Meiji-endurreisnin

Málverk af Meiji keisara frá 1880.

Meiji-endurreisnin (japanska: 明治維新 Meiji Ishin) var endurreisn keisarastjórnar í Japan árið 1868. Endurreisnin leiddi til umfangsmikilla breytinga í japönskum stjórnmálum og japanskri samfélagsgerð. Hún hófst seint á Jedótímabilinu (einnig þekkt sem síð-Tokugawa-tímabilið) og stóð fram yfir upphaf Meiji-tímabilsins. Stjórnarskiptin voru að undirlagi Meiji keisara Japans (Mutsuhito). Hann endurheimti ráðandi stöðu Japanskeisara með því að leggja stjórnkerfi landsins undir sig. Stjórnarskiptin leiddu til umfangsmikilla stjórnarfarslegra, félagslegra og menningarlegra breytinga á japönsku samfélagi á Meiji-tímabilinu (1867–1912). Á þeim tíma iðnvæddist Japan hratt og tók upp vestrænar hugmyndir, framleiðsluaðferðir, og tækni.

Upphaf Meiji-endurreisnarinnar má rekja til pólitísks óróa innan Tokugawa-stjórnarinnar. Þessi órói stafaði meðal annars af þrýstingi erlendra stórvelda sem ógnuðu einhliða einangrun Japans (sakoku). Þetta átti sérstaklega við um Perry-leiðangurinn að undirlagi Millard Fillmore Bandaríkjaforseta 1852-1855. Í kjölfarið neyddust Japanar til að gera ójafna samninga sem opnuðu landið fyrir verslun við útlendinga. Samningarnir veiktu getu sjógunsins til að verja fullveldi landsins. Þegar keisarinn gagnrýndi aðgerðir sjógunsins, kom upp kreppa innan stéttar samúræja sem voru bundnir trúnaði bæði við sjóguninn og keisarann. Margir lægra settir samúræjar gerðust „andans menn“ (shishi) og studdu keisarann og hugmyndir hans um að reka hina erlendu villimenn úr landi. Átök milli daimyo-umdæmanna urðu til þess að sum þeirra snerust gegn Tokugawa-stjórninni, og eftir nokkur átök sameinuðust daimyo-umdæmin gegn Tokugawa-ættinni og steyptu stjórninni af stóli.

Þann 3. janúar 1868 lýsti keisarinn því yfir að hann hefði tekið völdin í landinu. Markmið keisarastjórnarinnar voru sett fram í fimm greinum í Stjórnskipunareiðnum. Andstaða stuðningsmanna Tokugawa-ættarinnar við nýju stjórnina braust fram í Boshin-stríðinu og hinu skammlífa Ezo-lýðveldi, en þegar kom fram á 8. áratuginn voru völd keisarans orðin svo til óumdeild. Nýja stjórnin endurskipulagði stéttakerfið, afnam eldri gjaldmiðil, daimyo-umdæmin, og loks sjálfa stétt samúræja.

Andstaða við iðnvæðingu og félagslegar umbætur að vestrænni fyrirmynd leiddi til Saga-uppreisnarinnar 1874 og Satsuma-uppreisnarinnar 1877, en hefðbundna lénsveldið lét á endanum undan síga. Meiji-endurreisnin lagði grunninn að stofnunum japanska keisaraveldisins sem átti eftir að hafa víðtækar afleiðingar fyrir sögu Austur-Asíu. Keisaraveldið tók upp nýlendustefnu gagnvart nágrannaríkjum í Kóreu og Kína. Meiji-stjórnarskráin frá 1899 var í gildi þar til bandamenn hernámu Japan eftir síðari heimsstyrjöld 1945.

Heimildir

• Beasley, W. G. (1972). The Meiji Restoration. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-0815-9.
• Jansen, Marius B. (1994). Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration (Morningside. útgáfa). New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-10173-8.
• Jansen, Marius B. (2000). The Making of Modern Japan (PDF). Cambridge, Mass: Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-00334-7.
• Peattie, Mark R. (1988). „Chapter 5 - The Japanese Colonial Empire 1895-1945“. The Cambridge History of Japan Vol. 6. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-22352-0.

  Þessi sögugrein sem tengist Japan er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.