Ríkisstjórar Noregs
Ríkisstjórar Noregs (norska: stattholder; danska: statholder; sænska: ståthållare, riksståthållare) voru fulltrúar konungs í Noregi frá 1572 til 1873. Hlutverk ríkisstjóra var að vera tengiliður milli alþýðu og embættismanna í Noregi og dönsku krúnunnar, og að hafa yfirumsjón með skattheimtu.[1]
Embættið var formlega tekið upp árið 1572 þegar Poul Huitfeldt var skipaður ríkisstjóri í kjölfar sjö ára stríðsins. Lengst af var ríkisstjórinn jafnframt lénsherra í Akershus. Áhrif ríkisstjóra á stjórn mála í Noregi voru mismikil, og konungur gat að vild frestað eða sleppt skipun í embættið. Embættið var þannig lagt niður í nokkur skipti. Embættið var endanlega afnumið 1873 að kröfu norska þingsins eftir miklar deilur milli þingsins og Svíakonungs.[2]
Listi
[breyta | breyta frumkóða]- Poul Huitfeldt (1572–1577)
- Ludvig Ludvigsson Munk (1577–1583)
- Embættið lagt niður 1583–88
- Axel Gyldenstjerne (1588–1601)
- Jørgen Friis (1601–1608)
- Enevold Kruse (1608–1618)
- Jens Juel (1618–1629)
- Christoffer Urne (1629–1642)
- Hannibal Sehested (1642–1651)
- Gregers Krabbe (1651–1655)
- Niels Trolle (1656–1661)
- Iver Krabbe (1661–1664)
- Ulrik Fredrik Gyldenløve (1664–1699)
- Ove Juel (vararíkisstjóri) (1669–1674)
- Erik Banner (vararíkisstjóri) (1679–1681)
- Just Høeg (vararíkisstjóri) (1682–1694)
- Frederik Gabel (vararíkisstjóri) (1699–1708)
- Johan Vibe (vararíkisstjóri) (1708–1710)
- Waldemar Løvendal (1710–1712)
- Claus Henrik Vieregg (vararikisstjóri) (1712–1713)
- Frederik Krag (vararíkisstjóri) (1714–1721)
- Ditlev Vibe (1721–1731)
- Christian Rantzau (1731–1739)
- Embættið lagt niður 1739–50
- Jacob Benzon (vararíkisstjóri) (1750–1770)
- Karl av Hessen (ríkisstjóri að nafni til) (1766–1770)
- Jacob Benzon (1770–1771)
- Embættið lagt niður 1771–1809
- Christian August (1809–1810)
- Frederik av Hessen (1810–1813) (vararíkisstjóri)
- Christian Frederik (1813–1814)
- Hans Henrik von Essen (1814–1816)
- Carl Mörner (1816–1818)
- Johan August Sandels (1818–1827)
- Baltzar von Platen (1827–1829)
- Embættið lagt niður 1829–36
- Herman Wedel-Jarlsberg (1836–1840)
- Severin Løvenskiold (1841–1856)
- Embættið lagt niður 1856–73
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Øystein Rian (25. nóvember 2015). „Stattholderen i Norge 1572–1660“. Norgeshistorie– Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk.
- ↑ Mardal, Magnus A. (26. nóvember 2024). „Stattholderstriden“. Store norske leksikon.