Mobý Dick

Mobý Dick
eða Hvalurinn

Titilsíða fyrstu útgáfu bókarinnar.
Höfundur	Herman Melville
Upprunalegur titill	Moby-Dick; or, The Whale
Þýðandi	Júlíus Havsteen (1970)
Land	Bandaríkin
Tungumál	Enska
Stefnur	Ævintýrasaga epík sjóferðasaga
Útgefandi	Richard Bentley (Bretland) Harper & Brothers (Bandaríkin)
Útgáfudagur	18. október 1851 (Bretland) 14. nóvember 1851 (Bandaríkin)
Síður	635
ISBN	ISBN 9789979535140

Mobý Dick : eða Hvalurinn (enska: Moby-Dick; or, The Whale) er skáldsaga eftir bandaríska rithöfundinn Herman Melville sem kom út árið 1851. Sögumaður bókarinnar er sjómaður að nafni Ísmael, sem segir frá leit Akabs, skipstjóra hvalveiðiskipsins Pequod, að hefnd gegn Mobý Dick, risavöxnum hvítum búrhval sem beit af honum fótlegginn í fyrri siglingu hans. Mobý Dick fékk upphaflega blendnar viðtökur, seldist illa og var ekki lengur fáanleg á prenti þegar höfundurinn lést árið 1891. Orðstír bókarinnar sem eins mesta stórvirkis bandarískra bókmennta varð til á 20. öld, eftir hundrað ára afmæli höfundarins árið 1919. William Faulkner sagðist óska þess að hann hefði samið bókina sjálfur og D. H. Lawrence kallaði hana „eina skrýtnustu og dásamlegustu bók heimsins“ og „bestu bók um hafið sem hefur verið rituð“. Upphafssetning bókarinnar, „Kallið mig Ísmael,“ er ein sú frægasta í heimsbókmenntunum.

Melville byrjaði að skrifa Mobý Dick í febrúar 1850 og lauk við hana 18 mánuðum síðar, ári seinna en hann hafði ráðgert. Melville byggði söguna á eigin reynslu sem háseti frá 1841 til 1844, meðal annars á hvalveiðiskipum, og á lestri hvalveiðibóka. Hvíti hvalurinn var byggður á alræmdum hval sem nefndur var Mocha Dick og sérlega erfitt reyndist að granda. Endir skáldsögunnar var byggður á skipbroti hvalveiðiskipsins Essex árið 1820. Í bókinni er nákvæmum og raunsæjum lýsingum á siglingum, hvalveiðum og vinnslu hvalsauka, ásamt dvöl um borð í skipi með fjölbreyttri áhöfn, blandað saman við hugleiðingar um stéttir og samfélagsstöður, hið góða og hið illa og tilvist Guðs.

Íslensk þýðing

Almenna bókafélagið gaf Mobý Dick út í þýðingu Júlíusar Havsteen árið 1970. Júlíus hafði fengist við að þýða bókina í frístundum sínum í mörg ár en þýðingin var ekki gefin út fyrr en tíu árum eftir dauða hans. Forlagið gaf þýðinguna út á ný árið 2005. Ísak Harðarson hafði þá yfirfarið hana og þýtt kafla sem hafði verið sleppt í upphaflegri þýðingu Júlíusar.

Heimildir

• Buell, Lawrence (2014). The Dream of the Great American Novel. Cambridge, MA / London: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-05115-7.
• Faulkner, William (1927). "I Wish I Had Written That". Originally in the Chicago Tribune, July 16, 1927. Reprinted in Parker and Hayford (2001), 640.