Fara í innihald

Leó 1. páfi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Freska af Leó 1. frá Kirkju heilags. Georga, Staro Nagoričane
Freska af Leó 1. frá Kirkju heilags Georgs, Staro Nagoričane

Leó 1. páfi (latína: Leo I; ítalska: Leone I) (fæddur um 391 – lést 10. nóvember 461), einnig þekktur sem Leó hinn mikli (latína: Leo Magnus; ítalska: Leone Magno),[1] var biskup í Róm[2] frá 29. september 440 til dauðadags 10. nóvember 461. Hann er fyrstur af þremur páfum sem nefndir eru í Annuario Pontificio (Árbók páfagarðs) [3] með nafnbótinni „hinn mikli“, ásamt Gregoríusi 1. og Nikulási 1. Honum tókst að sannfæra Húnakonunginn Atla um að hætta við að ræna og eyðileggja Rómaborg árið 452.[4] Hann er talinn sem einn af kirkjufeðrunum og var útnefndur kirkjufræðari (Doctor Communis Ecclesiae)[5] árið 1754.

Leó 1. er dýrlingur í rómversk-kaþólsku kirkjunni. Minningardagur hans var áður haldinn 28. júní, þegar leifar hans voru fluttar í Péturskirkjuna. Í dag er minningardagur hans sá sami og dánardagur hans, 10. nóvember.

Æviágrip

[breyta | breyta frumkóða]
Leó 1. og Atli Húnakonungur. Bókaskreyting úr Chronicon Pictum, ungverskt handrit frá 14. öld
Leó 1. og Atli Húnakonungur. Bókaskreyting úr Chronicon Pictum, ungverskt handrit frá 14. öld

Fæðingarár Leós er óþekkt; samkvæmt Liber Pontificalis [6]fæddist hann í Toskana og var af rómverskri aðalsætt.

Hann var líklega fyrst nefndur í bréfi frá heilögum Ágústínusi, þar sem hann nefnir prest sem heitir Leó. Ritaðar heimildir eru til um starf hans sem djákni hjá páfunum Selestínus I og Sixtus 3. er skjalfest.

Páfaembættið

[breyta | breyta frumkóða]

Leo 1. var einn mikilvægasti biskup Rómar á 5. öld og átti mikinn þátt í skapa sterka miðstýringu rómönsk-kaþólsku kirkjunnar. Leo 1. tók sér rómverska titilinn Pontifex Maximus, [7] sem Caesar, Ágústus og aðrir keisarar höfðu haft sem æðstuprestar í rómverskri fjölgyðistrú. Hann notaði þó ekki titilinn eingöngu um sjálfan sig sem biskup Rómar, heldur sagði hann að Kristur væri hinn sanni, æðsti Pontifex. Guðfræðingurinn og rithöfundurinn Prosper frá Akvitaníu, kallaði Leo 1. „papa“ og „summus sacerdos“ (æðsti prestur) í Chronica Gallica frá 452.[8]. Það var reyndar ekki verk Leos 1. að yfirfæra titilinn Pontifex Maximus frá keisaranum til páfans, en kenningar hans um hlutverk Péturs postula í samræmi við fyrirmæli Jesú samkvæmt Matteusarguðspjalli (kafli 16, 16–19) og lagði með því grunn að hugmyndinni um sérstöðu Rómabiskups.

Á kirkjuþinginu í Kalkedon ár 451 var biskupsstólunum í Róm og Konstantínópel gefinn sömu forréttindi (isa presbeia) gagnvart öðrum helstu helstu biskupsstólum í Austurlöndum (Alexandríu, Antíokkíu og Jerúsalem). [9][10] en Leó 1. neitaði að samþykkja það.

Leo 1. tók mikinn þátt í deilum um guðfræðilegar og barðist gegn ýmsum kenningum innan meginkirkjunnar, til dæmis manikeisma, nestoríanisma, pelagianisma, priskillianisma og Aríusartrú . Allar þessar trúardeildir voru úrskurðar sem villutrú af meginkirkjunni. Mikið af þessum deilum fjölluðu um túlkanir á veru og verki Jesú og mannlegu og guðlegu eðli hans sem persónuskipting guðdómsins, eða einingu guðdómsins. Prédikanir og bréf Leós fjalla aðallega um guðfræðilegar spurningar varðandi persónu Jesú Krists (Kristsfræði; latína: christologica) og hlutverk hans sem sáttasemjara og frelsara (latína: Soteriologia). Hann skrifar til biskupa og annara valdaaðila um kenninguna um að í Kristi væru tvær eðlisgerðir (mannleg og guðleg) sameinaðar í einni persónu og deilir á aðrar hugmyndir sem hann telur villutrúa. Leó 1. Leggur einnig mikla áherslu í guðfræði sinni á kenninguna um nærveru Krists í kirkjunni, sérstaklega í kennslu og prédikun trúarinnar (Ritningin, hefðin og túlkun þeirra) og í helgiathöfnunum (sakramentin og hátíðir).

Vesturrómverska ríkið var á barmi hruns á páfatíma Leós 1. og með rýrnandi valdum konunga og fursta fékk páfi og kirkjan tækifæri til aukinna völda á Vesturlöndum.

Stíll

[breyta | breyta frumkóða]

Um 250 prédikanir og bréf Leós 1. hafa varðveist og einkennast þau af stílfærni og skýrri rökfestu. Rytmískur stíll Leos sem kallaðs ur er cursus Leonicus átti eftir að hafa áhrif á tungu kirkjunnar um aldir.

Heimildir

[breyta | breyta frumkóða]

Tilvitnanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Neil, Bronwen (2009). Leo the Great. Routledge. Bls. 50. ISBN: 0415394813
  2. ↑ [ http://www.liturgialatina.org/martyrologium/21.htm "Martyrologium Romanum - November"] www.liturgialatina.org. (á latínu) Sótt 2. aprií 2026.
  3. ↑ https://www.annuariopontificio.catholic/welcome Annuario Pontificio] Árbók páfagarðs
  4. ↑ Given, John (2014). The Fragmentary History of Priscus : Attila, the Huns and the Roman Empire, AD 430-476. Merchantville, New Jersey: Evolution Publishing. bls. 107. ISBN 978-1-935228-14-1.
  5. ↑ Kirkjufræðari (Doctor Communis Ecclesiae) er titill innan kaþólsku kirkjunnar. Það er páfinn sem getur veitt tillinn til guðfræðinga og annara sem eru taldir fyrirmyndir hinna trúuðu. Skilyrðið er að starf þeirra hafi haft grundvallarþýðingu fyrir alla kaþólsku kirkjuna. Einungis 38 einstaklingar hafa fengið þennan titil (árið 2026) og hann er aðeins veittur látnum einstaklingum sem hafa verið tekiir í dýrlingatölu. Bæði konur og karlar teljast sem kirkjufræðarar.. What is a Doctor of the Church? the Catholic Church in England and Welsh (2025)
  6. ↑ Liber Pontificalis (latína fyrir Páfabók) eru ævisögur páfa frá Pétri postula og fram á 15. öld. McKitterick, Rosamond (2020). Rome and the Invention of the Papacy : The Liber Pontificalis. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-87258-4
  7. ↑ Asimov, Isaac (1967) The Roman Empire, Houghton Mifflin: Boston, bls. 236 ISBN 0395065771
  8. ↑ Richard Burgess: "The Gallic Chronicle of 452: A New Critical Edition with a Brief Introduction". í: Ralph W. Mathisen and Danuta Shanzer (ritstj. Society and Culture in Late Antique Gaul: Revisiting the Sources. Aldershot: Ashgate, 2001, bls. 52. ISBN 1138251321
  9. ↑ Schwerin, Philip: How the Bishop of Rome Assumed the Title of «Vicar of Christ» Geymt 5 ágúst 2017 í Wayback Machine Geymt 5 ágúst 2017 í Wayback Machine Wayback] (PDF), bls. 3. Siat: «Leo believed that in him was the voice of Peter. The Fourth Ecumenical Council at Chalcedon in 451 declared that Constantinople had the same patriarchal status as Rome (28th canon), a statement with which Leo never agreed, and which he even tried to declare invalid. When Leo tried to reinstate a defrocked French bishop, St. Hilary who presided over the Gallican Church as Supreme Pontiff, told Leo to keep his Roman nose out of French affairs. Leo’s aspirations were strongly opposed, especially by the patriarch of Constantinople. Yet through him the papacy still gained some ground.»
  10. ↑ Bokenkotter, Thomas (2004): A Concise History of the Catholic Church. Doubleday, ISBN 0-385-50584-1, s. 84.

Vefheimildir

[breyta | breyta frumkóða]

Prentaðar heimildir

[breyta | breyta frumkóða]
  • Farmer, David Hugh (1992). The Oxford Dictionary of Saints. Oxford Reference (3 ed.). Oxford: Oxford University Press. sid. 294–295. ISBN 0-19-283069-4
  • Kelly, J.N.D. (1988). The Oxford Dictionary of Popes. Oxford: Oxford University Press. sid. 43–45. ISBN 0-19-282085-0
  • Meyendorff, John (1989). Imperial unity and Christian divisions: The Church 450-680 A.D. The Church in history. Vol. 2. Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-88-141056-3.
  • Rendina, Claudio (1999). I papi: storia e segreti. Roma: Newton & Compton editori. sid. 109–115. ISBN 88-8289-070-8
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Leó_1._páfi&oldid=1960835“