Orrustan við Tsushima
Orrustan við Tsushima var lokasjóorrustan í stríði Rússlands og Japans. Hún fór fram 27.-28. maí 1905 í Tsushima-sundi, eystri hluta Kóreusunds. Orrustunni lauk með algjörum ósigri keisaralega rússneska flotans. Sjóorrustan er eina sjóorrustan milli tveggja flota nútímaorrustuskipa úr stáli sem hefur lokið með sigri annars aðila.[1][2] Þetta var líka fyrsta sjóorrustan þar sem loftskeytasendingar léku lykilhlutverk.[3][4] Breski herforinginn George Sydenham Clarke sagði að þessi orrusta hefði verið mesta og mikilvægasta sjóorrusta sögunnar frá orrustunni við Trafalgar.[5] Í Japan er orrustan þekkt sem „sjóorrustan um Japanshaf“.
Orrustan stóð milli sameinaða japanska flotans undir stjórn Tōgō Heihachirō, og annarrar rússnesku Kyrrahafsflotadeildarinnar undir stjórn Zínovíj Rozhestvenskíj. Rússneski flotinn hafði siglt 18.000 sjómílur (33.000 km) í sjö mánuði frá Eystrasalti til Kyrrahafs. Rússar vonuðust til að ná höfn í Vladívostok, tryggja yfirráð á sjó og aðstoða keisaralega rússneska herinn í Mansjúríu. Rússneski flotinn var með mun fleiri orrustuskip, en var mun eldri og hæggengari en japanski flotinn. Japanar höfðu yfir að ráða þrefalt fleiri skipum í allt. Þeir komu auga á rússneska flotann snemma morguns 27. maí og orrustan hófst síðdegis. Rozhestvenskíj særðist og missti meðvitund í fyrstu átökunum, og áður en sólin settist hafði fjórum orrustuskipum verið sökkt. Um nóttina réðust japanskir tundurspillar og tundurskeytabátar á hin skipin, og um morguninn 28. maí gafst rússneski aðmírállinn Níkolaj Nebogatov upp.
Rússar misstu öll 11 orrustuskipin. Sjö þeirra var sökkt, en fjögur hertekin. Nokkur herskip sluppu; eitt beitiskip og tveir tundurspillar náðu Vladívostok, og tvö aukabeitiskip og eitt birgðaskip náðu að flýja til Madagaskar. Þrjú beitiskip voru sett í herkví af Bandaríkjunum í Maníla þar til stríðinu lauk. Átta aukabeitiskip og enn tundurspillir voru afvopnuð og haldið af Kína í Sjanghaí. Mannfall var mikið í liði Rússa. Yfir 5000 létu lífið og 6000 voru teknir höndum.[6] Japanar misstu engin stór herskip og aðeins 117 menn.[7]
Í orrustunni misstu Rússar nær öll þungvopnuð skip Eystrasaltsflotans og neyddust til að semja um frið. Friðarsamningarnir í Portsmouth voru undirritaðir í september 1905. Í Japan var litið á orrustuna sem einn af mestu sigrum í allri sögu Japans, og Tōgō var hylltur sem þjóðhetja. Flaggskip hans, Mikasa, er nú safnskip í höfninni í Yokosuka.
Orrustan hafði miklar pólitískar og menningarlegar afleiðingar um allan heim. Þetta var í fyrsta skipti sem eitt af Evrópuveldunum hafði beðið ósigur í nútímanum.[8][9] Á Vesturlöndum átti hún þátt í að skapa ótta við „gulu hættuna“ og veikti hugmyndina um yfirburði hvíta mannsins.[10][11] Mahatma Gandhi (Indlandi), Mustafa Kemal Atatürk (Tyrklandi), Sun Yat-sen (Kína) og Jawaharlal Nehru (Indlandi) voru meðal þeirra framtíðarleiðtoga Asíuríkja sem fögnuðu sigrinum yfir nýlenduveldinu.[12] Með sigrinum varð Japan sjötta mesta sjóveldi heims meðan rússneski sjóherinn varð lítt sterkari en floti Austurríkis-Ungverjalands.[13]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Sterling 2008, bls. 459.
- ↑ Vego 2009, bls. V-76.
- ↑ Busch 1969, bls. 137–138.
- ↑ Evans & Peattie 1997, bls. 84.
- ↑ Semenoff 1907, bls. ix.
- ↑ Corbett 2015b, bls. 445, 446.
- ↑ Regan 1992, bls. 178.
- ↑ Forczyk 2009, Back cover
- ↑ Pleshakov 2002, bls. xvi.
- ↑ Corbett 2015a, bls. 31, 32, 56.
- ↑ „the Impact of the Russo-Japanese War in Asia“. The American Forum for Global Education. Afrit af upprunalegu geymt þann 6 janúar 2003. Sótt 25 apríl 2010.
- ↑ Mishra, Pankaj (20. mars 2013). „The guns of Tsushima, and the birth of modern Asia“. National Post.
- ↑ Sondhaus 2001, bls. 192.
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Busch, Noel F. (1969). The Emperor's Sword: Japan vs. Russia in the Battle of Tsushima. New York: Funk & Wagnall's.
- Corbett, Sir Julian (2015a) [1914]. Maritime Operations In The Russo-Japanese War 1904–1905, Vol. 1. Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-197-6.
- Corbett, Sir Julian (2015b) [1915]. Maritime Operations In The Russo-Japanese War 1904–1905, Vol. 2. Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-198-3.
- Evans, David C; Peattie, Mark R (1997). Kaigun: strategy, tactics, and technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-192-7.
- Forczyk, Robert (2009). Russian Battleship vs Japanese Battleship, Yellow Sea 1904–1905. Osprey. ISBN 978-1-84603-330-8.
- Pleshakov, Konstantin (2002). The Tsar's last armada: the epic journey to the Battle of Tsushima. New York: Basic Books. ISBN 0-465-05792-6.
- Regan, Geoffrey (1992). „The Battle of Tsushima 1905“. The Guinness Book of Decisive Battles. Guinness Publishing.
- Semenoff, Captain Vladimir (1907). The Battle of Tsu-Shima. Þýðing eftir Lindsay, Captain A. B. (Second. útgáfa). London: John Murray.
- Sondhaus, Lawrence (2001). Naval Warfare, 1815–1914. New York: Routledge. ISBN 0-41521-477-7.
- Sterling, Christopher H. (2008). Military communications: from ancient times to the 21st century. ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-732-6. Afrit af uppruna á 25 maí 2020. Sótt 13 febrúar 2016.
- Vego, Milan N. (2009). Naval War College Press (U.S.) (ritstjóri). Joint Operational Warfare: Theory and Practice. Government Printing Office. bls. V2 Historical Companion. ISBN 978-1-884733-62-8.