Fara í innihald

Konungsríkið Júgóslavía

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Konungsríkið Júgóslavía
Kraljevina Jugoslavija
Краљевина Југославија
Fáni Konungsríkisins Júgóslavíu Skjaldarmerki Konungsríkisins Júgóslavíu
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
Jedan narod, jedan kralj, jedna država
Један народ, један краљ, једна држава
Ein þjóð, einn konungur, eitt ríki
Þjóðsöngur:
Himna Kraljevine Jugoslavije
Химна Краљевине Југославије
Þjóðsöngur Konungsríkisins Júgóslavíu
Staðsetning Konungsríkisins Júgóslavíu
Höfuðborg Belgrad
Opinbert tungumál Serbókróatíska
Stjórnarfar Þingbundin konungsstjórn (1918–1929, 1931–1939)
Konungur Pétur 1.
Alexander 1.
Pétur 2.
Sögulegt tímabil Millistríðsárin • Seinni heimsstyrjöldin
 • Stofnun1. desember 1918 
 • Konungdæmið leyst upp29. nóvember 1945 
Flatarmál
 • Samtals

247.542[1] km²
Mannfjöldi
 • Samtals (1941)
 • Þéttleiki byggðar

15.839.364[2]
63,98/km²
Gjaldmiðill Júgóslavnesk króna (1918–1920)
Júgóslavneskur dinar (1920–1941)

Konungsríkið Júgóslavía[3] var ríki í Suðaustur- og Mið-Evrópu sem var til frá 1918 til 1941. Frá 1918 til 1929 hét ríkið opinberlega Konungsríki Serba, Króata og Slóvena en var kallað Júgóslavía („Land Suður-Slava“) í daglegu tali.[4]

Konungsríkið var stofnað síðla árs 1918 þegar Konungsríkið Serbía sameinaðist Konungsríkinu Svartfjallalandi og landsvæðum sem höfðu tilheyrt austurrísk-ungverska keisaradæminu, þá helst landsvæði sem samsvarar núverandi Bosníu og Hersegóvínu og bróðurparti ríkjanna Króatíu og Slóveníu. Landsvæði núverandi Kósovó og Norður-Makedóníu höfðu verið innlimuð af Serbíu fyrir sameininguna.[5]

Konungsætt ríkisins var hin serbneska Karađorđević-ætt, sem hafði áður ríkt í Konungsríkinu Serbíu í valdatíð Péturs 1., sem varð fyrsti konungur Júgóslavíu. Eftir dauða Péturs árið 1921 tók sonur hans, Alexander 1., við konungdómi en hann hafði áður verið ríkisstjóri í nafni föður síns. Árið 1929 stofnaði Alexander einræði í landinu og gaf ríkinu formlega nafnið Júgóslavía. Árið 1934 var konungurinn myrtur í Marseille af Vlado Tsjernozemskí, meðlimi í makedónsku sjálfstæðishreyfingunni VMRO. Ellefu ára gamall sonur Alexanders, Pétur, tók við krúnunni en frændi hans, Páll, fór með stjórn sem ríkisstjóri til ársins 1941. Það ár sagði Júgóslavía upp aðild sinni að þríveldasamningnum með Öxulveldunum eftir valdarán í landinu.[6] Konungsfjölskyldan flýði til London sama ár, skömmu áður en Öxulveldin gerðu innrás í Júgóslavíu.

Í apríl 1941 hernámu Öxulveldin landið og skiptu því upp. Konungurinn stofnaði útlegðarríkisstjórn í London sem var viðurkennd af Bretum og síðar af hinum bandamannaríkjunum. Árið 1944 viðurkenndi Pétur 2. konungur bráðabirgðastjórn Lýðræðislega sambandsríkisins Júgóslavíu sem lögmæta ríkisstjórn landsins eftir að breski forsætisráðherrann Winston Churchill beitti hann þrýstingi. Viðurkenningin var formfest 2. nóvember með Vis-sáttmálanum sem Ivan Šubašić undirritaði fyrir hönd konungsríkisins og Josip Broz Tito fyrir hönd júgóslavnesku andspyrnuhreyfingarinnar.[7]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Tomasevich, Jozo (1975). War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks. Stanford University Press. bls. 93. ISBN 978-0-8047-0857-9.
  2. ↑ Израчунат број становника Југославије за 1941. и 1945 (PDF) (serbneska). Државни статистички уред. 1945. Afrit (PDF) af uppruna á 7 júní 2021. Sótt 30. september 2021.
  3. ↑ Kamusella, Tomasz (2009). The politics of language and nationalism in modern Central Europe. Palgrave Macmillan. bls. 228, 297. ISBN 978-0-2305-5070-4. Afrit af uppruna á 18 maí 2016. Sótt 25 október 2015.
  4. ↑ "Kraljevina Jugoslavija! Novi naziv naše države. No, mi smo itak med seboj vedno dejali Jugoslavija, četudi je bilo na vseh uradnih listih Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev. In tudi drugi narodi, kakor Nemci in Francozi, so pisali že prej v svojih listih mnogo o Jugoslaviji. 3. oktobra, ko je kralj Aleksander podpisal "Zakon o nazivu in razdelitvi kraljevine na upravna območja", pa je bil naslov kraljevine Srbov, Hrvatov in Slovencev za vedno izbrisan." (Naš rod, Ljubljana 1929/30, št. 1, str. 22, letnik I.)
  5. ↑ „Yugoslavia from a Historical Perspective“ (PDF). YU Historija. Afrit (PDF) af uppruna á 31. mars 2022. Sótt 7. desember 2020.
  6. ↑ J. B. Hoptner (1963). „Yugoslavia in Crisis 1934–1941“. Columbia University Press.
  7. ↑ Roberts, Walter R. (1973). Tito, Mihailović, and the Allies, 1941–1945. Rutgers University Press. bls. 288. ISBN 978-0-8135-0740-8. Afrit af uppruna á 11. desember 2021. Sótt 25 október 2015.
  Þessi sagnfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.