir.