Fara í innihald

Nicușor Dan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Nicușor Dan
Nicușor Dan árið 2025.
Forseti Rúmeníu
Núverandi
Tók við embætti
26. maí 2025
ForsætisráðherraCătălin Predoiu (starfandi)
Ilie Bolojan
ForveriKlaus Iohannis
Ilie Bolojan (starfandi)
Persónulegar upplýsingar
Fæddur20. desember 1969 (1969-12-20) (55 ára)
Făgăraș, Rúmeníu
ÞjóðerniRúmenskur
StjórnmálaflokkurÓflokksbundinn (2017–)
Bandalag til björgunar Rúmeníu (2016–2017)
Bandalag til björgunar Búkarest (2015–2016)
MakiMirabela Grădinaru
Börn2
HáskóliHáskólinn í Búkarest
École normale supérieure
Université Paris 13
Vefsíðanicusordan.ro

Nicușor Daniel Dan (f. 20. desember 1969) er rúmenskur stærðfræðingur og stjórnmálamaður sem er núverandi forseti Rúmeníu

Hann stofnaði hið frjálslynda Bandalag til björgunar Búkarest (USB) árið 2015, sem hlaut nafnið Bandalag til björgunar Rúmeníu (USR) næsta ár. Dan sat á þingi frá 2016 til 2020 og var kjörinn borgarstjóri Búkarest árið 2020.[1]

Dan bauð sig fram í forsetakosningum Rúmeníu árið 2025 og vann sigur í seinni umferð kosninganna gegn þjóðernissinnanum George Simion með 54% atkvæða.

Menntun og starfsferill

[breyta | breyta frumkóða]

Nicușor Dan fæddist í Făgăraș í Brașov-sýslu þann 20. desember 1969.[2] Faðir hans var verkamaður en móðir hans endurskoðandi.[3] Dan útskrifaðist með bakkalársgráðu frá Radu-Negru-skólanum í heimaborg sinni árið 1988. Hann hlaut gullmedalíu á Ólympíuleikunum í stærðfræði árin 1987 og 1988 og var einn fárra keppenda sem tókst að leysa hina erfiðu stærðfræðilegu sönnun um Vieta-stökkin.

Þegar Dan var 18 ára gamall hóf hann nám í stærðfræði við Háskólann í Búkarest.[2] Árið 1992 flutti hann til Frakklands til að nema við École normale supérieure og Université Paris 13. Hann sneri aftur til Búkarest árið 1998 vegna menningarmismunar og af vilja til að stuðla að breytingum í Rúmeníu.[4] Hann var einn af stofnendum og fyrsti framkvæmdastjóri Școala Normală Superioară București(ro), háskóla innan stærðfræðistofnunar rúmensku akademíunnar sem hafði École normale supérieure í París að fyrirmynd.[4]

Stjórnmálaferill

[breyta | breyta frumkóða]

Árið 1998 stofnaði Nicușor Dan hreyfinguna Ungmenni í þágu samfélagsaðgerða (Asociația „Tinerii pentru Acțiune Civică”(ro))[4] Hann stofnaði næst samtökin Bjargið Búkarest (Asociația Salvați Bucureștiul(ro)) (ASB) árið 2006 til að bregðast við niðurrifi gamalla húsa sem fasteignabraskarar stóðu fyrir. Samtökin áttu líka að bregðast við byggingum íbúðablokka í friðlýstum hverfum og fækkun grænna svæða í Búkarest.[4][3] Samtökin unnu fjölda dómsmála gegn borgar- og sveitarstjórnum, meðal annars mál sem leiddi til þess að hætt var við byggingu 7 hektara vatnagarðs í Tineretului-almenningsgarðinum,[2] mál sem leiddi til varðveitingar bygginga við Kiseleff-veginn í borginni og að hætt var við að rífa Matache-torgið(ro).[3] Samtökin fengu því jafnframt framgengt að breytingar voru gerðar á skipulagsreglum borgarinnar árið 2009.[2] Nicușor Dan og ASB tókst hins vegar ekki að varðveita Marna-hótelið, sem var reist á millistríðsárunum í Art Deco-stíl,[3] en var rifið árið 2011. Sorin Oprescu, borgarstjóri Búkarest frá 2008 til 2015, sakaði samtökin um að vilja koma í veg fyrir þróun borgarinnar.[3]

Nicușor Dan í kosningabaráttu fyrir sveitarstjórnarkosningar í Búkarest árið 2012.

Nicușor Dan bauð sig fram til embættis borgarstjóra Búkarest í sveitarstjórnarkosningum Rúmeníu árið 2012.[5] Hann hafði ekkert pólitískt bakland[6] en hlaut 8,48 % atkvæðanna þrátt fyrir að skoðanakannanir hefðu aðeins spáð honum um 3 % stuðningi.[7][8] Hann lenti þar með í fjórða sæti á eftir Sorin Oprescu, sem var óháður frambjóðandi en naut stuðnings margra stjórnmálaflokka.[9]

Þann 1. júní 2015 tilkynnti Nicușor Dan stofnun nýs stjórnmálaafls undir nafninu Bandalag til björgunar Búkarest (USB) til að keppa í sveitarstjórnarkosningum ársins 2016 í borginni. USB hlaut rúmlega fjórðung atkvæða í kosningunum en vann hvorki borgarstjórastólinn í Búkarest né í neinum borgarhluta, þrátt fyrir gott gengi Dans sjálfs (sem hlaut 30,52 % atkvæða gegn 42,97 % sem Gabriela Firea hlaut) og Clotilde Armand í 1. hverfi borgarinnar (sem hlaut 28,77 % gegn 31,07 % sem Dan Tudorache hlaut).

Í ágúst 2016 hóf USB þátttöku í landsmálum undir nýju nafni, Bandalag til björgunar Rúmeníu (USR).[10] Nicușor Dan var kjörinn á þing í kosningum árið 2016 fyrir kjördæmi í Búkarest.

Vorið 2017 klofnaði USR vegna ágreinings um afstöðu flokksins til hjónabands samkynhneigðra í Rúmeníu. Nicușor Dan vildi ekki að flokkurinn tæki afstöðu til þess að stjórnarskráin skilgreindi hjónaband sem samband milli karls og konu. Dan sagði af sér sem leiðtogi flokksins eftir að meirihluti flokksins féllst á að andmæla skilgreiningunni.[11]

Borgarstjóri Búkarest

[breyta | breyta frumkóða]

Í maí 2019 bauð Dan sig á ný fram til borgarstjóra Búkarest, í þetta sinn sem óháður frambjóðandi. Hann óskaði eftir stuðningi stjórnarandstöðuflokkanna í kosningunum. Í desember 2019 staðfesti USR að flokkurinn myndi styðja framboð hans.[12] Í febrúar 2020 ákvað Frjálslyndi þjóðarflokkurinn (PNL) einnig að styðja framboð Dans. Hann varð þar með sameiginlegur frambjóðandi hægriflokkanna í borginni gegn fráfarandi borgarstjóranum Gabrielu Firea úr Jafnaðarmannaflokknum.

Þann 27. september 2020, þegar Dan var 50 ára gamall, var hann loks kjörinn borgarstjóri Búkarest í þriðju atrennu sinni að embættinu. Sigur hans batt enda á tólf ára samfellda stjórn Jafnaðarmannaflokksins í borginni.[13] Dan var endurkjörin þann 9. júní 2024.[14]

Forsetaframboð 2025

[breyta | breyta frumkóða]

Þann 16. desember 2024 tilkynnti Nicușor Dan að hann myndi gefa kost á sér í forsetakosningum sem yrðu haldnar næsta ár. Forsetakosningar sem höfðu verið haldnar árið 2024 höfðu þá verið ógiltar vegna ásakana um að Rússar hefðu beitt sér á ólögmætan hátt í þágu jaðarhægriframbjóðandans Călin Georgescu.

Dan bauð sig fram óháður stjórnmálaflokkum en gaf til kynna að hann þæði stuðning þeirra stjórnmálaflokka sem væru hlynntir Evrópusamstarfi á vettvangi ESB.[15] Dan ávann sér stuðning USR, sem hafði stutt Elenu Lasconi í ógiltu kosningunum 2024. Framboð hans var einnig stutt af flokkunum Endurnýjum Evrópustarf Rúmeníu (REPER), Alþýðuhreyfingarflokknum (PMP), Græna flokknum (PV) og Hægriaflinu (FD).

Í skoðanakönnunum fyrir fyrstu umferð kosninganna mældist Dan yfirleitt með minni stuðning en jaðarhægriframbjóðandinn George Simion (úr Sameiningarbandalagi Rúmena) – sem útmálaði sjálfan sig sem eftirmann Călins Georgescu, sem fékk ekki að bjóða sig aftur fram – og með álíka mikinn stuðning og Crin Antonescu.[16]

Í fyrstu umferð kosninganna þann 4. maí 2025 lenti frambjóðandi þjóðernissinna og ESB-andstæðinga, George Simion, í fyrsta sæti með 40,9 % atkvæða. Nicusor Dan lenti í öðru sæti með 20,9 % sem varð til þess að kosið var milli þeirra Simions í seinni umferð.[17]

Í seinni umferð kosninganna vann Nicusor Dan með 53 % atkvæðanna.[18][19] Hann er annar borgarstjóri Búkarest, á eftir Traian Băsescu, sem hefur náð kjöri til forsetaembættis.

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ „Nicuşor Dan, câştigător al alegerilor cu 282.631 de voturi. Gabriela Firea, 250.690 de voturi / Rezultatele în sectoare - date finale AEP - Politic - HotNews.ro“. 5 október 2020. Afrit af upprunalegu geymt þann 22 janúar 2022. Sótt 6 október 2020.
  2. 1 2 3 4 „Nicușor Dan: 100 de minciuni sau promisiuni neonorate ale lui Sorin Oprescu“. Evenimentul Zilei (rúmenska). 2-4-2012..
  3. 1 2 3 4 5 „Un mathématicien Don Quichotte lutte pour défendre Bucarest“. L'Express. 1-9-2011.
  4. 1 2 3 4 Sandra Pralong (ed), De ce m-am întors în România, "10 ani în România" Geymt 14 maí 2012 í Wayback Machine, Polirom, 2010, ISBN 9789734617142
  5. ↑ „Nicusor Dan organizeaza un concert pentru a strange semnaturi pentru inscrierea in cursa electorala“. Hotnews. 19-4-2012..
  6. ↑ „Nicusor Dan, omul care n-a fost sprijinit de niciun partid la alegeri. Locul 3 la Primaria Capitalei“. stirileprotv.ro (rúmenska). Sótt 2 júní 2017.
  7. ↑ „Alegeri locale 2012“. alegeri.roaep.ro (rúmenska). Sótt 2 júní 2017.
  8. ↑ „Cum s-au compromis institutele de sondaje din România. Cazul Nicușor Dan, de la 3 la 9 la sută « voxpublica | Platforma de comentarii, bloguri si opinii REALITATEA.NET“. voxpublica.realitatea.net (rúmenska). 11 júní 2012. Sótt 2 júní 2017.
  9. ↑ „Sorin Oprescu a admis că a fost vot politic: "Sigur că are și o componentă de vot negativ"“. evz.ro (rúmenska). Sótt 2 júní 2017.
  10. ↑ „Nicușor Dan: "Nu ne asumăm riscul unei alianțe pentru alegerile parlamentare"“. pressone.ro (rúmenska). 27 júlí 2016. Sótt 2 júní 2017.
  11. ↑ „Roumanie: le mariage gay divise même chez les progressistes“. RFI. 1. júní 2017. Sótt 2019-7-16..
  12. ↑ „Nicușor Dan est, officiellement, le candidat de l'USR à la mairie de la capitale“. Digi24. 7. desember 2020. Sótt 2020-2-20..
  13. ↑ „Roumanie: le mathématicien à vélo Nicusor Dan remporte la mairie de Bucarest“. Le Figaro (franska). 28. september 2020. Sótt 17. mars 2025.
  14. ↑ „Roumanie : le réformiste Nicușor Dan remporte un deuxième mandat à la mairie de Bucarest“. Le Courrier des Balkans. 11 6 2024..
  15. ↑ „Nicușor Dan annonce sa candidature à la présidence en tant qu'indépendant“. lepetitjournal.com (franska). Sótt 17. mars 2025.
  16. ↑ Elizaveta Gladun (17. mars 2025). „Romanian hard-right candidate seen winning first round of presidential poll“. Reuters (enska). Sótt 17. mars 2025.
  17. ↑ „Roumanie : le premier ministre social-démocrate Marcel Ciolacu annonce sa démission“. Le Figaro. 5 maí 2025.
  18. ↑ „Roumanie : le candidat pro-européen remporte la présidentielle face à son rival d'extrême droite“. Libération. 18 maí 2025.
  19. ↑ „Présidentielle en Roumanie : le pro-européen Nicusor Dan l'emporte avec un score de 54 % (95 % des bulletins dépouillés)“. France 24. 18 maí 2025.


Fyrirrennari:
Ilie Bolojan
(starfandi)
Forseti Rúmeníu
(26. maí 2025 –)
 Eftirmaður:
Enn í embætti


Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicușor_Dan&oldid=1930164“