„Sérókar“: Munur á milli breytinga

Jump to navigation Jump to search
32 bætum bætt við ,  fyrir 6 mánuðum
Navajó eru stærri en Sérókar.. + stór stafur í Sérókar.
Ekkert breytingarágrip
(Navajó eru stærri en Sérókar.. + stór stafur í Sérókar.)
[[Mynd:Cherokees.jpg|thumb|right|Myndir af nokkrum sérókum.]]
'''Sérókar''' (enska: ''Cherokee'') eru ein af [[Frumbyggjar Ameríku|frumbyggjaþjóðum Norður-Ameríku]] sem byggðu austur- og suðausturhluta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] þar til þeir voru neyddir til að flytjast á slétturnar við [[Ozark-fjöll]] á 19. öld. Fyrir þann tíma bjuggu sérókarnirSérókarnir aðallega í suðvesturhluta [[Norður-Karólína|Norður-Karólínu]], suðausturhluta [[Tennessee]], vesturhluta [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]] og norðausturhluta [[Georgía (fylki BNA)|Georgíu]]. Í dag viðurkennir stjórn Bandaríkjanna þrjá ættbálka séróka: Austurflokk sérókaindíána í Norður-Karólínu, hinn Sameinaða Keetowah-flokk sérókaindíána í [[Oklahoma]] og Sérókaþjóðina í Oklahoma.
 
Á 19. öld töldu evrópskir landnemar í Bandaríkjunum sérókana í suðvesturhluta landsins meðal „hinna fimm siðmenntuðu ættbálka“ amerískra frumbyggja. Ástæðan var að sérókarnir voru landbúnaðarþjóð og bjuggu í þorpum þar sem þeir höfðu tileinkað sér suma siði og tæknibúnað landnemanna. Sérókarnir voru meðal fyrstu þjóðflokkanna fyrir utan Evrópumenn sem urðu bandarískir ríkisborgarar. Í sáttmála sem Bandaríkjastjórn gerði við séróka árið 1817 var tekið fram að sérókarSérókar mættu sækja um ríkisborgararétt.
 
Sérókaþjóðin telur til sín um 300360.000 manns og er því stærstinæststærsti viðurkenndi frumbyggjaættbálkurinn í Bandaríkjunum á eftir [[Navajóar|Navajóum]]. Í bandarískum manntölum eru um 819.000 manns sem segjast rekja ættir sínar til séróka.
 
==Saga==
Tungumál sérókaSéróka er hluti af tungumálafjölskyldu [[Írókesar|Írókesa]]. Samkvæmt munnmælasögum séróka fluttist þjóðflokkurinn suður á bóginn frá svæðinu í kringum [[vötnin miklu]] á fornöld.<ref>{{Bókaheimild|titill=Myths of the Cherokee|url=https://archive.org/details/mythsofcherokee00moon/page/n6|ár=1902|útgefandi=Washington Government Printing Office|höfundur=James Mooney}}</ref> Samkvæmt öðrum munnmælaheimildum komu Sérókar frá suðausturhluta Bandaríkjanna en engar fornleifarannsóknir styðja þá kenningu.
 
Frá 1736 til 1743 bjó Þjóðverjinn [[Christian Gottlieb Priber]] með sérókum og reyndi sem „forsætisráðherra“ þeirra að skipuleggja andspyrnu innfæddra gegn enskum landnemum.
 
Á tíma [[Bandaríska frelsisstríðið|bandaríska frelsisstríðsins]] leiddu ítrekuð samningsbrot evrópsku landnemanna gagnvart sérókumSérókum til þess að sumir þeirra sögðu sig úr þjóðabandalagi sérókaSéróka. Þessir andófsmenn voru kallaðir Chickamauga-sérókarSérókar og lutu stjórn höfðingjans [[Dragging Canoe]]. Þeir gengu í lið með [[Shawnee]]-indíánum og gerðu árásir á landnemabyggðir með stuðningi Breta.
 
===19. öld===
Ein mikilvægasta persóna í sögu sérókaSéróka var [[John Ross (höfðingi)|John Ross]], öðru nafni Koowescoowe. Faðir hans var [[Skotland|Skoti]] sem hafði flust til Bandaríkjanna fyrir frelsisstríðið. Móðir hans, sem einnig var dóttir skosks innflytjanda, var komin af sérókumSérókum í aðra ætt móður sinnar. John Ross hóf embættisferil sinn árið 1809 og tók þátt í opinberri stofnun Sérókaþjóðarinnar samkvæmt bandarískum alríkislögum árið 1820. John Ross var útnefndur höfðingi Sérókaþjóðarinnar árið 1828 og gegndi þeirri stöðu til dauðadags árið 1866.
 
Á fjórða áratugi 19. aldar voru sérókarSérókar neyddir til þess að flytjast frá heimalandi forfeðra sinna í [[Georgía (fylki)|Georgíu]] og [[Norður-Karólína|Norður-]] og [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]] til verndarsvæða í [[Oklahoma]], aðallega vegna þess að gull hafði fundist nærri Dahlonega, sem var innan yfirráðasvæðis sérókaSéróka. Stærstu nauðungarflutningarnir á sérókum fóru fram árið 1839 og voru kallaðir [[táraslóðin]] (enska: ''Trail of Tears''). Í flutningunum voru um 16.543 sérókarSérókar hraktir frá heimkynnum sínum í Georgíu, Suður-Karólínu, Norður-Karólínu, [[Tennessee]], [[Texas]] og [[Alabama]] og neyddir til að fara fótgangandi til verndarlanda í Oklahoma. Um 2.000–8.000 af Sérókunum létust á leiðinni.<ref name="Thornton, Russell 1991. 75–93">{{cite book |author=Thornton, Russell (1991).|chapter=The Demography of the Trail of Tears Period: A New Estimate of Cherokee Population Losses |editor=William L. Anderson |title=Cherokee Removal: Before and After|pages= 75–93}}</ref><ref
name="books.google.com">{{cite book|first= Nancy C.|last= Curtis|title= Black Heritage Sites|year= 1996|publisher= ALA Editions|location= United States|url= https://books.google.com/books?id=Rk7NPRm_nB0C|page= 543}}</ref><ref name="Prucha 241 note 58">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iSeWGTYsFcsC&vq|title=The Great Father: The United States Government and the American Indians|last=Prucha|first=Francis Paul|date=1995-01-01|publisher=U of Nebraska Press|year=|location=|pages=241 note 58}}</ref><ref name="Ehle 390–392">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MC2lR-lpmfwC&q|title=Trail of Tears: The Rise and Fall of the Cherokee Nation|last=Ehle|first=John|date=2011-06-08|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|year=|location=|pages=390–392}}</ref><ref name="Carter 1976 232">{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/Cherokee_sunset.html?id=UzfP9QyuGKQC|title=Cherokee sunset: a nation betrayed : a narrative of travail and triumph, persecution and exile|last=Carter|first=Samuel|date=1976|publisher=Doubleday|year=|location=|pages=232}}</ref> Bandaríkjastjórn réttlætti nauðungarflutningana með samningi sem stjórn [[Andrew Jackson|Andrews Jackson]] hafði gert við fulltrúa sérókaSéróka í New Echota árið 1835, en í þeim samningi féllust fulltrúar sérókannaSérókanna formlega á að láta af hendi landsvæði í suðvesturhluta álfunnar og flytjast á verndarsvæðin. Umboð þessara fulltrúa til að semja í nafni allra sérókaSéróka var þó mjög vafasamt og hvorki John Ross né aðrir opinberir leiðtogar hinnar lagalega viðurkenndu Sérókaþjóðar áttu neina aðild að samningaviðræðunum.
 
Þegar sérókarnirSérókarnir komu á verndarsvæðið varð mikil spenna milli þeirra og farið var að hunsa lög sem skilgreindu lagalega stöðu sérókaSéróka. Margir af þeim sem höfðu skrifað undir samninginn í New Echota voru myrtir og þessar deilur urðu kveikjan að 15 ára borgarastyrjöld meðal sérókaSéróka.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|4503|Börðust indjánar í Þrælastríðinu?}}</ref> Einn þeirra sem lifði þann ófrið af var [[Stand Watie]], sem varð hershöfðingi í her [[Suðurríkjasambandið|Suðurríkjasambandsins]] þegar [[þrælastríðið]] braust út.
[[Mynd:Cherokee Confederates Reunion.gif|thumb|right|Gamlir sérókarSérókar sem börðust með Suðurríkjasambandinu í þrælastríðinu hittast í New Orleans árið 1902.]]
John Ross beitti sér fyrir því að sérókarSérókar viðhéldu hlutleysi í þrælastríðinu en höfðingjar sérókaSéróka samþykktu engu að síður að aðstoða Suðurríkjasambandið þann 7. október árið 1861. Fátt annað var í stöðunni fyrir þjóðflokkinn þar sem her norðurríkjanna hafði hörfað frá landsvæðum frumbyggjanna og flestar aðrir frumbyggjaþjóðir höfðu þá gengið til liðs við suðurríkin. Auk þess hafði Stand Watie þá þegar myndað eigin hersveit til að aðstoða suðurríkinSuðurríkin. Fylgismenn Ross mynduðu því eigin hersveit undir stjórn herforingjans [[John Drews|Johns Drews]], en ekki var hægt að láta þá hersveit berjast við hlið hersveitar Stand Watie vegna óvildarinnar milli þessara fylkinga innan sérókaþjóðarinnar.<ref name=vísindavefurinn/>
 
Fyrir þrælastríðið höfðu sérókarSérókar, líkt og fleiri frumbyggjaþjóðir í suðurhluta Bandaríkjanna, átt þræla. Þrælar þeirra voru frelsaðir í lok stríðsins, en margir þeirra bjuggu áfram með þjóðflokkunum sem þeir höfðu tilheyrt og sumir þeirra giftust frumbyggjum eftir að hafa hlotið frelsi sitt.
 
===20. og 21. öld===
Í Oklahoma voru sérókarSérókar sviptir rétti til að kjósa eigin höfðingja árið 1907, þegar Oklahoma var viðurkennt sem fylki. Þaðan af útnefndu forsetar Bandaríkjanna stjórnendur Sérókaþjóðarinnar allt fram til ársins 1970, en þá fengu sérókarSérókar aftur rétt til að kjósa eigin ríkisstjórn með þingsályktun sem [[Richard Nixon]] Bandaríkjaforseti skrifaði undir. Fyrsti höfðinginn sem sérókarSérókar í Oklahoma-fylki kusu sér var [[W. W. Keeler]], sem var jafnframt formaður olíufélagsins Phillips Petroleum. Eftirmenn hans sem höfðingjar Sérókaþjóðarinnar hafa verið [[Ross Swimmer]], [[Wilma Mankiller]], [[Joe Byrd]], [[Chad Smith]] og núverandi höfðinginn [[Bill John Baker]].
 
Þann 14. júní árið 2004 kaus stjórn Sérókaþjóðarinnar að skilgreina hjónaband opinberlega sem samband milli karls og konu og útilokuðu þannig lögleiðingu [[Hjónaband samkynhneigðra|hjónabands samkynhneigðra]]. Chad Smith höfðingi sagði að þessi ákvörðun hefði fyrst og fremst verið tekin til að samræma lög Sérókaþjóðarinnar og þáverandi lög Oklahoma-fylkis.
 
Í mars árið 2007 kusu sérókarSérókar með 77 prósenta meirihluta að útiloka afkomendur svartra þræla sem meðlimi Sérókaþjóðarinnar.<ref>{{Vefheimild|titill=Les Noirs exclus par les Cherokees |url=http://www.liberation.fr/planete/2007/03/05/les-noirs-exclus-par-les-cherokees_86641 |útgefandi=liberation.fr|mánuður=5. mars|ár=2007 |árskoðað=2019|mánuðurskoðað=27. mars}}</ref> Héraðsdómstóll séróka ógilti þessa ákvörðun árið 2011.<ref>Gavin Off, [http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?subjectid=14&articleid=20110114_14_0_AChero292984 "Judge grants Cherokee citizenship to non-Indian freedmen"], ''[[Tulsa World]]'', 14. janúar 2011.</ref>
 
==Tilvísanir==

Leiðsagnarval