Munur á milli breytinga „Japan“

Jump to navigation Jump to search
15.998 bæti fjarlægð ,  fyrir 9 árum
Skipti út innihaldi með „'''''Skáletraður texti'''Japan'''''Feitletraður texti''''''Skáletraður texti''''''Skáletraður texti''''eru mjög heimsk þjóð og drepa marga hvali og sjá...“
m (r2.7.2) (robot Breyti: iu:ᓃᑉᐊᓐ)
(Skipti út innihaldi með „'''''Skáletraður texti'''Japan'''''Feitletraður texti''''''Skáletraður texti''''''Skáletraður texti''''eru mjög heimsk þjóð og drepa marga hvali og sjá...“)
'''''Skáletraður texti'''Japan'''''Feitletraður texti''''''Skáletraður texti''''''Skáletraður texti''''eru mjög heimsk þjóð og drepa marga hvali og sjálfs morð eru mjög vinsæl þar í landi þetta er ekki lygi
{{Land
'''''''''''
| nafn_á_frummáli = Nippon-koku/Nihon-koku <br /> 日本国
| nafn_í_eignarfalli = Japans
| fáni = Flag of Japan.svg
| skjaldarmerki = Imperial Seal of Japan.svg
| kjörorð = ekkert
| staðsetningarkort = Japan-location-cia.gif
| tungumál = [[Japanska]]
| höfuðborg = [[Tókýó]]
| stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]]
| titill_leiðtoga = <br />[[Keisari Japans|Keisari]]<br />[[Forsætisráðherra]]
| nöfn_leiðtoga = <br />[[Akihito]]<br />[[Yoshihiko Noda]]
| stærðarsæti = 60
| flatarmál = 377.835
| hlutfall_vatns = 0,8%
| flatarmál_magn = 1_E11
| mannfjöldaár = 2006
| mannfjöldasæti = 10
| fólksfjöldi = 127.463.611
| íbúar_á_ferkílómetra = 337
| VLF_ár = 2006
| VLF = 4.220.000.000
| VLF_sæti = 3
| VLF_á_mann = 33.100
| VLF_á_mann_sæti = 12
| staða_ríkis = [[Saga Japans|Myndun]]
| atburðir = [[Stofndagur Japans]]<br />[[Meiji-stjórnarskráin]]<br />[[Stjórnarskrá Japans|Núverandi stjórnarskrá]]<br />[[San Francisco-friðarsamningarnir]]
| dagsetningar = <br />[[11. febrúar]] [[660 f.Kr.]]<br />[[29. nóvember]] [[1890]]<br />[[3. maí]] [[1947]]<br /><br />[[28. apríl]] [[1952]]
| gjaldmiðill =[[Japanskt Jen|Jen]]
| tímabelti = [[UTC]]+9
| þjóðsöngur = [[Kimi Ga Yo]]
| tld = jp
| símakóði = +81
}}
[[Mynd:Cartedujapon.png|right|290px|thumb|Japan, (''Nippon'')]]
 
'''Japan''' (''Nippon/Nihon'' 日本 (táknin merkja [[sól]] og [[rót|rætur]]/uppruna), þýðir bókstaflega „Uppruni sólarinnar“), er [[landamæralaust land]] í [[Austur Asía|Austur-Asíu]], staðsett [[austur]] af [[Kóreuskagi|Kóreuskaga]] og [[vestur|vestarlega]] í [[Kyrrahafið|Kyrrahafinu]]. Nafnið er oft þýtt „Land rísandi sólar“ og er sú þýðing ættuð úr [[kínverska|kínversku]]. Áður en Japan hafði nokkur samskipti við [[Kína]], var landið kallað [[Yamato]] (大和). ''Wa'' (倭) var nafnið sem Kínverjar notuðu snemma þegar þeir töluðu um Japan.
Japan er [[eyjaklasi]], og stærstu eyjarnar eru frá norðri til suðurs, [[Kyūshū]] (九州), [[Shikoku]] (四国), [[Honshū]] (本州, stærsta eyjan), og [[Hokkaidō]] (北海道).
 
== Nafnsifjar ==
Japan heitir á japönsku ''Nippon'' eða ''Nihon'', bæði heitin eru skrifuð eins á japönsku ritmáli. Japanska nafnið Nippon er fyrir formlega notkun, s.s. á gjaldmiðli, frímerkjum og alþjóðlegum íþróttamótum. Nihon er hversdagslegt heiti Japans sem Japanar nota. Sem dæmi, Japanar kalla sig Nihonjin og tungumál sitt Nihongo: sem bókstaflega þýðir „japanskt fólk“ og „japönsk tunga“. Í Japan nú til dags, hefur nafnið Nippon meiri þjóðernissinnaða merkingu, notað meira af eldra fólki, meðan að Nihon er notað dagsdaglega af mestum hluta þjóðarinnar.
 
Heiti Japans á evrópskum tungumálum (þar með talið [[Íslenska|íslensku]]) barst með verslunarleiðum til vesturs. Nafn Japans kom fyrst fyrir í skjölum frá Marco Polo sem ''Cipangu'' úr [[mandarín]]. Hins vegar er Japan á [[kantónska|kantónsku]] ''Jatbun'', og þaðan er vestræna heitið líklegast komið. Á [[malajíska|malajísku]] varð kantónska heitið ''Japang'' og hafa [[portúgal]]skir kaupmenn rekist á það í [[Malakka]] á [[16. öld]]. Talið er að portúgalskir kaupmenn hafi borið nafnið til [[Evrópa|Evrópu]]. Það var fyrst skráð á [[Enska|ensku]] sem ''Giapan''.
 
[[Nihonkoku]] (日本国), er formlegt heiti Japans og þýðir í raun „japanska ríkið“.
 
== Saga Japans ==
{{aðalgrein|Saga Japans}}
Fornleifarannsóknir benda til þess að búseta manna í Japan hafi hafist fyrir 500.000 árum, á fyrri hluta [[fornsteinöld|fornsteinaldar]]. Á [[ísöld]]um síðustu milljón ára hefur Japan tengst meginlandi [[Asía|Asíu]] (við [[Sakhalin]] í norðri og líklegast [[Kyūshū]] í suðri), sem hefur auðveldað búferlaflutninga [[maður|manna]], [[dýr]]a og [[planta|plantna]] til japanska eyjaklasans, frá því svæði sem er nú [[Kína]] og [[Tævan]].
 
Við lok síðustu ísaldar og með heitara loftslagi tók [[Jomon]]-tímabilið (縄文時代) við u.þ.b. 14.500 f.Kr. Leirker frá Jomon tímabilinu í Japan eru meðal þeirra elstu í heiminum. Þegar tók að líða á Jamon tímabilið tóku að myndast smáþorp víða í Japan.
 
Samkvæmt klassískri goðafræði Japans var Japan sett á laggirnar á 7. öld fyrir Krist af [[Jimmu keisari|Jimmu keisara]], sem samkvæmt goðafræðinni á ættir sínar að rekja til guða.
 
Um 300 fyrir Krist tók við [[Yayoi]]-tímabilið (弥生時代) sem markaði endalok Jomon tímabilsins. Tímabilið einkenndist af áhrifum frá asíska meginlandinu, til dæmis barst til Japans þekking á [[hrísgrjón]]arækt og þekking á [[brons]]gerð. Jafnframt voru miklir búferlaflutningar frá mörgum hlutum Asíu til Japans á því tímabili.
 
Almennt er samt talið víst að einhver tímann um [[300|300 e.Kr.]] hafi [[Yamatoættin]] sameinað eyjarnar Honshū, Shikoku, Kyūshū og hugsanlega einhvern hluta [[Kórea|Kóreuskaga]] og að það hafi verið upphafið að sameiningu Japans. Á 5. og 6. öld tóku Japanar upp [[kínverska ritkerfið]] og [[Búddismi|búddisma]], fyrst gegnum Kóreuskaga en síðar beint frá Kína. [[Keisari|Keisararnir]] voru aðeins að nafninu til stjórnendur, en gegndu í raun aðeins trúarlegu hlutverki. Raunverulegt vald var í höndum hirðar aðalsmanna sem höfðu arfgeng lénsréttindi.
 
Árið 794 tók við [[Fujiwara]] fjölskyldan og [[Kammu keisari]], hann reisti nýja höfuðborg (áður var [[Nara]] höfuðborgin), [[Kyoto|Heian-kyo]] (heitir nú [[Kyoto]]). Fujiwara fjölskyldan efldi veldi sitt með einokun og gifti meðlimi ættarinnar inn í keisarafjöldskylduna til að halda áfram völdum. Það gerðist iðulega að keisarinn sagði af sér og útnefndi yngri mann, ættingja Fujiwara, keisara. Fyrrverandi keisari gekk svo í klaustur og stjórnaði á bakvið tjöldin.
 
Slíkur háttur var á lengi vel, en upp úr 900 fóru margir aðalsmenn, sem ekki höfðu mikil völd innan hirðarinnar, að hætta að sætta sig við hætti Fujiwara fjölskyldunar og settust að í héruðum þar sem þeir tóku sér völd og eignuðu sér landsvæði. Til að verja eigin landsvæði mynduðu þeir bændaheri, sem seinna kölluðust [[Samúræji|samúræjar]]. Þetta varð tilefni margra bardaga og hafði mikil áhrif á keisaraveldið. Loks árið [[1185]], sigruðu bræðurnir [[Yoshitsune]] og [[Yoritomo]] úr [[Minamoto]] fjölskylduni [[Taira]] fjölskylduna (sem þá var orðin voldugasta fjölskylda Japans) eftir langar erjur, og komu á sjogúnstjórn (herríkisstjórn, 幕府). Yoshitsune varð fyrsti einráði sjogúninn. Sjogúnstjórnin bar heitið Kamakura Sjogúnstjórnin (鎌倉幕府). Yoshitsune gerði ýmislegt til að bæta hag samúræja sinna og átti mikinn þátt í að skapa menninguna í kringum þá. Erfingjar Yoshitsune voru samt síðar meir aðeins einráðir opinberlega, en [[Hoju]] fjölskyldan stjórnaði í raun öllu á bakvið tjöldin.
 
<!-- vantar það helsta sem gerist á milli Kamakura sjogúnstjórnarinnar og 1854, m.a. tilurð Tokugawa sjogúnstjórnarinnar o.fl. -->
Þetta stjórnskipulag hélst lengi vel eða allt til ársins [[1854]] þegar [[Bandaríkin|Bandaríkjamenn]] voru farnir að beita Japan þrýstingi til að opna hafnir sínar fyrir erlendum kaupmönnum en Japan hafði þá verið einangrað síðan snemma á [[17. öld]].
 
Á [[Meiji]]tímabilinu ([[1868]] til [[1912]]) voru lénsréttindi afnumin og japanska ríkið tók á sig mynd [[kapítalismi|kapítalískra]] ríkja í Evrópu.
 
== Stjórnmál ==
{{Inniheldur japanska stafi}}
Í Japan er [[stjórnarskrárbundin konungsstjórn]] með tveggja deilda [[þing]]i, sem kallast [[Kokkai]] (国会). Japan hefur konunglega fjölskyldu, þar sem [[keisari]]nn er hæst settur en samkvæmt núverandi [[stjórnarskrá]] hefur hann engin raunveruleg völd heldur þjónar hann eingöngu formlegu hlutverki [[Þjóðhöfðingi|þjóðhöfðingja]]. [[Framkvæmdavald]]ið, sem heyrir undir Kokkai, er í höndum [[ríkisstjórn]]ar sem samanstendur af [[forsætisráðherra]] og öðrum ráðherrum, sem verða að vera almennir borgarar. Forsætisráðherrann er meðlimur í Kokkai. Forsætisráðherra hefur vald til að ráða og reka ráðherra, en ráðherrarnir þurfa flestir að vera meðlimir í Kokkai.
 
== Héraðsskipan Japans ==
{{aðalgrein|Héruð í Japan}}''
 
[[Mynd:Japan sea map.png|right|Kort af Japan og nálægum hafsvæðum]]
 
Japan er skipt upp í 47 [[hérað|héruð]] sem hér er raðað frá norðri til suðurs (sama röð er notuð í [[ISO 3166-2:JP|ISO 3166-2]]):
 
<table border="0"><tr><td>
* [[Hokkaidō hérað|Hokkaidō]]
* [[Aomori hérað|Aomori]]
* [[Iwate hérað|Iwate]]
* [[Miyagi hérað|Miyagi]]
* [[Akita hérað|Akita]]
* [[Yamagata hérað|Yamagata]]
* [[Fukushima hérað|Fukushima]]
* [[Ibaraki hérað|Ibaraki]]
* [[Tochigi hérað|Tochigi]]
* [[Gunma hérað|Gunma]]
* [[Saitama hérað|Saitama]]
* [[Chiba hérað|Chiba]]
* [[Tókýó hérað|Tókýó]]
* [[Kanagawa hérað|Kanagawa]]
* [[Niigata hérað|Niigata]]
* [[Toyama hérað|Toyama]]
* [[Ishikawa hérað|Ishikawa]]
* [[Fukui hérað|Fukui]]
* [[Yamanashi hérað|Yamanashi]]
* [[Nagano hérað|Nagano]]
* [[Gifu hérað|Gifu]]
* [[Shizuoka hérað|Shizuoka]]
* [[Aichi hérað|Aichi]]
* [[Mie hérað|Mie]]
</td><td valign="top">
* [[Shiga hérað|Shiga]]
* [[Kyoto hérað|Kyoto]]
* [[Osaka hérað|Osaka]]
* [[Hyogo hérað|Hyogo]]
* [[Nara hérað|Nara]]
* [[Wakayama hérað|Wakayama]]
* [[Tottori hérað|Tottori]]
* [[Shimane hérað|Shimane]]
* [[Okayama hérað|Okayama]]
* [[Hiroshima hérað|Hiroshima]]
* [[Yamaguchi hérað|Yamaguchi]]
* [[Tokushima hérað|Tokushima]]
* [[Kagawa hérað|Kagawa]]
* [[Ehime hérað|Ehime]]
* [[Kochi hérað|Kochi]]
* [[Fukuoka hérað|Fukuoka]]
* [[Saga hérað|Saga]]
* [[Nagasaki hérað|Nagasaki]]
* [[Kumamoto hérað|Kumamoto]]
* [[Oita hérað|Oita]]
* [[Miyazaki hérað|Miyazaki]]
* [[Kagoshima hérað|Kagoshima]]
* [[Okinawa hérað|Okinawa]]
</td></tr></table>
 
== Landafræði ==
[[Mynd:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|[[Gervihnattamynd]] af Japan]]
Japan er stórt [[eyríki]] sem teygir sig eftir hluta af [[Kyrrahafið|Kyrrahafsströnd]] Asíu. Stærstu eyjarnar heita [[Hokkaidō]], [[Honshū]] (stærst og fjölmennust), [[Shikoku]], og [[Kyūshū]]. [[Ryukyu eyjar|Ryūkyū]] eyjaklasinn teygir sig yfir 1000 km til suðvesturs frá Kyūshū alla leið til [[Tævan]]. Að auki eru um 3000 smærri eyjar sem tilheyra Japan. 73% landsins telst sem fjalllendi, fjallgarðar liggja eftir eyjunum endilöngum, venjulega frá norðri til suðurs. Hæsta fjallið er [[Fuji fjall]] sem er 3776 [[Metri|metra]] hátt og er virkt [[eldfjall]]. Hið takmarkaða flatlendi er mjög þéttbýlt, Tókíó og nágrannaborgir mynda þannig langstærsta samfellda þéttbýlissvæði á jörðinni með yfir 33 milljónir íbúa.
 
Japan er staðsett á hinum svonefnda [[Eldhringurinn|eldhring]] sem umlykur [[Kyrrahaf]] og er mjög virkt jarðskjálfta og eldfjalla svæði. Stórir jarðskjálftar geta riðið yfir hvar sem er í Japan og má reikna með nokkrum slíkum á hverri öld. Á [[20. öldin]]ni urðu verstu skjálftarnir annars vegar árið [[1923]] í nágrenni Tókíó sem kostaði 140.000 mannslíf og svo aftur [[1995]] við [[Kobe]] þar sem yfir 6000 manns létust. [[Jarðhiti]] er nokkur í Japan og víða má finna heitar uppsprettur og í kringum þær sumar hafa verið byggð [[bað|böð]] og heilsuhæli, ekki ósvipað [[Bláa lónið|Bláa lóninu]] á [[Ísland]]i.
 
== Tengt efni ==
* [[Japönsk menning]]
* [[Matarprjónar]]
* [[Hokusai]]
 
== Tenglar ==
{{commons|Japan|Japan}}
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3281278 ''Svörtu skipin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953]
'''erlendir'''
* [http://www.japan-guide.com/ Japan-Guide.com] Allt milli himins og jarðar um Japan
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ja.html CIA Factbook: Japan]
{{Wiktionary}}
{{APEC}}
{{Efnahags- og framfarastofnunin}}
{{G-20}}
{{asía}}
 
{{Tengill ÚG|ar}}
 
{{Tengill ÚG|en}}
 
{{Tengill ÚG|vi}}
 
{{Tengill ÚG|af}}
 
[[Flokkur:Japan| ]]
[[Flokkur:Konungsríki]]
 
{{Tengill GG|de}}
{{Tengill GG|es}}
{{Tengill GG|fi}}
{{Tengill GG|no}}
{{Tengill GG|zh}}
 
[[ab:Иапониа]]
[[ace:Jeupun]]
[[af:Japan]]
[[als:Japan]]
[[am:ጃፓን]]
[[an:Chapón]]
[[ang:Iapan]]
[[ar:اليابان]]
[[arc:ܝܦܢ]]
[[arz:اليابان]]
[[as:জাপান]]
[[ast:Xapón]]
[[ay:Nihun]]
[[az:Yaponiya]]
[[ba:Япония]]
[[bar:Japan]]
[[bat-smg:Japuonėjė]]
[[bcl:Hapon]]
[[be:Японія]]
[[be-x-old:Японія]]
[[bg:Япония]]
[[bjn:Japang]]
[[bn:জাপান]]
[[bo:རི་པིན།]]
[[bpy:জাপান]]
[[br:Japan]]
[[bs:Japan]]
[[bug:ᨍᨛᨄ]]
[[bxr:Жибэн]]
[[ca:Japó]]
[[cbk-zam:Japón]]
[[cdo:Nĭk-buōng]]
[[ceb:Hapon]]
[[ch:Chapan]]
[[chr:ᏣᏩᏂᏏ]]
[[ckb:ژاپۆن]]
[[crh:Yaponiya]]
[[cs:Japonsko]]
[[csb:Japòńskô]]
[[cu:Ꙗпѡнїꙗ]]
[[cv:Япони]]
[[cy:Japan]]
[[da:Japan]]
[[de:Japan]]
[[diq:Japonya]]
[[dsb:Japańska]]
[[dv:ޖަޕާނު]]
[[dz:ཇ་པཱན]]
[[ee:Japan]]
[[el:Ιαπωνία]]
[[en:Japan]]
[[eo:Japanio]]
[[es:Japón]]
[[et:Jaapan]]
[[eu:Japonia]]
[[ext:Japón]]
[[fa:ژاپن]]
[[fi:Japani]]
[[fo:Japan]]
[[fr:Japon]]
[[frp:J·apon]]
[[fy:Japan]]
[[ga:An tSeapáin]]
[[gag:Yaponiya]]
[[gan:日本]]
[[gd:An t-Seapan]]
[[gl:Xapón - 日本]]
[[gu:જાપાન]]
[[gv:Yn Çhapaan]]
[[ha:Japan]]
[[hak:Ngi̍t-pún]]
[[haw:Iāpana]]
[[he:יפן]]
[[hi:जापान]]
[[hif:Japan]]
[[hr:Japan]]
[[hsb:Japanska]]
[[ht:Japon]]
[[hu:Japán]]
[[hy:Ճապոնիա]]
[[ia:Japon]]
[[id:Jepang]]
[[ie:Japan]]
[[ilo:Japon]]
[[io:Japonia]]
[[it:Giappone]]
[[iu:ᓃᑉᐊᓐ]]
[[ja:日本]]
[[jbo:pongu'e]]
[[jv:Jepang]]
[[ka:იაპონია]]
[[kab:Japun]]
[[kbd:Япон]]
[[kk:Жапония]]
[[kl:Japani]]
[[km:ជប៉ុន]]
[[kn:ಜಪಾನ್]]
[[ko:일본]]
[[koi:Ниппон]]
[[krc:Япония]]
[[ks:जापान]]
[[ku:Japon]]
[[kv:Япония]]
[[kw:Nihon]]
[[ky:Жапония]]
[[la:Iaponia]]
[[lb:Japan]]
[[li:Japan]]
[[lij:Giappon]]
[[lmo:Giapun]]
[[ln:Zapɔ́]]
[[lo:ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ]]
[[lt:Japonija]]
[[ltg:Japoneja]]
[[lv:Japāna]]
[[mdf:Япунмастор]]
[[mg:Japana]]
[[mhr:Японий]]
[[mi:Nipono]]
[[mk:Јапонија]]
[[ml:ജപ്പാൻ]]
[[mn:Япон]]
[[mr:जपान]]
[[mrj:Япони]]
[[ms:Jepun]]
[[mt:Ġappun]]
[[mwl:Japon]]
[[my:ဂျပန်နိုင်ငံ]]
[[na:Djapan]]
[[nah:Xapon]]
[[nap:Giappone]]
[[nds:Japan]]
[[nds-nl:Japan]]
[[ne:जापान]]
[[new:जापान]]
[[nl:Japan]]
[[nn:Japan]]
[[no:Japan]]
[[nov:Japan]]
[[nrm:Japon]]
[[nv:Binaʼadaałtzózí Dinéʼiʼ Bikéyah]]
[[oc:Japon]]
[[or:ଜାପାନ]]
[[os:Япон]]
[[pa:ਜਪਾਨ]]
[[pam:Hapon]]
[[pap:Hapon]]
[[pdc:Japan]]
[[pih:Japan]]
[[pl:Japonia]]
[[pms:Giapon]]
[[pnb:جاپان]]
[[ps:جاپان]]
[[pt:Japão]]
[[qu:Nihun]]
[[rm:Giapun]]
[[ro:Japonia]]
[[roa-rup:Japonia]]
[[roa-tara:Giappone]]
[[ru:Япония]]
[[rue:Японія]]
[[rw:Ubuyapani]]
[[sa:जापान]]
[[sah:Дьоппуон]]
[[sc:Giappone]]
[[scn:Giappuni]]
[[sco:Japan]]
[[sd:جاپان]]
[[se:Japána]]
[[sh:Japan]]
[[si:ජපානය]]
[[simple:Japan]]
[[sk:Japonsko]]
[[sl:Japonska]]
[[sm:Iapani]]
[[so:Jabaan]]
[[sq:Japonia]]
[[sr:Јапан]]
[[srn:Japan]]
[[ss:IJaphani]]
[[stq:Japan]]
[[su:Jepang]]
[[sv:Japan]]
[[sw:Japani]]
[[szl:Japůńijo]]
[[ta:ஜப்பான்]]
[[te:జపాన్]]
[[tg:Жопун]]
[[th:ประเทศญี่ปุ่น]]
[[ti:ጃፓን]]
[[tk:Ýaponiýa]]
[[tl:Hapon (bansa)]]
[[tpi:Siapan]]
[[tr:Japonya]]
[[tt:Япония]]
[[ty:Tāpōnē]]
[[udm:Япония]]
[[ug:ياپونىيە]]
[[uk:Японія]]
[[ur:جاپان]]
[[uz:Yaponiya]]
[[vec:Giapòn]]
[[vi:Nhật Bản]]
[[vo:Yapän]]
[[war:Hapon]]
[[wo:Sapoŋ]]
[[wuu:日本]]
[[xal:Ниxуудин Нутг]]
[[yi:יאפאן]]
[[yo:Japan]]
[[za:Nditbonj]]
[[zh:日本]]
[[zh-classical:日本]]
[[zh-min-nan:Ji̍t-pún]]
[[zh-yue:日本]]
[[zu:IJapani]]
Óskráður notandi

Leiðsagnarval