Karl 2. Rúmeníukonungur
| ||||
 | ||||
Karl 2. | ||||
| Ríkisár | 8. júní 1930 – 6. september 1940 | |||
| Skírnarnafn | Carol Caraiman | |||
| Fæddur | 15. október 1893 | |||
| Peleș-kastala, Sinaia, Rúmeníu | ||||
| Dáinn | 4. apríl 1953 (59 ára) | |||
| Estoril, Portúgal | ||||
| Gröf | Bragança-konungsgrafhvelfingunni, Portúgal (1953) Curtea de Argeș, Rúmeníu (2003) | |||
| Undirskrift |  | |||
| Konungsfjölskyldan | ||||
| Faðir | Ferdinand 1. Rúmeníukonungur | |||
| Móðir | María af Edinborg | |||
| Eiginkona |
| |||
| Börn | 2 óskilgetin börn með Maríu Martini Carol Lambrino (óskilgetinn) Mikael 1. Rúmeníukonungur | |||
Karl 2. (Carol II; 15. október 1893 – 4. apríl 1953) var konungur Rúmeníu frá 1930 til 1940. Hann var af Hohenzollern-Sigmaringen-ættinni, sonur Ferdinands 1. Rúmeníukonungs og Maríu drottningar.
Karl varð ekki konungur við andlát föður síns árið 1927, því hann hafði afsalað sér erfðarétti að rúmensku krúnunni vegna hneykslismála úr einkalífi sínu. Þess í stað varð barnungur sonur hans, Mikael, konungur til ársins 1930, en það ár framdi Karl valdarán og tók við krúnunni. Hann ríkti yfir Rúmeníu með einræðisvaldi næsta áratuginn en eftir miklar ófarir Rúmena í byrjun seinni heimsstyrjaldarinnar var honum steypt af stóli árið 1940 og Mikael gerður konungur á ný. Karl dvaldi í útlegð það sem hann átti eftir ólifað.
Æviágrip
[breyta | breyta frumkóða]Karl var elsti sonur Ferdinands 1. Rúmeníukonungs og Maríu drottningar, sem var barnabarn Viktoríu Bretadrottningar. Ólíkt forverum sínum fæddist Karl í Rúmeníu og ólst þar upp. Hann var mikið eftirlæti afabróður síns, Karls 1. Rúmeníukonungs, sem dekraði mjög við hann og leit á hann sem soninn sem hann hafði aldrei eignast. Aftur á móti var samband Karls við sína eigin foreldra fremur stirt.[1]
Karl varð snemma þekktur sem mikill kvennamaður og glaumgosi. Sumarið 1918 stakk Karl af úr herþjómustu í fyrri heimsstyrjöldinni og hélt til Úkraínu með rúmensku liðsforingjadótturinni Zizi Lambrino, sem hann kvæntist á laun.[1] Þegar hjónaband þeirra var opinberað lagði konungsfjölskyldan áherslu á að Karl yrði að skilja við eiginkonu sína. Karl þráaðist við en að endingu lét hann undan þegar hjónabandið var lýst ógilt með réttarúrskurði. Þá var Zizi Lambrino ólétt með barni þeirra Karls.[2] Hún fæddi soninn Mircea Carol í janúar árið 1920.[3]
Foreldrar Karls völdu fyrir hann brúði sem var þeim þóknanleg, Helenu Grikkjaprinsessu. Þau Karl gengu í hjónaband í Aþenu árið 1921 og eignuðust stuttu síðar son, Mikael.[2] Karl var hins vegar fljótur að halda áfram svalllifnaði sínum og halda fram hjá Helenu með ýmsum almúgakonum. Hann hóf langvarandi ástarsamband við konu að nafni Mögdu Lupescu, sem var lyfsaladóttir úr efri millistétt af ætt gyðinga sem höfðu snúist til kaþólskrar trúar.[1]
Árið 1925 var Karl sendur til Bretlands til að vera viðstaddur útför Alexöndru Bretadrottningar sem fulltrúi Rúmena. Á leiðinni heim staldraði Karl við á Ítalíu, hitti þar Mögdu Lupescu og fór með henni á næturlífið. Parið komst í kastljós ítalskra fjölmiðla, sem birtu óritskoðaðar fréttir um samband þeirra. Þegar fréttir um framhjáhald Karls bárust til Rúmeníu olli það miklu hneyksli að ríkisarfinn héldi fram hjá hinni vinsælu Helenu prinsessu með konu af gyðingaættum. Valdaflokkur landsins, Frjálslyndi þjóðarflokkurinn, krafðist þess að Karl yrði sviptur tign sinni sem krónprins. Að endingu fór svo að Karl neyddist til að afsala sér ríkiserfðum til sonar síns og flytja úr landi. Karl flutti til Parísar ásamt Mögdu Lupescu og skildi við Helenu árið 1928.[1]
Árið 1928 lést Ferdinand 1. og Mikael varð þá nýr konungur, aðeins sex ára gamall, en nefnd ríkisstjóra fór með daglega stjórn ríkisins í hans nafni. Pólitískur óstöðugleiki jókst mjög í Rúmeníu á árum kreppunnar miklu og rúmenski Bændaflokkurinn myndaði stjórn í stað Frjálslynda þjóðarflokksins. Við þessar aðstæður sneri Karl heim til Rúmeníu og hrifsaði til sín völd með stuðningi ríkisstjórnarinnar. Karl var lýstur konungur í stað sonar síns undir nafninu Karl 2. (Carol II).[1]
Valdatíð (1930–1940)
[breyta | breyta frumkóða]Leiðtogi Bændaflokksins, Iliau Maniu, hafði stutt Karl í skiptum fyrir vilyrði um að hann myndi slíta sambandi við Lupescu og taka aftur saman við Helenu drottningu. Þegar Karl sneri aftur til valda stóð hann ekki við þetta og Maniu sagði því af sér.[4]
Sem konungur varð Karl eina stöðuga aflið í stjórn ríkisins. Hann safnaði í kringum sig klíku hirðgæðinga sem nutu mikilla áhrifa, með frillu hans, Mögdu Lupescu, í broddi fylkingar. Lupescu varð á þessum tíma eins konar tákn konungsvaldsins. Frá lokum ársins 1933 stjórnaði Karl Rúmeníu með aðstoð Frjálslynda þjóðarflokksins og leiðtogi hans, Gheorghe Tătărescu, var forsætisráðherra. Þegar stjórn Tătărescu féll í þingkosningum árið 1937 skiptaði Karl gyðingahatarann Octavian Goga forsætisráðherra til bráðabirgða en endurreisti síðan gömlu stjórnina, nú undir forystu patríarkans Mirons Cristea. Þegar almenningur mótmælti því að konungur hefði lítilsvirt niðurstöðu kosninganna brást Karl við með því að nema stjórnarskrá landsins úr gildi, setja herlög og efna til þjóðaratkvæðagreiðslu til að fá þau samþykkt. Karl gerði þjóðinni ljóst að þeir sem kysu gegn breytingunum yrðu ofsóttir og svo fór að herlögin voru samþykkt með miklum meirihluta.[5]
Karli er stundum talið til tekna að hafa bjargað heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu árið 1930. Keppnin var haldin í Úrúgvæ en flest Evrópuríki gerðu sig líklega til að sniðganga keppnina af óánægju með að hún væri haldin í Suður-Ameríku. Umdeilt var hvort kalla mætti keppnina heimsmeistamót þar sem aðeins tvær Evrópuþjóðir höfðu staðfest þátttöku. Nánast um leið og Karl settist á valdastól í Rúmeníu fól hann knattspyrnusambandi landsins hins vegar að smala saman landsliði og skrá það til keppni, auk þess sem hann sá til þess að lykilleikmenn landsliðsins fengu leyfi frá störfum svo þeir gætu mætt á keppnina. Karl taldi jafnframt konung Júgóslavíu á að gera slíkt hið sama í sínu landi, sem leiddi til þess að evrópsku þátttökuríkin urðu fjögur.[6]
Í aðdraganda og byrjun seinni heimsstyrjaldarinnar reyndi Karl að halda Rúmeníu utan við ófriðinn. Árið 1940 neyddist hann hins vegar til að fara að kröfum þýskra nasista um að afsala miklu landsvæði frá Rúmeníu til Ungverjalands, sem var eitt af bandalagsríkjum Þjóðverja. Þessi uppgjöf gerði Karl mjög óvinsælan og hann var tilneyddur til að segja af sér.[6] Karl fól hershöfðingjanum Ion Antonescu stjórn landsins og Mikael, sem orðinn var 19 ára, varð konungur á ný.[4]
Eftir afsögn sína fór Karl fyrst í útlegð til Mexíkó, þar sem hann reyndi án árangurs að mynda útlagastjórn. Eftir stríðslok, þegar kommúnistar tóku völdin í Rúmeníu, reyndi Karl án árangurs að fá viðurkenningu rúmenskra útlaga á konungstign sinni en var lítið ágengt, enda var Mikael mun vinsælli en hann. Karl lést í Portúgal árið 1953 og hafði þá ekki hitt Mikael frá árinu 1940.[6] Mikael mætti ekki í jarðarför föður síns af reiði yfir því hvernig hann hafði komið fram við móður hans.[4]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 3 4 5 Stefán Pálsson (3. mars 2018). „Boltabulla á konungsstól“. Fréttablaðið. bls. 40.
- 1 2 „Forvígismenn þjóðanna: Karl Rúmenakonungur“. Vísir. 4. janúar 1935. bls. 3–4.
- ↑ „Carol konungur — maðurinn minn“. Fálkinn. 24. ágúst 1951. bls. 4–5.
- 1 2 3 „Mihai I vill verða kóngur í ríki sínu“. Morgunblaðið. 4. mars 1990. bls. 2–4. Sótt 28. maí 2026.
- ↑ „Rúmenía fyrir Rúmena“. Fálkinn. 3. september 1938. bls. 4–5.
- 1 2 3 Stefán Pálsson (10. mars 2018). „Kóngurinn sem bjargaði HM“. Fréttablaðið. bls. 40.
| Fyrirrennari: Mikael 1. |
|
Eftirmaður: Mikael 1. | |||