Einelti
Einelti er samfélagslegt hegðunarmynstur sem einkennist af grófri niðurlægingu og stríðni, andlegri og líkamlegri, sem beinist að ákveðnum einstaklingi af hálfu annars einstaklings eða hóps. Fyrirbrigðið er þekkt vandamál í skólum og á vinnustöðum. Sums staðar er einelti bannað með lögum, til dæmis í Skotlandi.
Hópar, sem stunda einelti í ákveðnu samfélagi (t.d. vinnustað eða skóla), einkennast oft af geranda, sem á við persónuleg vandamál að stríða, t.d. í æsku, eða hefur áður verið lagður í einelti sjálfur; hóp einstaklinga sem styðja eineltið af svipaðri ástæðu og stærri hóp fólks sem styðja eineltið ekki beint heldur eru félagar þeirra sem stunda eineltið, fylgjast með því og aðhafast ekki. Fórnarlömb eineltis eru oft sjálfstæðir persónuleikar sem hafa litla þörf fyrir að fylgja umhverfinu þegar kemur að til dæmis tísku eða háttalagi en eru hins vegar ekki síður hæfir þegar kemur að almennum hæfileikum, svo sem greind.
Í mörgum samfélögum, ekki síst vestrænum, er einelti litið alvarlegum augum og víða hafa félagslegar stofnanir það verkefni að koma í veg fyrir einelti í samfélaginu. Vandamálið er líklega helst í skólastofnunum, en einnig á vinnustöðum.
Rafrænt einelti
[breyta | breyta frumkóða]Einelti sem fer fram rafrænt í gegnum internetið er vaxandi vandamál í heiminum þar sem börn og ungmenni alast upp með aðgengi að net-tengdum raftækjum og byrja snemma á samfélagsmiðlum. Rafrænt einelti er yfirleitt andlegt og erfitt getur verið að verða var við það sem aðstandandi, fórnarlambið veit oft ekki hver gerandinn er raunverulega þar sem auðvelt er að athafna sig ópersónulega á internetinu undir nafnleynd.[1][2][3][4]
Nú til dags eru mörg lönd búin að setja lög um lágmarks aldur á samfélagsmiðlum með það markmið að vernda yngstu kynslóðina ýmsum hættum sem geta leynst í rafrænum samskiptum sem hefur áhrif á andlegan þroska, sjálftraust og öryggi. Í íslenskum lögum um persónuvernd og meðhöndlun persónuupplýsinga er lögð sérstök áhersla á vernd persónuupplýsinga barna sem var sett í gildi 2018,[5][6][7] og eru flest lönd farin að vera með slíkar reglur, t.d. er Evrópusambandið með Almennu persónuverndarreglugerðina[8] og Bandaríkin eru með COPPA (Children's Online Privacy Protection Act).[9]
Það var eitt mál sem kom upp í Kanada þar sem ung stúlka að nafni Amanda Todd varð fyrir svo alvarlegu einelti á internetinu og hún tók eigið líf 2012 og vakti það alþjóðlega athygli. Það leiddi til þess að lög gegn rafrænu einelti voru tekin upp í Kanada og heimurinn fékk að kynnast því að glæpir og einelti sem gerist á internetinu fer auðveldlega yfir landamæri og þörf var á að taka rafrænt öryggi og persónvernd alvarlega.[10][11]
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Neteinelti er ein stærsta ógnin sem börn og ungmenni standa frammi fyrir“. Æskulýðsvettvangurinn. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Neteinelti“. Þú skiptir máli. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Hvað er neteinelti?“. Skýrslutæknifélag Íslands (Ský). 8. nóvember 2018. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ Katrín Hallgrímsdóttir (júní 2019). „Rafrænt einelti á skólatíma“. Skemman.
- ↑ „Lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga“. Alþingi. 27. júní 2018. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Börn og persónuvernd“. Persónuvernd. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Ný persónuverndarlöggjöf“. Dómsmálaráðuneitið. 25. maí 2018. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „What is GDPR, the EU's new data protection law?“ (enska). GDPR.EU. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Children's Online Privacy Protection Rule ("COPPA")“ (enska). Federal Trade Commission. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ Ronald Crelinsten (3. nóvember 2022). „Internet crime transcends borders: So must the fight against it“ (enska). Center for International Governance Innovation. Sótt 22. ágúst 2026.
- ↑ „Fórnarlamb eineltis svipti sig lífi“. Morgunblaðið (mbl.is). 16. október 2012. Sótt 22. ágúst 2026.