Reisubók Gúllívers
 Mynd úr fyrstu útgáfu Reisubókar Gúllívers. | |
| Höfundur | Jonathan Swift |
|---|---|
| Upprunalegur titill | Gulliver's Travels |
| Þýðandi | Jón St. Kristjánsson (2011) |
| Land |  England |
| Tungumál | Enska |
| Stefnur | Ádeila, fantasía, ferðasaga |
| Útgefandi | Benjamin Motte |
Útgáfudagur | 28. október 1726 |
| ISBN | ISBN 9789979332428 |
Reisubók Gúllívers (enska: Gulliver's Travels) er skáldsaga eftir eftir ensk-írska rithöfundinn Jonathan Swift sem kom fyrst út árið 1726.[1][2] Bókin er gagnrýnin táknsaga um samtíma Swifts. Sagan er ádeila á mannlegt eðli og skopstæling á bókmenntagrein reisubóka og ferðasagna. Reisubók Gúllívers er þekktasta verk Swifts og er í dag talin sígilt verk enskra bókmennta. Swift sagðist hafa skrifað söguna „til að pirra heiminn frekar en að afvegaleiða hann“.[3]
Sagan fjallar um Lemúel Gúllíver, fyrrverandi skurðlækni sem er orðinn skipstjóri nokkurra skipa. Á siglingum til Austur-Indía verður Gúllíver skipbrotsmaður í fjórum afar undarlegum löndum. Bókin varð afar vinsæl þegar hún kom út, bæði vegna þess að hún þótti skemmtileg saga sem lesendur gátu samsamað sig við en einnig vegna beittrar samfélagsgagnrýni Swifts. Reisubók Gúllívers, sem er háðsádeila, er uppfull af glettinni gagnrýni á ýmsa kjánalega þætti mannlegs eðlis og samfélagsins.
Reisubók Gúllívers hlaut frá upphafi góðar viðtökur. Enska leikskáldið John Gay, sem var vinur Swifts, skrifaði í bréfi árið 1726 að bókin væri lesin af jafnmiklum áhuga í þingsölum og barnaherbergjum.[4][5] Bókin hefur verið kölluð „meistaraverk viðvarandi og villimannslegrar reiði“ og rithöfundurinn William Makepeace Thackeray lýsti henni sem „ofsafenginni, trylltri og klúrri“.[6] Bókin hafði áhrif á franska heimspekinginn Voltaire og var innblástur að bókum eins og vísindaskáldsögunni The Prize Ship (1954) eftir Philip K. Dick og Dýrabæ (1945) eftir George Orwell.[6]
Líkt og Róbinson Krúsó eftir Daniel Defoe (1719), sem einnig er ævintýrasaga um skipbrotsmann, hefur Reisubók Gúllívers gjarnan verið gefin út í seinni tíð sem barnabók, þar sem aðeins er sagt frá tveimur af fjórum ferðum Gúllívers og dregið er úr harkalegri samfélagsádeilu Swifts.[7] Swift fann einnig upp fjölda enskra nýyrða i bókinni, eins og jahú (manneskjur með dýrslega eiginleika)[8] og puttar (agnarsmáar manneskjur).[9][10] Á köflum leikur Swift sér með orð, eins og með því að nefna svífandi borg sem táknar England og nýlendustjórn Englendinga á Írlandi Lapúta. Orðið kemur úr la puta á spænsku, sem þýðir „hóra“.[7]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Swift, Jonathan (2003): Gulliver's Travels. Red.: DeMaria, Robert J.. Penguin. ISBN 9780141439495; s. xi.
- ↑ Swift, Jonathan (2009): Gulliver's Travels. Rawson, Claude, red. W.W. Norton. ISBN 978-0-393-93065-8; s. 875.
- ↑ «Jonathan Swift (1667 - 1745)», Lapham's Quarterly
- ↑ Gay, John (17. november 1726): «Letter to Jonathan Swift», Communion Arts Journal.
- ↑ Swift, Jonathan (1995): Gulliver's Travels: Complete, Authoritative Text with Biographical and Historical Contexts, Critical History, and Essays from Five Contemporary Critical Perspectives, Bedford Books of St. Martin's Press.
- 1 2 McCrum, Robert (6. oktober 2013): «The 100 best novels written in English: the full list», The Guardian. 17. august 2015.
- 1 2 Cook, Daniel (28. november 2017): «Gulliver’s Travels Wasn’t Meant to Be a Children’s Book And More Things You Didn’t Know About the Literary Classic», Smithsonian Magazine
- ↑ «yahoo (n.)», Online Etymology Dictionary
- ↑ «Lilliputian (adj.)», Online Etymology Dictionary
- ↑ «lilleputt», NAOB
