Munur á milli breytinga „Maís“

Jump to navigation Jump to search
170 bæti fjarlægð ,  fyrir 8 árum
ekkert breytingarágrip
'''Maís''' ([[fræðiheiti]]: ''Zea mays'') er [[korn]]jurt sem fyrst var ræktuð í [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]] og breiddist út víða um heim eftir að [[Evrópa|Evrópubúar]] komu þangað á [[15. öldin|15. öld]].
 
Maís er sú [[Korn|korntegund]] þar sem [[erfðabreytt matvæli|erfðabreytt]] afbrigði eru orðin stærstur hluti af heildaruppskerunni; árið 2009 voru 85% af öllum maís sem ræktaður er í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] erfðabreytt afbrigði en maís er algengasta korntegundin þar í og ræktaður á 37% kornakra landsins. Um 40% af heimsuppskerunni eru ræktuð í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] en önnur helstu maísræktarlönd eru [[Kína]], [[Brasilía]], [[Mexíkó]], [[Indónesía]], [[Indland]] og [[Frakkland]].
 
== Uppruni nafnsins ==
Hugtakið Maís''maís'' er dregið af spænsku formi frumbyggjafrumbyggjaorðsins orðsins tanío„tanío“ sem notað er fyrir maís framleiðslunamaísframleiðsluna. Maísframleiðsan var upphaflega notuð í [[Bretland|Bretlandi]] og [[Írland|Írlandi]], þar sem hann var venjulega kallaður sykurmaís. Algengasta form á plöntunni þekkir fólk vel. Sykurmaís er safnað fyrir og er borðað sem [[grænmeti]] frekar en [[korn]].
Annað algengt orð yfir maís er [[korn]]. Þetta var upphaflega enska hugtakið fyrir korn uppskeru í [[Norður-Ameríka|Norður Ameríku]]. Merking þess hefur verið takmörkuð frá [[19. öld]] til maís, eins og það var stytt úr "Indian„Indian korn"korn“. Hugtakið Indian korn vísar sérstaklega til multi-litaðurmarglitaðs "akur korn"„akurkorns“ (Flint korn) ræktunarafbrigðiræktunarafbrigðis.
Í vísinda-og formlega notkun, er "maís" venjulega notað í alþjóðlegu samhengi. Jafnt, á magn-viðskipti samhengi, "korn" er notað oftast. Í [[Bretland|Bretlandi]], [[Ástralía|Ástralíu]] og öðrum enskumælandi löndum, er orðið "maís" oft notað í matreiðslu samhengi, sérstaklega í nafngiftir. Vörur eins og [[poppkorn]], kornflögur og baby maís. "Maís" er notað í landbúnaði og vísinda tilvísanir.
 
Í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], er maís almennt nefndur mielie eða mealie frá portúgalska milho. Mielie-er máltíð sem er tengd jörðina.
Í vísinda-vísindalegri og formlegaformlegri notkun, er "maís"„maís“ venjulega notað í alþjóðlegu samhengi. Jafnt, á magn-viðskipti samhengi, "korn" er notað oftast. Í [[Bretland|Bretlandi]], [[Ástralía|Ástralíu]] og öðrum enskumælandi löndum, er orðið "maís"„maís“ oft notað í matreiðslu samhengi matreiðslu, sérstaklega í nafngiftirnafngiftum. Vörur eins og [[poppkorn]], kornflögur og baby maís. "Maís"„Maís“ er notað í landbúnaði og vísinda tilvísanirvísindum.
Í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], er maís almennt nefndur mielie„mielie“ eða mealie„mealie“ frá [[portúgalska]] milhoorðinu „milho“. Mielie- er máltíð sem er tengd jörðinajörðinni.
 
== Afurðir ==
Af maísframleiðslu í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], sem er um 40% heimsframleiðslunnar, er einungis 1/40 notaður til manneldis. Dæmi um afurðir til manneldis úr maís eru [[poppkorn]], [[mjöl]], olíur, [[kornMatarolía|olíur]], sýrópkorn, sýróp og ýmisýmiss konar [[áfengi]] og [[mjöður]]. Stærstur hluti heimsframleiðslunnar er notaður í dýrafóður og í [[Evrópa|Evrópu]] eru afurðir úr maís jafnvel notaðar sem fiskibeita. Maís er ekki eingöngu til átu heldur má vinna úr honum [[plast]] og ýmis efni.
 
Á síðustu árum hefur [[eldsneyti]] verið unnið úr maís í auknum mæli. Þetta hefur orðið til þess að bændur hafa fengið betur greitt fyrir framleiðsluna og heimsmarkaðsverð á maís tifar í takt við heimsmarkaðsverð á [[hráolía|hráolíu]]. Þessi [[eldsneyti|eldsneytisframleiðsla]] og tenging við heimsmarkaðsverð á [[olíaOlía|olíu]] hefur áhrif á matvælaverð.
 
Maís er eitt af undrum [[landbúnaður|landbúnaðar]]. Maís, eins og við þekkjum hann í dag, er ræktaður úr náttúrulegri maísplöntu og villtu plöntunni Teosinte.
 
== Ræktun ==
Maís er upprunninn í [[Mexíkó|Mexíko]] en hefur verið ræktaður í [[Evrópa|Evrópu]] frá því á 15. Öldöld. Ræktunin hefur tekið mjög miklum breytingum á síðustu áratugum og ræktunarlína maís færst norðar með hverju árinu. Ástæður þess eru breytingar á veðurfari og miklar framfarir í kynbótum og ræktun [[korn|kornsins]]. Nú eru til afurðir í [[Skandinavía|Skandinavíu]] sem hægt er að rækta til fullþroska maískólfa, tvo afbrigði sem annarsvegarannars vegar eru notuð til matjurtasölu og eins sem fóður fyrir skepnur. Hér áÁ landiÍslandi hafa allnokkrir bændur reynt fyrir sér í maísrækt en með misjöfnum árangri þó. Þrátt fyrir að menn telji aðstæður hér ekki svo frábrugðnar aðstæðum annarsstaðarannars staðar, t.d.til dæmis í [[Skotland|Skotlandi]], þar sem maísræktun gengur vel hefur árangurinn hérlendis látið á sér standa.
 
Ef einhver hefur hug á að að leggja fyrir sig maís ræktun hefur [[fóðurblandan]] tekið saman eftirfarandi tillögur að áburði á maís:
Samkvæmt dönskum ráðleggingum er miðað við 145 kg [[Köfnunarefni|köfnunarefnis]] (N), 35 kg [[fosfór|fosfórs]] (P) og 160 kg [[Kalín|kalís]] (K) á hvern [[hektari|hektara]] í maísrækt. Þá er nauðsynlegt að áburðurinn innihaldi bæði [[bór]](B) og [[Brennisteinn|brennistein]] (S). Mjög gott er að nota búfjáráburð til þess að uppfylla snefilefnaþarfir en í kúamykju eru t.til d.´mis bæði [[bór]] og [[Brennisteinn|brennisteinn]].
Nokkrar leiðir eru til þess að uppfylla þessar áburðarþarfir, t.a.m.til að mynda má blanda saman:
45 tonnum af kúamykju, 2,80 kg fjölmóða, 145 kg [[Köfnunarefni|köfnunarefni (N)]], 37 kg [[Fosfór|Fosfór (P)]] og 162 kg [[Kalín|Kalín (K)]].
 
Þessu til viðbótar er nauðsynlegt að bera á [[bórax]] sem inniheldur 14,9% bór. Miða má við um 7-8 kg/ha með mykju en tvöfalt það magn þar sem ekki er borinn búfjáráburður á.

Leiðsagnarval