Kentíupálmi
Howea forsteriana eða Kentíupálmi er pálmategund (ættin Arecaceae) sem vex villt í Lord Howe Island og Norfolk eyju sem eru milli Ástralíu og Nýja-Sjálands. Kentíupálmi er hægvaxta og nær allt að 10 metra hæð og 6 metra breidd í heimkynnum sínum. Fræin þurfa sex ár til að þroskast.[1]
Kentíupálmi er ræktaður á Lord Howe eyju með því að safna villtum fræjum og láta þau spíra. Fræin eru flutt út og vaxa sem skrauttré í görðum á suðlægum slóðum eða sem pottaplöntur á heimilum. Verslun með fræ og græðlingar kentíupálma lýtur ströngu eftirliti.
Saga
[breyta | breyta frumkóða]
Howea forsteriana varð mjög vinsæl innijurt í Evrópu og Bandaríkjunum á Viktoríutímabilinu en á þeim tíma var lagt kapp á að safna framandi pálmum í Englandi og annars staðar.[2] Kentiapálmi varð aðalpálminn þegar fræflutningur frá Lord Howe-eyju hófst upp úr 1870.[3] Það stafar að hluta vegna þess að kentíupálmi þreifst ágætlega innanhúss við litla birtu, lítinn loftraka, laka loftræstingu og svalt hitastig á stöðum þar sem aðra pálmategundir þrifust ekki.[4]
Árið 1885 hafði kentíupálmi náð yfirburðavinsældum sem pálmategund í Bretlandi vegna fegurðar og hversu þolinn hann reyndist.[5] Viktoría drottning var hrifin af kentíupálma og ræktaði slík tré á öllum heimilum sínum og skildi eftir fyrirmæli um að kentíupálamar ætti að vera í kringum líkkistu sína á meðan hún stæði uppi.[6] Kentíupálmar voru stöðutákn því þeir voru nokkuð dýrir og vinsælir af kóngafólki.
Pálmainnigarðar urði vinsælir á hótelum eins og The Ritz Hotel í London eða Plaza hóteli í New York og í þessum görðum voru kentíapálmar vinsælir vegna þess hversu há trén eru fullvaxin og vegna svipmikils vaxtalags með drjúpandi blöðum. Kentíupálmar eru ennþá vinsælir á stöðum eins í hótelanddyrum, spilavítum og verslunarmiðstöðvum.[7]
Á Játvarðstímabilinu var um 4 milljónum fræja safnað árlega á Lord Howe eyju til að fullnægja markaði fyrir kentíapálma. Árið 1912 var stofnuð konungleg dómnefnd í Ástralíu til að rannsaka ræktun og markaðssetningu pálmanna á eyjunni. Í upphafi 21. aldarinnar var heimsframleiðsla á kentíapálmum á milli 30 og 40 milljónir.[8]
Ræktun
[breyta | breyta frumkóða]
Kentíupálmi er glæsileg planta og er vinsæl til að hafa inn í húsum eða í yfirbyggðum skálum og tréð þarf litla birtu. Ef pálminn vex utanhúss kýs hann hitabeltisloftslag en getur einnig vaxið í kaldara loftslagi og getur þolað hitastig allt niður í -5 °C, en þó aðeins í nokkrar klukkustundir. Venjulegt hitastig ætti ekki að fara undir 10 °C. Kentíupálmi vex auðveldlega úti á svæðum eins og í suðurhluta Ástralíu og norðurhluta Nýja-Sjálands, og er nokkuð algengt tré í einkagörðum og sem götutré.
Á norðurhveli jarðar er hægt að rækta kentíupálma utanhúss í norður og suðvesturhluta Englands og hann vex vel í suðurhluta Spánar og suðurhluta Bandaríkjanna og blómstrar þar. Strendur suðausturhluta Azoreyja og Madeira hafa loftslag svipað og upprunalegt búsvæði pálmans. Pálminn vex hægt þar en nær að lokum 6 til 18 metra hæð.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Graf, Alfred Byrd (1973). Exotica 3. East Rutherford, N.J.: The Roehrs Co. bls. 1631 & 1781.
- ↑ Tom McClendon (1. desember 2000). „Palms in the Parlor“. Brooklyn Botanic Garden. Sótt 27. desember 2017.
- ↑ Michael Richardson & International Herald Tribune (18 nóvember 1999). „Lord Howe Island, Palm Supplier to the World“. The New York Times. Sótt 30 janúar 2018.
- ↑ Ian Hutton (22 ágúst 2002). „The History of Howeia“. The European Palm Society. bls. 4.
- ↑ Michael Richardson & International Herald Tribune (18 nóvember 1999). „Lord Howe Island, Palm Supplier to the World Tribune“. The New York Times. Sótt 30 janúar 2018.
- ↑ Steve Chawkins (26 október 2011). „Market for exotic palms goes to pot“. Los Angeles Times. Sótt 20 maí 2017.
- ↑ Mark Rowe (15 október 2005). „Little Treasure“. The Daily Telegraph. London. Sótt 14 febrúar 2018.
- ↑ Ellison, Don (2001). Cultivated Palms of the World. University of New South Wales Press. bls. 4. ISBN 978-0-86840-611-4.