Náttúrusaga Pliníusar

Opna úr prentaðri útgáfu frá 1499.

Náttúrusaga Pliníusar (latína: Naturalis Historia) er vísindarit á latínu eftir Pliníus eldri frá 1. öld. Náttúrusaga Pliníusar er stærsta verk sem varðveist hefur frá tímum Rómaveldis. Í verkinu tekur höfundurinn saman þekkingu á náttúrufræði og fleiri sviðum eftir aðra rithöfunda fornaldar. Verkið er þannig alfræðilegt en er ekki byggt upp eins og alfræðirit. Verkið skiptist í 37 bækur. Fyrstu 10 bækurnar komu út árið 77, en Pliníus hafði ekki lokið við afganginn þegar hann lést vegna eldgossins í Vesúvíusi árið 79. Systursonur hans, Pliníus yngri, gaf seinni bækurnar út eftir dauða hans.

Verkið fjallar um „veröld náttúrunnar, eða lífið“, en viðfangsefnið er miklu víðara en það sem væri skilgreint sem náttúrufræði í dag. Það fjallar meðal annars um stjörnufræði, stærðfræði, landfræði, mannfræði, þjóðfræði, lífeðlisfræði mannsins, dýrafræði, grasafræði, garðyrkjufræði, búfræði, lyfjafræði, námavinnslu, steindafræði, myndlist og eðalsteina.

Náttúrusaga Pliníusar varð fyrirmynd fjölda annarra yfirlitsrita og alfræðirita, vegna þess hve breitt viðfangsefnið er, vegna þess hvernig hann vísar í aðra höfunda, og vegna efnisskrárinnar.