László Krasznahorkai
_(3x4_cropped).jpg) | |
| Fæddur: | 5. janúar 1954 Gyula, Ungverjalandi |
|---|---|
| Starf/staða: | Rithöfundur |
| Þjóðerni: | Ungverskur |
| Virkur: | 1985– |
| Bókmenntastefna: | Póstmódernismi |
| Maki/ar: | Anikó Pelyhe (g. 1990, skilin) Dóra Kopcsányi (g. 1997) |
| Börn: | 3 |
| Heimasíða: | krasznahorkai |
László Krasznahorkai (f. 5. janúar 1954) er ungverskur rithöfundur og handritshöfundur. Krasznahorkai er þekktur fyrir krefjandi bækur sem er gjarnan lýst sem póstmódernískum og hafa gjarnan dystópíu og þunglyndi sem viðfangsefni.[1]
Nokkrar af bókum Krasznahorkai, meðal annars Sátántangó (1985) og Az ellenállás melankóliája (1989) hafa verið gerðar að kvikmyndum í leikstjórn Béla Tarr.
Krasznahorkai vann Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2025 „fyrir sannfærandi og framsýnt höfundarverk sitt sem, mitt í hryllingi heimsendis, staðfesti kraft listarinnar“.[2]
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Fjölskylda og uppvöxtur
[breyta | breyta frumkóða]László Krasznahorkai er kominn af Gyðingum af millistétt.[3][4] Faðir hans, György Krasznahorkai, var lögmaður og móðir hans, Júlia Pálinkás, var embættismaður í almannatryggingum.[5][6] Faðir Lászlós leyndi því að hann væri kominn af Gyðingum og trúði syni sínum ekki fyrir því fyrr en hann var ellefu ára.[3][7][8]
Krasznahorkai útskrifaðist úr Ferenc Erkel-gagnfræðaskólanum árið 1972 með latínu sem aðalfag. Hann hóf síðan nám í lögfræði við József-Attila-háskólann og hélt síðan áfram með laganámið í Eötvös Loránd-háskólanum í Búdapest frá árinu 1976 til ársins 1978.[9] Árið 1977 gaf hann út fyrstu smásögu sína, Tebenned Hittem, í tímaritinu Mozgó Világ.[10][11]
Frá 1978 til 1983 nam hann ungverskar bókmenntir við hugvísindadeild Eötvös Loránd-háskóla. Lokaritgerð hans fjallaði um ævi og störf rithöfundarins Sándor Márai eftir að hann hélt í útlegð við valdatöku kommúnista í Ungverjalandi árið 1948.[9] Á námsárunum vann Krasznahorkai hjá útgáfufélaginu Gondolat Kiadó.[12]
Ritstörf
[breyta | breyta frumkóða]László Krasznahorkai varð ritstjóri eftir nám en hætti brátt til þess að helga sig alfarið ritstörfum. Árið 1985 gaf hann út bókina Kölskatangó (ungverska: Sátántangó), sem hlaut góðar viðtökur gagnrýnenda. Á svipuðum tíma hóf hann samstarf sem handritshöfundur við kvikmyndaleikstjórann Béla Tarr.
Krasznahorkai fór til Vestur-Evrópu í fyrsta sinn árið 1987 og dvaldi þá í Vestur-Berlín í eitt ár hjá Deutscher Akademischer Austauschdienst.
Krasznahorkai hlaut fyrst alþjóðlega viðurkenningu árið 1989 með útgáfu bókarinnar Depurð mótspyrnunnar (Az ellenállás melankóliája). Vinur hans, rithöfundurinn og Nóbelsverðlaunahafinn Imre Kertész, sagði um hana :
| Langar og flóknar setningar hans heilla mig. Og þótt heimur hans kunni að virðast myrkur á köflum hefur maður alltaf á tilfinningunni að maður sjái í honum þennan yfirskilvitleika sem Nietzsche sagði að veitti manni frumspekilega huggun.[13] |
Árið 1990 byrjaði Krasznahorkai að ferðast um Austur-Asíu (Kína og Mongólíu). Árið 2000 skrifaði hann handrit að kvikmyndinni Harmónía Werckmeisters, sem var byggð á skáldsögunni Depurð mótspyrnunnar og Béla Tarr leikstýrði.
Viðurkenningar
[breyta | breyta frumkóða]Krasznahorkai hlaut Kossuth-verðlaunin árið 2004 Alþjóðlegu Booker-verðlaunin árið 2015.[14]
Í gegnum árin hafði Krasznahorkai oft verið nefndur sem hugsanlegur verðlaunahafi Nóbelsverðlaunanna í bókmenntum.[13] Hann hlaut verðlaunin loks árið 2025.[15]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Wood, James (4 júlí 2011). „Madness and Civilization: The very strange fictions of László Krasznahorkai“. The New Yorker.. bindi 87 no. 19. bls. 71–75.
- ↑ Silja Björk Huldudóttir (9. október 2025). „László Krasznahorkai hlýtur Nóbelinn í bókmenntum“. mbl.is. Sótt 14. október 2025.
- 1 2 AFP and ToI Staff (9 október 2025). „Hungarian writer Laszlo Krasznahorkai, whose father hid Jewish roots, awarded Nobel prize“. The Times of Israel (bandarísk enska). ISSN 0040-7909. Sótt 9 október 2025.
- ↑ „Hungarian author László Krasznahorkai wins Nobel Prize for Literature“. BBC News (bresk enska). 9 október 2025. Sótt 9 október 2025.
- ↑ „Krasznahorkai, Laszlo 1954–“. Contemporary Authors, New Revision Series. 2007. Sótt 16. september 2012..
- ↑ Rohter, Larry (9 ágúst 2014). „László Krasznahorkai's Novels Find a U.S. Audience“. The New York Times. Sótt 10. mars 2019.
- ↑ „Laszlo Krasznahorkai Is Awarded Nobel Prize in Literature“. The New York Times (enska). 9 október 2025. Sótt 9 október 2025..
- ↑ „Krasznahorkai László (1954-) egybegyűjtött beszélgetései“ [recueil de conversations de László Krasznahorkai (1954-)]. terebess.hu (Copie de plusieurs entretiens de 1998 à 2004) (ungverska). Afrit af upprunalegu geymt þann 16 júní 2025. Sótt 9 október 2025..
- 1 2 „krasznahorkai biography“. krasznahorkai.hu. Sótt 9 október 2025..
- ↑ „László Krasznahorkai : podcasts et actualités“. Radio France (franska). 1 janúar 1970. Sótt 10 október 2025.
- ↑ „Krasznahorkai László kapta az irodalmi Nobel-díjat“. HVG (ungverska). 9 október 2025. Sótt 10 október 2025.
- ↑ Görömbei, András. „László Krasznahorkai, Hungarian writer“. Vínarháskóli. Afrit af upprunalegu geymt þann 20 5 2015. Sótt 20. maí 2015..
- 1 2 Valérie Marin La Meslée, lire en ligne « Nobel de Littérature ; et si c'était László Krasznahorkai ? », Le Point, 10 apríl 2023.
- ↑ Alison Flood (20 maí 2015). „Man International Booker prize 2015 won by 'visionary' László Krasznahorkai“. the Guardian. Sótt 20 maí 2015..
- ↑ Júlía Margrét Einarsdóttir; Anna María Björnsdóttir (9. október 2025). „László Krasznahorkai fær bókmenntaverðlaun Nóbels“. RÚV. Sótt 14. október 2025.