Mary E. Brunkow
| Ónæmisfræði, sameindalíffræði 20. og 21. öld | |
|---|---|
 | |
| Nafn: | Mary E. Brunkow |
| Fædd: | 1961 Portland, Oregon |
| Alma mater: | Washington-háskóli (BS) Princeton-háskóli (PhD) |
| Helstu vinnustaðir: |
Institute for Systems Biology Celltech R&D |
| Verðlaun og nafnbætur: |
Nóbelsverðlaun í lífeðlis- og læknisfræði 2025 |
Mary Elizabeth Brunkow[1] (f. 1961) er bandarískur sameindalíffræðingur og ónæmisfræðingur. Hún er þekkt fyrir að sýna fram á að erfðavísirinn sem síðar var kallaður FOXP3 væri orsök svipgerðar „hrúðraðra músa“ (scurfy mouse). Þessi uppgötvun varð undirstaða í nútímalíffræði um T-stýrifrumur.
Árið 2025 vann Brunkow Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði ásamt Fred Ramsdell og Shimon Sakaguchi fyrir uppgötvanir varðandi útþol á sviði ónæmisrannsókna.
Æska og menntun
[breyta | breyta frumkóða]Brunkow fæddist árið 1961 í Portland, Oregon.[2][3] Hún útskrifaðist úr stúlknaskólanum St. Mary's Academy í Portland árið 1979.[3]
Brunkow útskrifaðist með BS-gráðu með áherslu á sameinda- og frumulíffræði frá Washington-háskóla árið 1983[4] og með doktorsgráðu í sameindalíffræði frá Princeton-háskóla árið 1991.[5] Doktorsleiðbeinandi hennar var Shirley M. Tilghman.[5] Doktorsritgerð hennar bar titilinn Expression and function of the H19 gene in transgenic mice (1991).[1]
Ferill
[breyta | breyta frumkóða]Brunkow vann við iðnrannsóknir í kringum Seattle, hjá Celltech R&D í Bothell, Washington. Þar unnu þau Fred Ramsdell rannsóknirnar á FOXP3 sem þau unnu síðar Nóbelsverðlaunin fyrir.[6] Hún varð síðar aðalverkefnisstjóri hjá rannsóknarstofnuninni Institute for Systems Biology í Seattle.[7]
Rannsóknir
[breyta | breyta frumkóða]
Brunkow var meðhöfundur greinar í Nature Genetics frá árinu 2001 þar sem sýnt var fram á að truflun erfðavísis, sem var í fyrstu kallaður scurfin en hlaut síðar nafnið FOXP3, ylli banvænum eitilfrumufjölgunarsjúkdómi í músum.[8][9]
Í þekktustu rannsókn Brunkow var hrúðurlýtið tengt við FOXP3 og sýnt var fram á að missir þessa umritunarþáttar ylli stjórnlausri virkjun T-frumna og banvænni eitilfrumufjölgun. Þannig var bent á FOXP3 sem lykilþátt í útþoli með milligöngu T-stýrifrumna.[8][10] Erfðafræðileg staðfesting á FOXP3 lagði sameindalegan grunn að því að hægt væri að skilja hvernig ónæmiskerfið hefur hemil á sjálfshvarfgirni fyrir utan hóstarkirtilinn. Uppgötvunin stuðlaði jafnframt að frekari rannsóknum á þróun og virkni T-stýrifrumna.[9][11]
Frekari rannsóknir ýmissa hópa leiddu til þróunar meðferða gegn sklerostíni, meðal annars lyfsins romosozumab, sem hlaut markaðsleyfi af lyfjaeftirliti og hefur verið fjallað mikið um í ritrýndum greinum.[12][13]
Viðurkenningar
[breyta | breyta frumkóða]Þann 6. október 2025 tilkynnti Nóbelsnefndin hjá Karólínsku stofnuninni í Stokkhólmi að Brunkow, Fred Ramsdell og Shimon Sakaguchi hlytu saman Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði fyrir uppgötvanir í tengslum við útþol í ónæmisfræði.[14][15]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 Brunkow, Mary Elizabeth. „Expression and function of the H19 gene in transgenic mice“. ProQuest. Snið:ProQuest. Sótt 6 október 2025.
- ↑ „Mary E. Brunkow – Facts“. The Nobel Prize. Sótt 6 október 2025.
- 1 2 „Scientist who graduated from Portland high school wins Nobel Prize in medicine“. The Oregonian. 6 október 2025. Sótt 6 október 2025.
- ↑ „UW alum Mary E. Brunkow awarded the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine“. University of Washington. 6 október 2025. Sótt 6 október 2025.
- 1 2 „Princeton alumna Mary Brunkow *91 receives Nobel Prize in Physiology or Medicine“. Princeton University. 6 október 2025.
- ↑ „Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025“. NobelPrize.org (bandarísk enska). Sótt 6 október 2025.
- ↑ Fuller-Wright, Liz (6 október 2025). „Princeton alumna Mary Brunkow *91 receives Nobel Prize in Physiology or Medicine“. www.princeton.edu (enska). Sótt 7 október 2025.
- 1 2 Brunkow, Mary E.; Jeffery, Eric W.; Hjerrild, Kathryn A.; Paeper, Bryan; Clark, Lisa B.; Yasayko, Sue-Ann; Wilkinson, J. Erby; Galas, David; Ziegler, Steven F.; Ramsdell, Fred (2001). „Disruption of a new forkhead/winged-helix protein, scurfin, results in the fatal lymphoproliferative disorder of the scurfy mouse“. Nature Genetics. 27 (1): 68–73. doi:10.1038/83784. PMID 11138001.
- 1 2 Ramsdell, Fred; Ziegler, Steven F. (2014). „FOXP3 and scurfy: how it all began“ (PDF). Nature Reviews Immunology. 14 (5): 343–349. doi:10.1038/nri3650. PMID 24722479.
- ↑ Bluestone, Jeffrey A. (2017). „FOXP3, the Transcription Factor at the Heart of the Rebirth of Immune Tolerance“. The Journal of Immunology. 198 (3): 979–980. doi:10.4049/jimmunol.1602060. PMID 28115585.
- ↑ Golzari-Sorkheh, Mahdieh; Zúñiga-Pflücker, Juan Carlos (2023). „Development and function of FOXP3+ regulators of immune responses“. Clinical and Experimental Immunology. 213 (1): 13–22. doi:10.1093/cei/uxad048. PMC 10324550. PMID 37085947.
- ↑ Mullard, Asher (9 maí 2019). „FDA approves first-in-class osteoporosis drug“. Nature Reviews Drug Discovery. 18 (6): 411. doi:10.1038/d41573-019-00083-y. PMID 31160772.
- ↑ „Extending the Therapeutic Potential: Romosozumab in Osteoporosis“. Journal of the Endocrine Society. 8 (11) bvae160. 2024.
- ↑ „The Nobel Prize in medicine goes to 3 scientists for work on peripheral immune tolerance“. AP News. 6 október 2025.
- ↑ „Brunkow, Ramsdell and Sakaguchi win 2025 Nobel medicine prize“. Reuters. 6 október 2025.