Nýibær (Hólum í Hjaltadal)
Nýibær á Hólum í Hjaltadal er torfbær byggður af svokallaðri norðlenskri gerð burstabæja og er dæmi um miðlungsstóran torfbæ frá 19. öld. Þessi gerð einkennist af því að burstir snúa fram á hlað, ein eða fleiri, og þiljuð með timbri. Að öðru leyti hélst hið gamla skipulag gangabæjarins. Á Nýjabæ eru sjö hús sem skipast í þrjár húsaraðir og eru þær tengdar saman með bæjargöngum. Fram á bæjarhlaðið snúa þrjú burstahús, skáli nyrst, bæjardyrnar í sérhúsi fyrir miðju og syðst stofa. Stafnarnir á frambænum eru klæddir slagþili. Slagþil varð það nefnt þegar timburfjalir voru negldar á trégrind með bili á milli þeirra, og voru þau nefnd undirborð. Á þau voru jafnbreið yfirborð negld.[1]
Fyrir aftan burstahúsin eru ýmis hús, meðal annars hlóðaeldhús, búr og eldiviðargeymsla beggja vegna við bæjargöngin. Innst bæjarhúsanna er baðstofa. Fyrir utan timburþilin á frambænum eru allir veggir bæjarins torfhlaðnir og er grjót lagt í streng í neðsta hluta þeirra. Torfþak er á öllum húsunum.
Nýibær var reistur árið 1860 og var vel vandað til smíðanna þó svo að í hann hafi verið notað timbur úr eldri bæ. Norðlenskir torfbæir entust mun lengur en þeir sunnlensku, því veðurfar nyrðra er miklu stöðugra og ekki eins úrkomusamt eins og á suðurlandi.[2]
Nýibær hefur verið í umsjá Þjóðminjasafns Íslands frá árinu 1956 er hann var tekinn á fornleifaskrá.
Tengt efni
[breyta | breyta frumkóða]Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Guðmundur L. Hafsteinsson. Ágrip íslenskrar húsagerðarsögu fram til 1970 (PDF). Minjastofnun Íslands. bls. 102.
- ↑ Haraldur Helgason (2004). Bæjarhús á síðari öldum : byggingararfur í húsasafni Þjóðminjasafnsins. Úr Hlutavelta tímans: menningararfur á Þjóðminjasafni]. Þjóðminjasafn Íslands. bls. 142, 145.
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- Árni Björnsson o.fl. (2003). Úr torfbæjum inn í tækniöld. Reykjavík: Örn og Örlygur.
- Hörður Ágústsson. (1987). Íslenski torfbærinn. Í Frosti F. Jóhannsson (ritstj.). Íslensk þjóðmenning I, uppruni og umhverfi. Reykjavík: Bókaútgáfan Þjóðsaga.
- Hörður Ágústsson. (1998). Íslensk byggingararfleifð I, ágrip af húsa- gerðarsögu 1750-1940. Reykjavík: Húsafriðunarnefnd ríkisins.
- Hörður Bjarnason. (1939). Húsakostur og híbýlaprýði. Reykjavík: Mál og Menning.
- Haraldur Helgason. „Bæjarhús á síðari öldum: Byggingararfur í húsasafni Þjóðminjasafnsins.“ Í Hlutavelta tímans, ritstýrt af Árna Björnssyni og Hrefnu Róbertsdóttur, 140-149. Reykjavík: Þjóðminjasafnið, 2004.
- Þjóðminjasafn Íslands. (2006). Húsasafn Þjóðminjasafns Íslands. Kynningarbæklingur. Guðrún Harðardóttir ritaði texta. Reykjavík: Þjóðminjasafn Íslands.
- Húsasafn Þjóðminjasafnsins: Nýibær á Hólum í Hjaltadal