Fara í innihald

Lýðveldisflokkur alþýðunnar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Lýðveldisflokkur alþýðunnar
Cumhuriyet Halk Partisi
Leiðtogi Özgür Özel
Aðalritari Selin Sayek Böke
Stofnár 7. september 1919; fyrir 106 árum (1919-09-07) (sem andspyrnuhreyfing)
9. september 1923; fyrir 102 árum (1923-09-09) (sem stjórnmálaflokkur)
9. september 1992; fyrir 33 árum (1992-09-09) (endurstofnaður í núverandi mynd)
Stofnandi Kemal Atatürk
Höfuðstöðvar Anadolu Bulvarı No: 12, Çankaya, Ankara
Félagatal 1.900.000[1]
Stjórnmálaleg
hugmyndafræði
Einkennislitur Rauður  
Sæti á tyrkneska þinginu
Vefsíða chp.org.tr

Lýðveldisflokkur alþýðunnar (tyrkneska: Cumhuriyet Halk Partisi, CHP er tyrkneskur stjórnmálaflokkur sem kennir sig við kemalisma og jafnaðarstefnu.[9] Flokkurinn var stofnaður af Mústafa Kemal Atatürk, fyrsta forseta og stofnanda tyrkneska lýðveldisins, og er elsti starfandi stjórnmálaflokkur í Tyrklandi. Flokkurinn hefur verið kallaður stofnflokkur Tyrklands nútímans.[10]

Merki flokksins sýnir sex örvar, sem standa fyrir grundvallargildi kemalisma: lýðveldisstefnu, umbótastefnu, veraldarhyggju, lýðhyggju, þjóðernishyggju og ríkishyggju. Flokkurinn er nú næststærsti flokkurinn á tyrkneska þinginu, á eftir Réttlætis- og þróunarflokknum, með 134 þingsæti.

Flokkurinn rekur uppruna sinn til ýmissa andspyrnuhreyfinga sem stofnaðar voru á tíma tyrkneska frelsisstríðsins. Flestir meðlimir voru áður tengdir Sambands- og framfaraflokknum. Flokkurinn sameinaðist undir forystu Mústafa Kemal Atatürk á landsþingi í Sivas árið 1919. Árið 1923 lýsti „Alþýðuflokkurinn“, sem bætti stuttu síðar orðinu „lýðveldi“ við nafn sitt, sig stjórnmálahreyfingu og lýsti um leið yfir stofnun lýðveldis í Tyrklandi með Atatürk sem fyrsta forseta sinn. Á tíma flokksræðis Atatürks í Tyrklandi framkvæmdi Lýðveldisflokkur alþýðunnar róttækar og víðtækar pólitískar, menningarlegar, samfélagslegar og efnahagslegar umbætur Atatürks í landinu.

Eftir seinni heimsstyrjöldina heimilaði eftirmaður Atatürks, İsmet İnönü, fjölflokkakosningar í landinu. Lýðveldisflokkur alþýðunnar lét friðsamlega af völdum eftir að hann tapaði þingkosningum árið 1950 og hóf þannig tímabil fjölflokkalýðræðis í Tyrklandi. Á árunum eftir valdaránið í Tyrklandi 1960 færðist flokkurinn smám saman til vinstri, sér í lagi eftir að Bülent Ecevit varð formaður árið 1972. Lýðveldisflokkurinn var bannaður ásamt öllum öðrum stjórnmálaflokkum landsins eftir valdaránið í Tyrklandi 1980. CHP var endurstofnaður undir upprunalegu nafni sínu af Deniz Baykal þann 9. september 1992, með þátttöku meirihluta meðlima flokksins frá því fyrir bannið. Frá þingkosningum Tyrklands árið 2002 hefur Lýðveldisflokkur alþýðunnar leitt stjórnarandstöðu gegn ríkisstjórn Réttlætis- og þróunarflokksins (AKP).[11] Özgür Özel hefur verið formaður CHP frá 5. nóvember 2023.

CHP er með aukaaðild að Flokki evrópskra sósíalista. Flokkurinn er jafnframt aðili að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna og Framfarabandalaginu. Margir stjórnmálamenn í CHP hafa lýst yfir stuðningi við réttindi hinsegin fólks og femínistahreyfinguna í Tyrklandi. Flokkurinn er jákvæður gagnvart Evrópusamvinnu og styður aðild Tyrklands að Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu.

Gengi í kosningum

[breyta | breyta frumkóða]

Þingkosningar

[breyta | breyta frumkóða]
Tyrkneska þingið
Kosningar Leiðtogi Atkvæði Þingsæti Stjórnarþátttaka
Atkvæði % ± pp Sæti Þingsæti +/– Sæti
1927 Mústafa Kemal Atatürk — — — Stöðugt 1.
335 / 335
 Stöðugt 0 Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1931 — — — Stöðugt 1.
287 / 317
 Lækkun 48 Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1935 — — — Stöðugt 1.
401 / 428
 Hækkun 114 Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1939 İsmet İnönü — — — Stöðugt 1. Óvíst — Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1943 — — — Stöðugt 1. Óvíst — Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1946 — — — Stöðugt 1.
397 / 503
 Lækkun 73 Stöðugt 1. Meirihlutastjórn
1950 3.176.561 39,45 Hækkun 39,45 Lækkun 2.
69 / 492
 Hækkun 69 Hækkun 2. Stjórnarandstaða
1954 3.161.696 35.36 Lækkun 4,09 Stöðugt 2.
31 / 537
 Lækkun 38 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
1957 3.753.136 41,09 Hækkun 4,73 Stöðugt 2.
178 / 602
 Hækkun 147 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
1961 3.724.752 36,74 Lækkun 4,35 Hækkun 1.
173 / 450
 Lækkun 5 Hækkun 1. Stjórnarsamstarf
1965 2.675.785 28,75 Lækkun 7,99 Lækkun 2.
134 / 450
 Lækkun 39 Lækkun 2. Stjórnarandstaða
1969 2.487.163 27,37 Lækkun 1,38 Stöðugt 2.
143 / 450
 Hækkun 9 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
1973 Bülent Ecevit 3.570.583 33,30 Hækkun 5,93 Hækkun 1.
185 / 450
 Hækkun 42 Hækkun 1. Stjórnarsamstarf
1977 6.136.171 41,38 Hækkun 8,09 Stöðugt 1.
213 / 450
 Hækkun 28 Stöðugt 1. Stjórnarsamstarf
Flokkur bannaður eftir valdaránið 1980.
1995 Deniz Baykal 3.011.076 10,71 Hækkun 10,71 Hækkun 5.
49 / 550
 Hækkun 49 Hækkun 5. Stjórnarandstaða
1999 2.716.094 8,71 Lækkun 2,00 Lækkun 6.
0 / 550
 Lækkun 8 Lækkun 6. Utan þings
2002 6.113.352 19,39 Hækkun 10,68 Hækkun 2.
178 / 550
 Hækkun 178 Hækkun 2. Stjórnarandstaða
2007 7.317.808 20,88 Hækkun 1,50 Stöðugt 2.
112 / 550
 Lækkun 66 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2011 Kemal Kılıçdaroğlu 11.155.972 25,98 Hækkun 5,10 Stöðugt 2.
135 / 550
 Hækkun 23 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2015 11.518.139 24,95 Lækkun 1,03 Stöðugt 2.
132 / 550
 Lækkun 3 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2015 12.111.812 25,32 Hækkun 0,37 Stöðugt 2.
134 / 550
 Hækkun 2 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2018 11.348.899 22,64 Lækkun 2,68 Stöðugt 2.
146 / 600
 Hækkun 12 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða
2023 13.655.909 25,33 Hækkun 2.69 Stöðugt 2.
169 / 600
 Hækkun 23 Stöðugt 2. Stjórnarandstaða

Forsetakosningar

[breyta | breyta frumkóða]
Gengi Lýðveldisflokks alþýðunnar (CHP) í forsetakosningum
KosningarFrambjóðandiAtkvæði%SætiKort
10. ágúst 2014
Ekmeleddin İhsanoğlu
Sameiginlegt framboð með MHP		15.587.72038,44%2.
24. júní 2018
Muharrem İnce		15.340.32130,64%2.
14. maí 2023 Kemal Kılıçdaroğlu
Kemal Kılıçdaroğlu		 24.595.178 (fyrri umferð)
25.504.724 (seinni umferð)		 44,88% (fyrri umferð)
47,82% (seinni umferð)		 2.

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ „Cumhuriyet Halk Partisi“ (tyrkneska). Türkiye Cumhuriyeti Yargıtay Başkanlığı – Yargıtay. Sótt 10 janúar 2022.
  2. ↑ „Cumhuriyet Halk Partisi – Parti İçi Eğitim Birimi“ (PDF). Afrit (PDF) af uppruna á 2 júlí 2015. Sótt 8 maí 2022.
  3. ↑ „The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey“. Georgetown Journal of International Affairs (bandarísk enska). 6 ágúst 2020. Afrit af uppruna á 1 febrúar 2022. Sótt 1 febrúar 2022.
  4. ↑ [2][3]
  5. ↑ Liza Mügge (2013). „Brussels Calling: The European organisation of migrants from Turkey“. Í Dirk Halm; Muhittin Öztürk (ritstjórar). Migration and Organized Civil Society: Rethinking National Policy. Routledge. bls. 167. ISBN 978-1-136-24650-0.
  6. ↑ „Chp Parti Tüzüğü“ (PDF). 16. mars 2019. Afrit (PDF) af uppruna á 16. mars 2019. Sótt 9 apríl 2023. Başlık 10: "Cumhuriyet Halk Partisi, programındaki anlamlarıyla Atatürkçülüğün "Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, Devrimcilik" ilkelerine bağlıdır."
  7. ↑ [5][6]
  8. ↑ Alfred Stepan; Ahmet T. Kuru, ritstjórar (2012). „The European Union and the Justice and Development Party“. Democracy, Islam, and Secularism in Turkey. Columbia University Press. bls. 184, paragraph 2.
  9. ↑ „The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey“. Georgetown Journal of International Affairs (bandarísk enska). 6 ágúst 2020. Sótt 1 febrúar 2022.
  10. ↑ Ciddi, Sinan (2009). Kemalism in Turkish Politics: The Republican People's Party, Secularism and Nationalism. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-47504-4.
  11. ↑ „History of the CHP“. chp.org.tr (tyrkneska). Afrit af upprunalegu geymt þann 18. september 2021. Sótt 18. september 2021.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Lýðveldisflokkur_alþýðunnar&oldid=1944320“