Ný gjöf

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Veggmynd innblásin af framkvæmdaráætlunum fjórða áratugarins eftir William Gropper.

Ný gjöf (enska: New Deal) var nafn á aðgerðaáætlun sem Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseti hrinti í framkvæmd til þess að takast á við kreppuna miklu í Bandaríkjunum á fjórða áratuginum. Nafn áætlunarinnar fékk Roosevelt úr spilamennsku[1][2] og vísar það til þess að verið sé að stokka upp spilum og gefa upp á nýtt.

Stefnumálin sem Roosevelt kynnti með nýju gjöfinni voru fráhvarf frá ríkjandi efnahagshugmyndum þessa tíma, sem gerðu ráð fyrir mjög takmörkuðum ríkisafskiptum af atvinnulífinu.[2][3]

Roosevelt gerði sér grein fyrir því að til þess að geta haldið uppi iðnaði í eins stóru landi og Bandaríkjunum þyrfti að byggja upp samgönguinnviði landsins. Meðal þess sem stjórn hans réðst í með nýju gjöfinni voru ný bankalög, ný efnahagslög, umbætur á félagslega kerfinu sem tryggðu réttindastöðu verkalýðsfélaga og atvinnuleysisbætur. Roosevelt lét einnig banna barnavinnu.[2] Roosevelt setti lög sem skertu laun opinberra starfsmanna, þar á meðal sjálfs forsetans, og nýtti sparnaðinn (sem nam um fimm hundruð milljónum dollara) til þess að koma á fót ýmsum nýjum verkefnum sem sköpuðu atvinnu.[4]

Efnahagslíf Bandaríkjanna batnaði mjög á árum nýju gjafarinnar og atvinnuleysi minnkaði.[4]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Jón Þ. Þór. Bandaríkjaforsetar. Urður bókafélag, 2016. bls: 299.
  2. 2,0 2,1 2,2 „Roosevelt og New Deal-stefnan“. Morgunblaðið (10. apríl 2005), skoðað þann 11. desember 2018.
  3. „Alþýðulist gegn kreppu“. Þjóðviljinn (18. apríl 1989), skoðað þann 11. desember 2018.
  4. 4,0 4,1 Jón Þ. Þór. Bandaríkjaforsetar. Urður bókafélag, 2016. bls: 300.