Robert Maxwell
Robert Maxwell | |
|---|---|
 Robert Maxwell árið 1989. | |
| Fæddur | Ján Ludvík Hyman Binyamin Hoch 10. júní 1923 |
| Dáinn | 5. nóvember 1991 (68 ára) Á Atlantshafi undan Kanaríeyjum |
| Gröf | Olíufjallið, Jerúsalem |
| Ríkisfang | Tékkóslóvakía Ísrael Frakkland Bretland |
| Störf |
|
| Flokkur | Verkamannaflokkurinn |
| Maki | Elisabeth Meynard (g. 1945) |
| Börn | 9; þ. á m. Ghislaine |
Ian Robert Maxwell (fæddur undir nafninu Ján Ludvík Hyman Binyamin Hoch; 10. júní 1923 – 5. nóvember 1991) var bresk-franskur fjölmiðlajöfur og stjórnmálamaður af tékkóslóvakískum uppruna. Hann var á sínum tíma einn umsvifamesti dagblaðaeigandi í Bretlandi og sat um skeið á þingi fyrir Verkamannaflokkinn.
Maxwell lést undir umdeildum kringumstæðum á snekkju sinni á Atlantshafi árið 1991. Eftir dauða hans var upplýst um að hann hafði staðið í stórfelldum fjársvikum, sem leiddu til þess að fjölmiðlaveldi hans leystist upp innan fárra ára.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Robert Maxwell fæddist undir nafninu Jan Ludvík Hoch í þorpinu Solotvyno í Tékkóslóvakíu og var af fátækum gyðingaættum.[1] Hann strauk ungur frá Tékkóslóvakíu til Frakklands og síðan til Bretlands, þar sem hann gekk í breska herinn. Hann barðist með Bretum í seinni heimsstyrjöldinni og var sæmdur heiðursmerki fyrir hugrekki og vasklega framgöngu af Bernard Montgomery hermarskálki.[2] Næstum allir ættingjar hans voru drepnir í útrýmingarbúðum nasista á styrjaldartímanum.[3]
Hoch tók upp nafnið Robert Maxwell á styrjaldartímanum en hafði áður nefnt sig Leslie du Maurier og síðan Leslie Jones.[3] Eftir stríðið flutti hann til Bretlands og sneri sér að bókaútgáfu. Maxwell efnaðist ágætlega á því að selja enskum og bandarískum bókasöfnum vísindalegar handbækur sem hann hafði keypt á lágu verði frá þýsku bókafélagi. Hann stofnaði síðan árið 1951 sína eigin bókaútgáfu, Pergamon Press, sem gaf út ýmsar fræðibækur, kennslubækur og leiðarvísa. Maxwell varð milljónamæringur á rekstri bókaútgáfunnar.[1]
Maxwell gekk í Verkamannaflokkinn stuttu eftir að hann flutti til Bretlands og tók þátt í fjársöfnun fyrir flokkinn. Hann vingaðist við flokksleiðtogann Hugh Gaitskell, sem tryggði honum sæti á framboðslista flokksins fyrir kjördæmi í London. Maxwell var þannig kjörinn á neðri deild breska þingsins fyrir Verkamannaflokkinn árið 1964. Harold Wilson, eftirmaður Gaitskell, hafði ekki eins mikið álit á Maxwell og hann hlaut því ekki sæti í ríkisstjórn Wilsons þegar Verkamannaflokkurinn komst í stjórn á ný.[1]
Maxwell seldi Pergamon Press seint á sjöunda áratugnum en var þá sakaður af bandaríska kaupandanum um að hafa gefið villandi upplýsingar um verðgildi fyrirtækisins. Í skýrslu frá opinberri rannsókn á sölunni var því lýst yfir að Maxwell væri „ekki hæfur til að vera við bústjórn fyrirtækis“. Maxwell tókst engu að síður að kaupa Pergamon Press aftur árið 1974 og á næstu árum ferðaðist hann um heiminn og keypti ýmis fyrirtæki, meðal annars prentsmiðjur, sjónvarpsstöðvar, dagblöð, lyfjaframleiðslufyrirtæki og tölvufyrirtæki.[3]
Árið 1981 keypti Maxwell prentiðnaðarfyrirtækið BPC, sem hann nefndi Maxwell Communication Corporation (MCC).[4] Árið 1984 festi hann síðan kaup á Mirror Group Newspapers og með því Daily Mirror, Sunday Mirror og fleiri blöð. Maxwell lét breyta um stefnu og reyndi að líkja eftir efnistökum The Sun, sem hafði tekið fram úr Daily Mirror í sölu nokkru áður. Meðal annars lét hann léttklæddar konur prýða síður blaðsins og hélt leiki þar sem vinningshafar áttu að geta unnið milljón pund. Samkvæmt starfsfólki blaðanna bjó Maxwell þannig um hnútanna að enginn gæti í raun unnið verðlaunin.[5]
Maxwell varð þekktur fyrir ráðríki á blöðum sínum. Hann skipti sér óspart af ritstjórnum blaðanna og fékk gjarnan fréttir af sjálfum sér eða störfum sínum birtar í þeim.[3] Roy Greenslade, ritstjóri Daily Mirror, lét síðar þau orð falla að ómögulegt hafi verið að vinna með Maxwell vegna afskiptasemi hans.[5]
Þegar veldi Maxwell varð mest átti hann um 400 fyrirtæki. Árið 1988 keypti hann bandaríska útgáfurisann Macmillan Publishers en þessi kaup fóru fljótt að sliga samsteypuna, sem safnaði skuldum á miklum hraða. Á sama tíma hélt Maxwell áfram að útvíkka veldi sitt, meðal annars með kaupum á slúðurblaðinu New York Daily News og stofnun blaðsins The European árið 1990, sem Maxwell vildi gefa út um alla Evrópu. Árið 1991 fóru fjölmiðlar í auknum mæli að fjalla um slæma fjárhagsstöðu fyrirtækja Maxwell og vafasamar millifærslur innan samsteypunnar.[5]
Stuttu fyrir andlát sitt átti Maxwell í deilum við bandaríska rannsóknarblaðamanninn Seymour Hersh, sem sakaði Maxwell um að eiga í samstarfi við ísraelsku leyniþjónustuna Mossad. Maxwell vísaði þessu á bug og hótaði því að fara í meiðyrðamál gegn Hersh. Maxwell var einnig sakaður um að eiga í samstarfi við sovésku leyniþjónustuna KGB. Sovéskur njósnari að nafni Zaloman Levítskíj sakaði Maxwell um að hafa gert samning við Sovétríkin um að aðstoða þau ef þörf krefði á stríðsárunum og um að hafa átt leynilegan fund með yfirmanni KGB, Júríj Andropov, árið 1968. Árið 1990 hélt blaðið Sunday Express því jafnframt fram að sovéski leiðtoginn Míkhaíl Gorbatsjov hefði tryggt Maxwell 4,5 milljón dollara lán í skiptum fyrir samninga um að hjálpa við að halda sovéskum harðlínumönnum í skefjum.[4]
Andlát Maxwells og afdrif fjölmiðlaveldisins
[breyta | breyta frumkóða]Maxwell lést með sviplegum hætti þann 5. nóvember árið 1991 þegar hann féll fyrir borð af lystisnekkju sinni, Lady Ghislaine, undan ströndum Kanaríeyja. Spænskir leitarmenn voru um sjö klukkustundir að finna lík Maxwells á floti í hafinu. Lík hans var krufið í Las Palmas og var komist að þeirri niðurstöðu að Maxwell hefði ekki drukknað, heldur hefði hann verið látinn áður en hann féll fyrir borð, líklega vegna hjartabilunar.[6] Opinber skýring á andlátinu var að Maxwell hefði látist úr hjartaáfalli og drukknun en orðrómar fóru á kreik um að hann hefði fyrirfarið sér með því að kasta sér fyrir borð.[5]
Maxwell var jarðsettur með sæmd við Olíufjallið í Ísrael sem hálfgerð þjóðhetja og synir hans, Kevin og Ian, tóku við rekstri fjölmiðlasamsteypunnar. Vegna hruns í virði hennar eftir andlát Maxwells urðu bræðurnir að setja hana undir stjórn þrotabússtjóra. Þegar tekið var að rannsaka fjármál fyrirtækjanna kom hins vegar í ljós að rúmlega 700 milljónir bandaríkjadala höfðu horfið úr lífeyrissjóðum almenningshlutafélaga samsteypunnar síðustu árin.[4]
Frekari rannsóknir leiddu í ljós að Maxwell hafði stolið fé úr lífeyrissjóðum starfsfólks síns til að greiða skuldir fyrirtækisins. Alls vantaði um 440 milljónir punda, sem setti afkomu rúmlega 30.000 starfsmanna Maxwells í mikla óvissu. Eftir nokkurra ára málarekstur var gerð dómsátt sem fól í sér að meirihluta fjármunanna sem hafði verið stolið úr lífeyrissjóðunum var skilað. Breska ríkið greiddi 100 milljónir punda en afgangurinn var greiddur úr þeim fyrirtækjum Maxwell-veldisins sem eftir voru, endurskoðendastofum og fjárfestingabönkum.[5]
Einkahagir
[breyta | breyta frumkóða]Eiginkona Maxwells til rúmlega 40 ára var hin franska Elisabeth Meynard.[7] Eitt barna þeirra er Ghislaine Maxwell, sem var handtekin árið 2020 sem samverkamaður kynferðisafbrotamannsins Jeffrey Epstein.[8]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 3 Þórarinn Þórarinsson (24. október 1968). „Kaupir flokksbróðir Wilsons vikublað fyrir 27 millj. punda?“. Tíminn. bls. 9.
- ↑ Ingibjörg Árnadóttir (19. nóvember 1987). „Blaðakóngurinn“. Alþýðublaðið. bls. 7.
- 1 2 3 4 Birna Huld Helgadóttir (1. febrúar 1992). „Maxwell og maðurinn á bak við útgáfuna og fjármálahneykslið“. Heimsmynd. bls. 34–37; 78.
- 1 2 3 Guðmundur Halldórsson (15. desember 1991). „Fjölmiðlaveldi Maxwells í rústum“. Morgunblaðið. bls. 14–15.
- 1 2 3 4 5 Þorgils Jónsson (10. desember 2017). „Í þá tíð… Dauði fjölmiðlamógúlsins“. Kjarninn. Sótt 14. febrúar 2026.
- ↑ Magnús Torfi Ólafsson (16. nóvember 1991). „Blaðakóngur verður heimsfréttamatur“. Dagblaðið Vísir. bls. 14.
- ↑ „Var honum trú allt til dauða“. Tíminn. 23. nóvember 1991. bls. 29.
- ↑ Guðný Hrönn (4. júlí 2020). „Hver er Ghislaine Maxwell? – Hægri hönd Jeffrey Epsteins“. Mannlíf. Sótt 15. febrúar 2026.