Ránið á týndu örkinni

Ránið á týndu örkinni
Raiders of the Lost Ark
Leikstjóri	Steven Spielberg
Handritshöfundur	Lawrence Kasdan
Söguhöfundur	George Lucas Philip Kaufman
Framleiðandi	Frank Marshall
Leikarar	Harrison Ford Karen Allen Paul Freeman Ronald Lacey John Rhys-Davies Denholm Elliott
Kvikmyndagerð	Douglas Slocombe
Klipping	Michael Kahn
Tónlist	John Williams
Fyrirtæki	Lucasfilm Ltd.
Dreifiaðili	Paramount Pictures
Frumsýning	12. júní 1981 (1981-06-12)
Lengd	115 mínútur
Land	Bandaríkin
Tungumál	Enska
Ráðstöfunarfé	$20 milljónir
Heildartekjur	$389,9 milljónir
Framhald	Indiana Jones og musteri óttans

Ránið á týndu örkinni (enska: Raiders of the Lost Ark) er bandarísk hasar- og ævintýramynd í leikstjórn Stevens Spielberg, með handrit eftir Lawrence Kasdan. Handritið var byggt á söguhugmynd eftir George Lucas og Philip Kaufman. Myndin gerist árið 1936 og skartar Harrison Ford í hlutverki fornleifafræðingsins Indiana Jones, sem á í kapphlaupi við þýska nasista um að finna hina týndu sáttmálsörk, sem sagt er að geti gert heri ósigranlega. Jones slæst í för með fyrrum ástkonu sinni, Marion Ravenwood (Karen Allen) og reynir að koma í veg fyrir að keppinautur sinn, spilltur fornleifafræðingur að nafni René Belloq (Paul Freeman), vísi nasistunum veginn að örkinni og ægimætti hennar.

George Lucas fékk hugmyndina að Ráninu á týndu örkinni snemma á áttunda áratugnum. Hann vildi gera nútímaútgáfu af framhaldsmyndum sem voru vinsælar snemma á 20. öld. Þeir Kaufman þróuðu hugmyndina saman og Kaufman stakk upp á því að sáttmálsörkin yrði takmark myndarinnar. Lucas ákvað að endingu að einbeita sér frekar að kvikmyndinni Stjörnustríði, sem kom út 1977. Sama ár og Stjörnustríð kom út sagði Lucas Steven Spielberg frá hugmyndinni að Ráninu á týndu örkinni og Spielberg ákvað að taka þátt í gerð myndarinnar nokkrum mánuðum síðar. Félagarnir áttu hugmyndir að ýmsum leikatriðum og hasarsenum fyrir myndina en þeir réðu Kasdan til að skrifa söguna á milli þeirra. Aðaltökur hófust í júní árið 1980 með 20 milljóna dala ráðstöfunarfé og þeim lauk í september sama ár. Tökurnar fóru fram í kvikmyndatökuverinu Elstree Studios á Englandi og í La Rochelle í Frakklandi, Túnis og Hawaii.

Í aðdraganda frumsýningar myndarinnar mældist lítill áhugi á henni í könnunum meðal áhorfenda, sér í lagi miðað við Superman II, sem kom út árið á undan. Ránið á týndu örkinni fór hins vegar langt fram úr vonum framleiðendanna, halaði inn um 354 milljónum á heimsvísu og varð arðbærasta kvikmynd ársins 1981. Sums staðar var hún sýnd í kvikmyndahúsum í meira en ár. Myndin hlaut einnig mikið lof gagnrýnenda fyrir leikatriði sín, fyndni og stórbrotnar hasarsenur. Myndin var tilnefnd til fjölda verðlauna og vann meðal annars fimm Óskarsverðlaun, sjö Saturn-verðlaun og ein BAFTA-verðlaun.

Ránið á týndu örkinni er talin meðal bestu kvikmynda allra tíma og hefur markað djúp spor í dægurmenningu. Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu National Film Registry árið 1999. Ránið á týndu örkinni varð fyrsta myndin í kvikmyndaröð um ævintýri Indiana Jones, sem telur til sín fjórar aðrar myndir: Musteri óttans (1984), Síðasta krossferðin (1989), Konungsríki kristalshauskúpunnar (2008) og Örlagaskífan (2023). Einnig hafa komið út sjónvarpsþættir, tölvuleikir, myndasögur, skáldsögur, skemmtigarðar og leikföng um Jones og ævintýri hans.

Tilvísanir

  Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.