Rauða kverið

Rauða kverið er safn tilvitnana í verk kínverska kommúnistaleiðtogans Maó Zedong (1893–1976), sem hafði mikil áhrif í að virkja hina svokölluðu „Rauðu varðliða“ í kínversku menningarbyltingunni á sjöunda áratug 20. aldar. ^[1]

Rauða kverið er vestrænt gælunafn en formleg heitir bókin Tilvitnanir í Maó formann (毛主席语录; pinyin: Máo zhǔxí yǔlù). Bókin var gefin út í stórum stíl á kínversku frá 1964 í þeirri mynd sem bókin varð heimsfræg, í vasastærð með rauðri kápu, og síðan á fjölda annara tungumála.

Bókin er í dag vinsæl söluvara meðal kínverskra götusala á ferðamannastöðum landsins; en hún hefur ekki lengur neina pólitíska þýðingu í Kína.

Gælunafn og sögulegt samhengi

Íslenska heiti bókarinnar, Rauða kverið, á rætur sínar að rekja til Vesturlanda sem hugtak fyrir vasaútgáfur sem voru dreifðar á vestrænum tungumálum sem flestar heita í stíl við Litla rauða bókin. Kínverska heitið sem kemur næst þessu er 红宝书 (Hóng bǎoshū, bókstaflega „rauða dýrmæta bókin“), og þetta nafn varð vinsælt í Kína á tímum menningarbyltingarinnar.

Fyrstu útgáfurnar voru skreyttar með kalligrafíu eftir Lin Biao (1907–1971), einn af nánustu samstarfsmönnum Maós á tímum menningarbyltingarinnar. Formálinn að annarri kínversku útgáfunni árið 1966 var skrifaður af Lin Biao. Hann hófst svona:

„Félagi Maó Zedong er mesti marx-lenínisti samtímans. Hann hefur tekið við, varið og snilldarlega þróað marx-lenínisman og fært hann á hærra og alveg nýtt stig.“

Lin Biao fórst í flugslysi 1971 og virðist hafa verið á flótta til Sovétríkjanna. Samkvæmt opinberum frásögum kínverskra yfirvalda skipulagði hann valdarán en reyndi síðan að flýja Kína þegar upp um komst. Óháð því hvort þessi frásaga af atburðunum er sannsöguleg, þá var dauði Lins alvarlegt áfall fyrir ímynd Maós og upphafið að endalokum menningarbyltingarinnar.

Eftir dauða Lin Biao var fyrirskipað að formáli hans yrði rifin úr öllum eintökum af bókinni sem voru í umferð eða, eins og sagt var, „útrýma eitri illmennisins Lin“.^[2]

Talið er að bókin hafi samtals varið prentuð í meira en einum milljarða eintaka innan og utan Kína.^[3] Rauða kverið er þess vegna sennilega næst mest prentaða bókinn í heimi, næst á eftir Biblíunni.

Á seinni hluta sjöunda áratugar 20. aldar og í nokkur ár eftir það var Rauða kverið áberandi tákn kínversks kommúnisma. Það er erfitt að finna myndir af kínverskum kommúnistaleiðtogum eða Rauðu varðliðunum án þess að þeir sýndu eintak sitt af Rauða kverinu, sem var yfirleitt haldið hátt á loft eins og sigurfána.

Eftir dauða Maós

Eftir dauða Maós árið 1976 dvínuðu vinsældir bókarinnar mjög hratt í Kína. Þótt það sem var kallað Hugsanir Maós hélt áfram að vera hluti af opinberri hugmyndafræði kínverska kommúnistafloksins, var fólk nú hvatt til að skila eintökum sínum af bókinni. Þann 12. febrúar 1979 fyrirskipaði kynningardeild kínverska kommúnistaflokksins að útgáfum á tilvitnunum í Maó formann skyldi hætt. Deildin sagði að tilvitnanir væru afbökun á hugsun Maó og hefðu „útbreidd og skaðleg áhrif“ og stutt vinstriöfgahyggju.^[4]

Bókin hefur aldrei verið opinberlega endurprentuð í Kína síðan 1979, en ódýr afrit af tvítyngdri (enskri/kínverskri) útgáfu hafa verið seld ferðamönnum á fjölmörgum flóamörkuðum í Kína á seinni áratugum.

Íslensk útgáfa

Brynjólfur Bjarnason þýddi ritið úr ensku og bókaútgáfa Heimskringla gaf hana út árið 1967 undir heitinu Rauða kverið : úr ritum eftir Maó Tse-Tung. Heimskringla gaf út bókina að nýju 1969 en þá undir heitinu Kaflar úr ritum eftir Maó Tse-Tung. Var þetta gert að óskum kínverska útgáfufyrirtækisins.

Það má nefna að SÍNE, Samband íslenzkra námsmanna erlendis, gaf út Rauða kverið handa skólanemum árið 1971 í þýðingu Egils Egilssonar. En höfundar voru norsku kennarararnir Bo Andersen, Sören Hansen og Jesper Jensen og hafði bókin ekkert með Maó að gera en var mjög í anda róttæknisveiflu 8. áratugs 20. aldar.

Tengt efni

Tilvísanir

↑ Sverrir Jakobsson (Október 2005). „Hvað fólst í menningarbyltingunni í Kína?“. Vísindavefur.
↑ Zhengyuan Fu (1994). Autocratic Tradition and Chinese Politics. Cambridge University Press. bls. 186.
↑ Cook, Alexander C., ritstjóri (2013). "Preface". Mao's Little Red Book: A Global History. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05722-7.
↑ Leese, Daniel; Úr Cook, Alexander C. (ritstjóri). Maó's Little Red Book: A Global History (2013). "A Single Spark: Origins and Spread of the Little Red Book in China". Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05722-7.

[1] Sverrir Jakobsson (Október 2005). „Hvað fólst í menningarbyltingunni í Kína?“. Vísindavefur.

[2] Zhengyuan Fu (1994). Autocratic Tradition and Chinese Politics. Cambridge University Press. bls. 186.

[3] Cook, Alexander C., ritstjóri (2013). "Preface". Mao's Little Red Book: A Global History. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05722-7.

[4] Leese, Daniel; Úr Cook, Alexander C. (ritstjóri). Maó's Little Red Book: A Global History (2013). "A Single Spark: Origins and Spread of the Little Red Book in China". Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05722-7.

[1]

[2]

[3]

[4]