Nosferatu

Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens
Auglýsing úr þýsku tímariti
Leikstjóri	F. W. Murnau
Handritshöfundur	Henrik Galeen
Byggt á	Drakúla eftir Bram Stoker
Framleiðandi	Enrico Dieckmann Albin Grau
Leikarar	Max Schreck Gustav von Wangenheim Greta Schröder Alexander Granach
Kvikmyndagerð	Fritz Arno Wagner Günther Krampf
Tónlist	Hans Erdmann (frumsýning 1922)
Fyrirtæki	Prana-Film GmbH
Frumsýning	4. mars 1922 (1922-03-04) (Þýskaland)
Lengd	63–94 mínútur, eftir útgáfu
Land	Þýskaland
Tungumál	Þögul kvikmynd Þýskur texti

Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens er þýsk þögul hryllingsmynd frá árinu 1922 sem F. W. Murnau leikstýrði. Myndin er lauslega byggð á skáldsögunni Drakúla eftir Bram Stoker frá 1897. Kvikmyndagerðarmennirnir höfðu hins vegar ekki leyfi höfundarréttarhafa til að kvikmynda bókina og því var nöfnum allra persónanna breytt. Drakúla greifi heitir í myndinni Orlok greifi og orðið nosferatu er notað frekar en vampíra. Max Schreck fór með aðalhlutverkið sem Orlok greifi en Gustav von Wangenheim lék fasteignalögmanninn sem heimsækir hann.

Nosferatu er talin ein áhrifamesta hryllingsmynd allra tíma og ein þekktasta kvikmynd þýsks expressjónisma. Tímaritið Empire setti myndina í 21. sæti á lista yfir bestu kvikmyndir allra tíma á öðrum tungumálum en ensku.

Árið 1979 leikstýrði Werner Herzog endurgerð af myndinni með titlinum Nosferatu – Phantom der Nacht. Endurgerðin hlaut góða dóma og var kölluð „ljóðræn endurupptaka“ á kvikmynd Murnau. Árið 2024 kom út bandarísk endurgerð af myndinni í leikstjórn Robert Eggers með Bill Skarsgård í hlutverki Orloks greifa og Willem Dafoe og Aaron Taylor-Johnson í aukahlutverkum.

Söguþráður

Kvikmyndin Nosferatu í heild sinni.

Sagan hefst í (skáldaða) þýska bænum Wisborg. John Hutter (Jonathan Harker í Drakúla) er ungur og efnilegur fasteignamiðlari sem er falið að ferðast til Transylvaníu til að hitta kaupanda að nafni Orlok greifa (Drakúla). Hutter fær ýmis ill jarteikn og viðvaranir sveitamanna á leiðinni en hann lætur ekki hjátrú koma í veg fyrir að hann vinni sitt verk. Eftir að hann kemur í kastala Orloks fer fyrst allt samkvæmt áætlun þar til hann sker óvart á sér þumalfingurinn yfir kvöldverði. Þegar Orlok sér blóð tryllist hann og reynir að sjúga blóðið úr Hutter en Hutter bælir honum frá sér.

Þegar Orlok kemur síðan auga á mynd af Ellen (Mina), eiginkonu Hutters, skrifar hann undir kaupsamninginn og leggur af stað til Wisborg til þess að bíta á henni hálsinn og sjúga úr henni blóðið. Komu hans fylgir rottufaraldur í Wisborg sem veldur banvænni farsótt í bænum. Hutter lendir i kapphlaupi við Orlok til að verða fyrstur til Ellenar og tryggja öryggi hennar áður en Orlok nær henni. Hutter er sjálfur með bitsár eftir Orlok á hálsinum og því er vafamál hvort hann getur sjálfur haldið ráði og rænu.

Um kvikmyndina

Framleiðsla

Ýmis erfiðleikar komu fram við gerð myndarinnar. F. W. Murnau fékk ekki leyfi frá ekkju Brams Stoker, Florence, til að gera kvikmynd upp úr sögu Drakúla. Hann brá á það ráð að breyta titlinum í „Nosferatu“ og breyta nöfnum allra persónanna í von um að fara í kringum höfundarréttinn að bókinni. Eftir frumsýningu myndarinnar lögsótti Florence Stoker hann fyrir brot á höfundarrétti. Hún vann málið og því var fyrirskipað að öllum eintökum af Nosferatu skyldi fargað. Öll eintök sem fundust voru brennd árið 1925 nema eitt sem varðveittist í Frakklandi. Kvikmyndafélagið Prana Film lýsti sig gjaldþrota vegna málaferlanna.

Murnau beitti úmsum nýjungum í kvikmyndinni, sérstaklega með notkun ljóss og skugga. Atriðin sem eiga að gerast í Transylvaníu voru meðal annars tekin upp í Slóvakíu.

Móttökur

Kvikmyndin hlaut jákvæða dóma, bæði þegar hún kom út og í seinni tíð. Bandaríski gagnrýnandinn Roger Ebert skrifaði um hana árið 1997: „Hún hræðir okkur ekki, heldur ásækir hún okkur. Hún sýnir ekki að vampírur geti stokkið út úr skuggunum, heldur að illskan geti vaxið í þeim, nærst á dauðanum.“

Túlkun Max Schreck á hlutverki Orloks er gjarnan talin ein besta túlkun leikara á hlutverki vampíru í kvikmyndasögunni. Sú flökkusaga fór á kreik að Max Schreck væri í raun og veru vampíra. Þessi saga varð að hugmyndinni að bandarísku kvikmyndinni Shadow of the Vampire árið 2000.