Konungsverslunin fyrri
Konungsverslunin fyrri hafði einkarétt á verslun við Ísland frá 1759 til 1763. Hörmangarafélagið hafði fengið einkarétt á versluninni til 20 ára 1743. Frá 1751 var Íslandsverslun félagsins rekin með tapi en Íslendingar kvörtuðu mikið undan verslunarháttum þess.[1] Meðal annars hafði Skúli Magnússon gagnrýnt félagið fyrir að selja svikna vöru, og 1755 lét hann brjóta upp búðir kaupmanna og deila vörum til fátæklinga vegna hungursneyðar í landinu.
Í kjölfar þessa skipaði ríkisstjórnin rannsókarnefnd (kommission) 1756 til að kanna verslunarmáta og kvartanirnar. Niðurstöður nefndarinnar voru að félagið hafði brotið gegn þeim samningi sem skilgreindi einkaréttinn.[2]
Eftir talvert málaþóf var Hörmangarafélagið svipt einkaréttinum og ákveðið að bjóða upp verslunarréttindi við allar kauphafnir nema í Hólminum (Reykjavík) og á Húsavík en verslun þar átti að vera í höndum Innréttinganna. Uppboð var haldið tvisvar um vorið 1758 en engin aðgengileg tilboð bárust.[2] Konugur neyddist þess vegna að taka við Íslandsversluninni því enginn vildi leigja hana. Niels Ryberg varð þá forstjóri verslunarinnar sem var rekin fyrir reikning konungs og tókst að reka hana með hagnaði 1760-1764.
Almenna verslunarfélagið tók svo við verslun á Íslandi 1764 og sá um hana til 1774.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Fode, Henrik (2001). „Aspekter af den islandske handels placering i samtidens danske litterære debat eller »historiografi« ca. 1750-1816"“ (PDF). Erhvervshistorisk Årbog (danska).
- 1 2 Jón Jónsson (1895). Den danske regering og den islandske monopolhandel, nærmest i det 18. århundrede (PDF). Historisk Tidsskrift, Bind 6. bls. 585.
Heimild
[breyta | breyta frumkóða]- Gísli Gunnarsson,1987, Upp er boðið Ísaland, einokunarverslun og íslenskt samfélag 1602-1787, útg. Örn og Örlygur hf.
