Mótmælin í Íran 2025–2026
 |
Þessi grein fjallar um atburði sem eiga sér stað núna. Innihald greinarinnar gæti af þessum sökum breyst þegar fram líða stundir. |
Mótmæli í Íran hófust 28. desember 2025 gegn klerkastjórn landsins. Mótmælin hófust vegna efnahagskreppu í landinu en hafa í auknum mæli beinst gegn einræðiskenndum stjórnarháttum Íslamska lýðveldisins Írans. Mótmælin eru talin þau fjölmennustu í Íran síðan í írönsku byltingunni árið 1979. Talið er að tugþúsundir fólks hafi verið drepnar í gagnaðgerðum stjórnvalda við mótmælunum.
Yfirlit
[breyta | breyta frumkóða]Fjöldamótmæli brutust út í mörgum borgum Írans undir lok desembermánaðar árið 2025 vegna kreppuástands í efnahagslífi landsins. Íranska ríalið hafði þá fallið í sögulegt lágmark gagnvart bandaríkjadal og seðlabankastjóri Írans hafði sagt af sér embætti í kjölfarið. Margir verslunareigendur héldu verslunum sínum lokuðum til að mótmæla slæmum lífskjörum í landinu og fjöldi námsmanna gekk jafnframt til liðs við mótmælahreyfingarnar.[1]
Í upphafi er talið að Masoud Pezeshkian, forseti Írans, hafi skipað innanríkisráðuneytinu að eiga í samskiptum við mótmælendurna og koma til móts við áhyggjur þeirra. Pezeshkian og Ali Khamenei, æðstiklerkur Írans, eru fyrst um sinn taldir hafa gefið skipanir um að fara ekki í hart gegn friðsömum mótmælendum. Tíðni átaka milli mótmælenda og öryggissveita jókst engu að síður eftir áramótin 2025–26. Þann 8. janúar höfðu mótmæli brotist út í að minnsta kosti 111 borgum og bæjum í öllum héruðum landsins. Að minnsta kosti 34 mótmælendur og fjórir meðlimir í öryggissveitum höfðu verið drepnir og rúmlega 2.200 mótmælendur höfðu verið handteknir.[2] Frá 8. janúar var lokað fyrir internetaðgang í Íran. Bæði íranski herinn og íranski byltingarvörðurinn höfðu þá verið staðnir að því að hefja skothríðir á mótmælendafylkingar og að fyrirskipa aftökur á mörg hundruð mótmælendum.[3]
Reza Pahlavi, sonur síðasta keisara Írans, sem býr í útlegð í Bandaríkjunum, gegdi stóru hlutverki í að hvetja landsmenn til mótmæla gegn klerkastjórninni. Donald Trump Bandaríkjaforseti hótaði írönskum stjórnvöldum hefndaraðgerðum vegna ofbeldisaðgerða þeirra gegn mótmælendunum og tilkynnti refsitolla gegn viðskiptalöndum Írans.[4]
Í kringum 16. janúar var minni þungi í mótmælunum og er þá talið að írönsk stjórnvöld hafi beitt ofbeldi til að berja þau niður.[5] Talið er að írönsk stjórnvöld hafi drepið þúsundir eða tugþúsundir manns til að halda mótmælunum í skefjum. Mannréttindasamtökin Human Rights Activists News Agency (HRANA) höfðu staðfest 6.126 dauðsföll þann 27. janúar og höfðu 17.000 til viðbótar til rannsóknar.[6][7] Læknar og heilbrigðisstarfsfólk í Íran töldu að alls hefðu rúmlega 30.000 manns verið drepnir.[8][9]
Tengt efni
[breyta | breyta frumkóða]Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Fjölmennustu mótmæli í Íran í þrjú ár“. mbl.is. 30. desember 2025. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ Samúel Karl Ólason (8. janúar 2026). „Enn mótmælt í Íran og átök að aukast“. Vísir. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ Rafn Ágúst Ragnarsson (17. janúar 2026). „Reyna að rjúfa nettenginu endanlega“. Vísir. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ „Hvað mun ráða framtíð Írans?“. Heimildin. 13. janúar 2026. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ Dagný Hulda Erlendsdóttir (16. janúar 2026). „Írönsk stjórnvöld sögð hafa barið mótmæli niður“. RÚV. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ „Telja mörg þúsund hafa verið drepna í mótmælum í Íran“. Heimildin. 27. janúar 2026. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ Markús Þ. Þórhallsson (27. janúar 2026). „Mannréttindasamtökin HRANA segja yfir sex þúsund drepin í mótmælunum“. RÚV. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ Hólmfríður Gísladóttir (27. janúar 2026). „Segja mögulegt að yfir 30.000 hafi verið drepin í mótmælunum“. Vísir. Sótt 27. janúar 2026.
- ↑ „Íran: Yfir 30 þúsund látin vegna grimmdar stjórnvalda í Íran – heilbrigðiskerfið misnotað“. Varðberg. 27. janúar 2026. Sótt 27. janúar 2026.